De tevreden ICT'er is een freelancer

'Nadelen van zelfstandig ondernemerschap zijn beperkt'

Zelfstandige ict'ers hebben het de laatste maanden flink voor hun kiezen gekregen: opdrachtgevers vroegen om tariefsverlagingen en werkgevers leggen projecten stil. Toch lijkt de freelance ict'er de toekomst zonniger in te zien dan zijn collega in loondienst.

Op zich is dat niet zo vreemd: het werkende leven van de zzp'er kent veel voordelen die de ict'er in loondienst niet heeft. Dat zijn de gebruikelijke pluspunten als zelf beslissen over werktijden, niemand die je vertelt wat je moet doen en veel zelfstandigheid. Er zijn echter ook nog andere voordelen die vooral, of misschien wel alleen maar, in tijden van financiële crisis duidelijk worden.

Zo hoeft een zelfstandige niet wakker te liggen over de vraag of zijn baas hem misschien gaat ontslaan. Dat wil niet zeggen dat hij zich nooit zorgen hoeft te maken, maar de angst voor onverwachte beslissingen van de werkgever is er in elk geval niet.

Buffer

Dat is ook wat waard, weet organisatieadviseur Arjan van den Born. Hij deed onderzoek naar het werk van freelancers. Volgens de adviseur kiest 62 procent van de zelfstandigen voor een bestaan als freelancer, omdat hij dan meer autonomie heeft dan bij een baan in loondienst. 'Afgaande op de antwoorden van de freelancers lijken de nadelen van het zelfstandig ondernemerschap beperkt te zijn', schrijft Van den Born in zijn onderzoeksrapport.

Dat wil niet zeggen dat het voor zzp'ers allemaal rozengeur en maneschijn is. Een zelfstandige kan plotseling zonder werk komen te zitten. Een spaarpotje is in zo'n geval handig, maar dat blijken freelancers wel eens te vergeten. Erwin Dekker van netwerkgroep voor freelance SAP-specialisten My Sapply: 'Sommige zzp'ers die op de bank zitten, hebben in goede tijden onvoldoende buffer opgebouwd. Hij zal sneller geneigd zijn het tarief flink te verlagen om een nieuwe opdracht binnen te halen.'

Positief toekomstbeeld

In tijden waarin de opdrachten toch al niet voor het oprapen liggen, is werken voor een laag tarief uiteraard niet gunstig. Daar kan menig zzp'er over meepraten. Zo onderhandelden bijvoorbeeld dienstverleners Atos Origin en Logica met freelancers over tariefverlaging. Ook olieconcern Shell vroeg onderaannemers het tarief naar beneden bij te stellen.

Toch valt ook hier een pluspunt te ontdekken: het snel kunnen verlagen van het honorarium betekent dat het tarief ook weer snel omhoog kan als de markt tekenen van herstel vertoont. Onderzoekers van de Nationale ICT-Enquête 2009 vermoeden dat dit een belangrijk punt is in het positieve toekomstbeeld van sommige freelancers. Volgens de analisten hebben zij veel contact met de markt en ondervinden zij daardoor direct het effect van bewegingen in de markt. Het snel kunnen bijstellen van tarieven, of het nu naar boven of naar beneden is, zou de freelancer minder kwetsbaar maken.

De ict'er in loondienst die zonder werk komt te zitten, heeft dit voordeel niet. Wie ontslagen wordt, ontkomt niet aan het langdurige proces van vacatures zoeken, brieven schrijven en sollicitatiegesprekken voeren. In tijden waarin werkgevers juist massaal personeelsleden ontslaan, is dat geen aantrekkelijk vooruitzicht.

Struikelblok

Ict'ers die hun voordeel willen doen met de pluspunten van het freelancen moeten wel aan één belangrijke eis voldoen: het moeten echte ondernemers zijn. Dat blijkt nogal eens een struikelblok. 'Veel automatiseerders laten hun werkzaamheden regelen door bemiddelaars', zegt directeur Johan Marrink van informatiecentrum ZZP Nederland. 'Daardoor weten zij niet hoe ze contacten kunnen leggen en onderhouden. Dat is een slechte zaak.' Immers, werk vinden zonder netwerk is vooral in crisistijd moeilijk.

Volgens Marrink is het allerbelangrijkste dat de freelancer investeert in zijn toekomst. Naast het onderhouden van een netwerk gaat het dan bijvoorbeeld om het opbouwen van een financiële buffer en het op peil houden van kennis en vaardigheden. Computable-lezer Jerry Helmers is het daarmee eens. 'Dit is de verantwoordelijkheid van elke zzp'er', schrijft hij naar aanleiding van Marrinks uitspraken. 'De zzp'er die écht onderneemt, heeft helemaal geen last van de crisis.' De ict'er die dat niet lukt, krijgt het in economisch slechte tijden wel erg moeilijk. En dan is een baan in loondienst misschien toch een beter plan.