‘Software wordt nooit foutloos'

Andrew Tanenbaum, onderzoeker bij de Vrije Universiteit (VU).

Andrew Tanenbaum, onderzoeker bij de Vrije Universiteit (VU).

Software zal nooit foutloos worden omdat ontwikkelaars bestaande software onvoldoende doorontwikkelen en te veel gefocust zijn op nieuwe versies. Dat stelt VU-onderzoeker Andrew Tanenbaum die de betrouwbaarheid en veiligheid van systeemsoftware onderzoekt.

U heeft een subsidie van 2,5 miljoen euro gekregen van de European Research Council (ERC). Wat gaat u precies onderzoeken?

Ik ga onderzoek doen naar betrouwbare en veilige systeemsoftware. Ik wil het systeem Minix, dat ik in de jaren tachtig maakte, verder ontwikkelen.

In software zitten altijd fouten, dat zijn bugs in de code. Een bug zorgt niet altijd voor een crash, dat gebeurt alleen in bijzondere omstandigheden. Software moet deze fouten eigenlijk zelf detecteren en oplossen, zodat de gebruiker er niets van merkt. Er is wel zelfregulerende software, maar niet veel en het werkt niet zo goed.

Veel software is zo ontwikkeld dat er geen wijzigingen aangebracht kunnen worden terwijl de programmatuur draait. Programma's moeten gestopt of herstart worden om updates door te voeren. Dat lukt niet altijd, servers bij banken moeten altijd blijven draaien. Door meer te moduleren moet het mogelijk worden om bijvoorbeeld de software op een draaiende fileserver te vernieuwen.

U gaat dus verder met Minix?

De ontwikkeling van Minix staat al een jaar of tien stil. Ik ontwikkelde Minix in de jaren tachtig. Linus Torvals ontwikkelde het systeem verder, maar wijzigde het zo erg dat het een ander systeem werd. Dat werd Linux. Linux heeft te veel regels code, het is te groot. Windows is nog veel groter. Hoe meer code, hoe meer fouten. Uit onderzoek blijkt dat er in goede software gemiddeld een fout per honderd regels code zit. Als je er echt alles aan doet, bijvoorbeeld door goed te testen en een goed beleid, dan kom je uit op een bug per duizend regels code. Maar beter dan dat kun je het niet doen. Linux heeft vijf miljoen regels code. De complete Windows Vista distributie is 70 miljoen regels.

Hoeveel geld heeft u hier voor beschikbaar?

Ik heb hiervoor 2,5 miljoen euro beschikbaar voor vijf jaar. Een deel van dat geld gaat naar de Vrije Universiteit (VU) als overhead. Dat betekent dat ik ongeveer  0,4 miljoen euro heb per jaar. Hier kan ik ongeveer vijf mensen voor aan het werk zetten. Waarschijnlijk zijn dat twee tot drie programmeurs, een aantal aio's (assistenten in opleiding) en wat post-doctorale onderzoekers.

Wat hoopt u over vijf jaar te hebben?

Ik hoop dat we dan veel ideeën hebben over hoe het beter moet. En dat we een werkend prototype hebben.

Wordt software ooit foutloos?

Het zal wel ooit mogelijk worden dat software foutloos wordt, maar ik denk niet dat het ooit gebeurd. Softwareleveranciers komen met een constant stroom van updates en nieuwe features (met nieuwe bugs) en iedere paar  jaar met een nieuw systeem. Een televisie draait tien jaar zonder problemen, die is redelijk stabiel. Ik wil dat een computer net zo stabiel is als een televisie.

Softwareontwikkelaars werken altijd aan nieuwe versies. Als Microsoft nu nog Windows 98 ontwikkelde, was het foutenvrij geweest. Maar dat gebeurt niet. Programma's krijgen steeds meer functies, vaak steeds nuttelozere functies. Zolang softwaremakers nieuwe versies blijven ontwikkelen (in plaats van de oude versies debuggen), blijven er altijd fouten in software zitten.