Staatssecretaris Eric van der Burg (Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid) meldt dat in een brief aan de Tweede Kamer. Het gebruik van Amerikaanse cloudaanbieders zoals Microsoft Azure wordt daarmee op minder vanzelfsprekend.

Op advies van Gartner heeft Nederland gekozen voor het meest vergaande scenario: een volledig nieuwe, centraal aangestuurde overheidscloud die los van de bestaande systemen wordt opgebouwd. Volgens Gartner is dit tevens de meest kansrijke route. Alternatieve scenario’s kennen een langere doorlooptijd en dragen minder bij aan de opbouw van kennis en expertise binnen de overheid.

De keuze voor maximale soevereiniteit betekent dat de overheid zowel praktisch als juridisch beschikt over de hardware, de fysieke toegang en de locatie. Dit sluit samenwerking met de markt niet uit. Inbreng van expertise vanuit de markt is noodzakelijk; de manier waarop dat gebeurt, wordt de komende maanden uitgewerkt. Technologie en exploitatie komen volledig onder EU-controle te staan. Ze zijn uitsluitend onderworpen aan EU-wetgeving en kennen geen kritieke afhankelijkheden van niet-EU-landen. Nederland kiest daarmee voor de hoogste categorie soevereiniteit (Seal4) uit het EU Cloud Sovereignty Framework.

Eerste ontwerp

Samen met experts uit de overheid wordt een eerste ontwerp van een soevereine clouddienst opgesteld. De focus ligt op een containerplatform dat voldoet aan de Haven-standaard. Het ontwerp wordt gebaseerd op open source (open en vrij beschikbare broncode), waardoor de afhankelijkheid van leveranciers afneemt.

Vervolgens wordt het ontwerp gerealiseerd in een proof of concept. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van bestaande innovatievoorzieningen, waaronder Digilab. De soevereine clouddienst wordt daarna verder ontwikkeld; het ontwerp zal binnenkort openbaar worden gemaakt. Ook andere partijen, zoals onderwijs- en kennisinstellingen, kunnen bijdragen aan de doorontwikkeling en er zelf gebruik van maken.

Voor de opschaling naar grootschalige productieomgevingen wordt een sourcingtraject gestart. Daarbij worden naast overheidsorganisaties ook marktpartijen betrokken. Parallel aan de technische opschaling wordt een voorstel uitgewerkt voor een leverings- en serviceorganisatie, met bijzondere aandacht voor overheidsbrede dienstverlening. Daarbij wordt bekeken of deze organisatie een publiek, privaat of hybride karakter krijgt.

Financieel valt er nog veel te regelen. Van der Burg merkt op dat een overheidsbrede soevereine clouddienst alleen succesvol kan zijn als voldoende overheidsorganisaties er gebruik van maken. Bovendien zullen zij hun bestaande infrastructuurbudgetten moeten inzetten voor de bekostiging van deze clouddienst. Volgens de staatssecretaris wordt de transitie aanzienlijk complexer en duurt zij langer als de eenmalige opstartkosten niet vooraf worden gefinancierd. De financiering van de soevereine overheidscloud wordt in de volgende fase verder uitgewerkt.

Volgens het onderzoek gebruikt 81 procent van de organisaties managed ai-services en draait negentig procent self-hosted ai-software. Daarbij blijkt dat ai-modellen steeds vaker indirect via externe software (third-party software) worden gebruikt. Daardoor ontstaat volgens Wiz risico op onbekende afhankelijkheden en kwetsbaarheden in de toeleveringsketen, zonder dat er sprake is van expliciete implementatie of centraal toezicht.

De adoptie van ai gaat inmiddels verder dan losse toepassingen. Ai is ingebed in cloudstack, development workflows en automatisering. Van de organisaties met self-hosted ai gebruikt 68 procent modellen via software van derden, terwijl achtien procent volledig afhankelijk is van dergelijke indirecte componenten.

Slimme toevoegingen

Ook in softwareontwikkeling is ai standaard geworden. Minstens tachtig procent van de organisaties gebruikt ai-ide-extensies (slimme toevoegingen voor een integrated development environment) en 71 procent heeft ai-codingassistenten in gebruik. Die adoptie verloopt vaak bottom-up, waardoor zogenoemde schaduw-ai ontstaat buiten centrale governance om. Dit vergroot volgens Wiz de complexiteit voor securityteams, omdat meerdere ai-systemen parallel actief zijn zonder uniforme beleids- en controlemechanismen.

Daarnaast wijst het rapport op risico’s rond ai-gegenereerde code. Ongeveer één op de vijf organisaties die ai-gebaseerde ontwikkeltools gebruikt, kreeg te maken met structurele securityproblemen in applicaties.

MCP

Een opkomend aandachtspunt is de snelle adoptie van ai-agents en Model Context Protocol (MCP)-servers, die ai-systemen koppelen aan data en externe tools. 57 procent van de organisaties heeft al zelfgehoste ai-agenttechnologie geïmplementeerd. MCP-servers komen zelfs in tachtig procent van de cloudomgevingen voor, waarvan vijf procent direct via internet toegankelijk is.

Volgens Wiz is de uitdaging niet langer de adoptie van ai zelf, maar het gebrek aan overzicht en controle. ‘Ai is al ingebed in ontwikkelingsworkflows, orchestratielagen en productie-infrastructuur’, zegt Niek Khasuntsev van Wiz. ‘Succesvolle organisaties behandelen ai-beveiliging als onderdeel van cloudsecurity, niet als aparte discipline.’

Opensource wordt gedragen door een brede en diverse gemeenschap van ontwikkelaars, variërend van individuele experts tot grote internationale technologiebedrijven. Waar Microsoft vroeger onder leiding van Bill Gates en Steve Ballmer kritisch stond tegenover opensource, veranderde dit in de jaren na 2010 onder ceo Satya Nadella. Sindsdien heeft Microsoft belangrijke technologieën zoals het .NET-framework opensource gemaakt, geïnvesteerd in Linux en bijgedragen aan organisaties zoals de Linux Foundation. Met de overname van GitHub in 2018 is Microsoft uitgegroeid tot een van de grootste bijdragers aan opensource wereldwijd.

Deze samenwerking versnelt innovatie en leiden ertoe dat belangrijke software – zoals databases, cloudplatformen en security-oplossingen – continu wordt doorontwikkeld en verbeterd. Veel projecten hebben een internationaal karakter; dit biedt voordelen op het gebied van kennis, expertise en middelen. Organisaties kunnen hierdoor profiteren van hoogwaardige technologie én tegelijkertijd zelf bijdragen aan de richting en kwaliteit van de software. Opensource versterkt daarmee niet alleen innovatie, maar biedt ook een stevige basis voor digitale onafhankelijkheid en samenwerking over grenzen heen.

Echter wordt ook cruciale infrastructuursoftware – denk aan databases, cloudplatformen en security libraries – vaak gedomineerd door organisaties die buiten Nederland of zelfs buiten Europa opereren. Daardoor ontstaat een paradox: hoewel de software open is, is de feitelijke invloed op de roadmap, beveiliging en doorontwikkeling sterk afhankelijk van buitenlandse partijen. Nationale soevereiniteit wordt zo ingeruild voor een vorm van afhankelijkheid die minder zichtbaar is, maar daarom niet minder reëel. Opensource als symbool van digitale autonomie verliest daarmee een deel van zijn kracht.

Support

Een van de grootste struikelblokken voor enterprise-organisaties is support. Waar commerciële software vrijwel altijd gepaard gaat met duidelijke service level agreements, 24/7-ondersteuning en juridische garanties, is dit bij opensource lang niet altijd het geval. Support wordt vaak geleverd door commerciële entiteiten die een verdienmodel hebben gebouwd rondom een opensource product.

Dit leidt tot een nieuwe afhankelijkheid: niet van de softwareleverancier, maar van de partij die support levert. Ironisch genoeg zijn dit vaak dezelfde internationale ondernemingen die we bij commerciële software proberen te vermijden.

Excelleren

Enterprise-organisaties hebben andere behoeften dan idealistische communities. Stabiliteit, langetermijnonderhoud, garanties, certificeringen en integraties zijn doorslaggevend. Veel opensource-oplossingen excelleren in flexibiliteit en innovatie, maar missen functionaliteiten die in commerciële producten standaard zijn, zoals uitgebreide managementtools, gebruiksvriendelijke interfaces of diepgaande rapportagefunctionaliteit.

Daarnaast vergt opensource vaak meer interne kennis en volwassen it-governance. Niet elke organisatie wil of kan investeren in het zelf beheren, beveiligen en doorontwikkelen van software. In zulke gevallen wordt opensource geen kostenbesparing, maar een extra complexiteitslaag.

Dit betekent niet dat opensource zijn waarde heeft verloren. Integendeel: het stimuleert innovatie, voorkomt volledige afhankelijkheid van één leverancier en vormt de ruggengraat van het moderne internet. Veel commerciële oplossingen bouwen inmiddels zelf op opensource-componenten, wat onderstreept hoe belangrijk het ecosysteem is.

Conclusie

Het is essentieel om opensource niet langer te zien als een dogma of automatische keuze. Het is een strategisch instrument dat, net als commerciële software, kritisch beoordeeld moet worden op volwassenheid, supportstructuur en risico’s. Opensource is geen synoniem meer voor soevereiniteit. De afhankelijkheid van buitenlandse supportleveranciers, het ontbreken van enterprise-waardige garanties en het verschil tussen ideaal en realiteit maken dat organisaties nuchter moeten evalueren waar opensource wel en niet past.

Het streven naar openheid en transparantie blijft waardevol, maar alleen in combinatie met professionele ondersteuning, duidelijke verantwoordelijkheden en realistische verwachtingen kan opensource duurzaam onderdeel zijn van een moderne it-strategie. Het ideaal leeft voort, maar de praktijk vraagt om nuance.

Ruud Pieterse, enterprise-architect DXC Technology

Nederland koploper digitale overheid onder grote EU-landen

Nederland heeft de ‘best presterende digitale overheid’ van de grotere EU-lidstaten. Dat blijkt uit de ‘EGovernment Benchmark 2026’, opgesteld door Capgemini, Sogeti en IDC voor de Europese Commissie. Nederland staat achtste van álle EU-lidstaten (27) maar is de hoogst genoteerde lidstaat met meer dan vijftien miljoen inwoners.

Nederland scoort vooral op de brede beschikbaarheid van digitale overheidsdiensten en cybersecurity. Zo voldoet 79 procent van de overheidswebsites aan gangbare beveiligingsstandaarden, tegenover een Europees gemiddelde van 47 procent.

Volgens het rapport liggen de grootste uitdagingen nu bij digitale soevereiniteit en grensoverschrijdende dienstverlening. Meer dan de helft van de Nederlandse overheidswebsites draait nog op infrastructuur van niet-Europese aanbieders. Ook interoperabele digitale diensten, zoals eID’s en digitale wallets, vragen volgens de onderzoekers verdere ontwikkeling.

Fortinet: organisaties kijken realistischer naar ot-cybersecurity

Organisaties beoordelen de volwassenheid van hun ot-cybersecurity kritischer dan voorheen. Dat blijkt uit het ‘2026 State of Operational Technology and Cybersecurity’-rapport van Fortinet, gebaseerd op een wereldwijd onderzoek onder ruim zevenhonderd ot-professionals.

Het aandeel organisaties dat zichzelf op het hoogste volwassenheidsniveau plaatst, daalde van 49 naar zeventien procent. Volgens Fortinet komt dit niet door een verslechterde beveiliging, maar doordat organisaties meer inzicht hebben gekregen in hun ot-omgevingen en resterende kwetsbaarheden.

Daarnaast is ot-beveiliging steeds vaker een verantwoordelijkheid van de ciso. Zestig procent van de organisaties heeft die verantwoordelijkheid al formeel belegd, terwijl 81 procent verwacht dit binnen een jaar te doen. Phishing blijft met 76 procent de meest voorkomende aanvalsvector, gevolgd door ransomware (50%). Ook verwacht 89 procent van de respondenten dat de regelgeving rond ot-cybersecurity de komende vijf jaar verder wordt aangescherpt.

KPN voegt ai-functionaliteit toe aan mobiele abonnementen voor mkb

KPN introduceert na de zomer een ai-uitbreiding voor mobiele abonnementen van mkb-klanten. De functionaliteit helpt ondernemers inkomende telefoongesprekken en berichten efficiënter af te handelen door gesprekken samen te vatten, voicemails automatisch naar tekst om te zetten en klantcontacten te prioriteren.

Aanleiding is onderzoek van KPN, uitgevoerd door Motivaction onder 819 mkb-beslissers. Daaruit blijkt dat 61 procent van de ondernemers stress ervaart door de verwachting altijd bereikbaar te zijn. Daarnaast zegt iets meer dan de helft dat telefonische bereikbaarheid ten koste gaat van de concentratie van medewerkers. Hoewel twee derde van de respondenten verwacht dat ai de werkdruk kan verlagen door klantcontact deels over te nemen, gebruikt 82 procent ai nog niet structureel of strategisch.

Volgens KPN moet de nieuwe mobiele ai-dienst ondernemers helpen hun bereikbaarheid te verbeteren zonder extra systemen of complexe implementaties.

HousApp haalt 4,3 miljoen euro op voor ai-platform voor makelaars

HousApp heeft een seedinvestering van 4,3 miljoen euro opgehaald om de ontwikkeling van zijn ai-platform voor makelaars te versnellen. De investeringsronde is geleid door Arches Capital en Antler, met deelname van diverse angel-investeerders.

Het Amsterdamse bedrijf, dat in juni 2025 van start ging, zegt ruim 2.200 makelaars als klant te hebben. De financiering wordt gebruikt voor productontwikkeling, uitbreiding van het engineeringteam en verdere groei. HousApp ontwikkelt software die administratieve taken voor makelaars automatiseert met ai. Het platform begon als bezichtigingsplanner en is uitgegroeid tot een ai-assistent voor het plannen en afhandelen van werkzaamheden. Eerder dit jaar nam HousApp branchegenoot Friva over om zijn positie op de Nederlandse proptechmarkt te versterken.

Onderzoek: organisaties wachten met autonome ai op duidelijkere wetgeving

Nederlandse organisaties zijn terughoudend met het inzetten van autonome ai-systemen die zelfstandig beslissingen nemen. Uit onderzoek van Dynamic People onder 317 it- en businessbeslissers blijkt dat 44 procent eerst duidelijkere wetgeving over aansprakelijkheid wil voordat dergelijke toepassingen worden ingevoerd.

Tegelijkertijd verwacht 67 procent binnen drie jaar te investeren in autonome erp-systemen. Naast wetgeving noemt 43 procent certificering of keurmerken als voorwaarde voor vertrouwen in ai, terwijl 41 procent eerst succesvolle praktijkvoorbeelden wil zien.

Ook intern zien organisaties belemmeringen. Zo vindt 43 procent dat medewerkers en management meer kennis en training nodig hebben om ai verantwoord toe te passen. Verder noemt 35 procent onvoldoende ontwikkeld ai-risicomanagement als knelpunt. Volgens de onderzoekers zijn naast technologische investeringen ook governance en kennisontwikkeling nodig om autonome ai breder te kunnen inzetten.

Het onafhankelijk adviesorgaan stuitte tijdens de twintig onderzoeken die vorig jaar zijn uitgevoerd naar ict-projecten binnen de overheid telkens op dezelfde manco’s. Hoge functionarissen nemen hun eindverantwoordelijkheid op ict-gebied onvoldoende serieus. Ze besteden te weinig structurele aandacht aan essentiële onderwerpen zoals security en onderhoud. Dat vergroot de risico’s bij zowel de ontwikkeling als het beheer van ict.

Neem bestuurlijk leiderschap serieus en neem verantwoordelijkheid, maant het Adviescollege ICT in het jaarverslag 2025. Het AcICT wijst op de noodzaak om beter te sturen op digitale veiligheid. Security binnen overheden is geen technisch vraagstuk, maar vraagt strategische aandacht op het hoogste bestuurlijke niveau. Het aantal beveiligingsincidenten neemt toe, terwijl de basisbeveiliging vaak nog niet op orde is, met verstrekkende gevolgen. Uit de onderzoeken blijkt dat beveiligingsrisico’s regelmatig worden onderschat. Bestuurders hebben hier te weinig aandacht voor, terwijl de beschikbare inhoudelijke kennis ‘niet altijd toereikend’ is.

Het AcICT doet de volgende aanbevelingen:

• Zorg dat strategische beveiligingseisen concreet, toepasbaar en toetsbaar zijn en zie toe op naleving;
• Richt risicobeheersing van informatiesystemen in met zowel preventieve als reactieve maatregelen en herijk dit regelmatig;
• Bespreek resultaten van risicobeheersing en incidentanalyses periodiek met eindverantwoordelijken;
• Maak een bewuste afweging over het al dan niet accepteren van resterende risico’s.

Beheer en onderhoud

Naast security blijven ook beheer en onderhoud van bestaande systemen een zwak punt. Te vaak ziet het Adviescollege dat in projecten geen realistische reservering voor beheer en onderhoud wordt gemaakt. Op bestuursniveau wordt onvoldoende budget vrijgemaakt. Daardoor ontbreken in de beheerfase de middelen om ict-problemen te voorkomen. Noodzakelijk onderhoud en doorontwikkeling blijven achter, waardoor problematische legacy ontstaat.

Ook op dit punt doet het AcICT aanbevelingen:

• Investeer gedurende de volledige levensduur in systemen en houd ict zowel functioneel als technisch actueel;
• Plan updates tijdig, voer preventief onderhoud uit en verwerk wijzigingen op verzoek van gebruikers, zodat systemen bruikbaar en veilig blijven;
• Zorg voor structurele financiering voor toekomstvast onderhoud en beoordeel de fitheid van applicaties en landschap continu;
• Houd al in de projectfase rekening met beheer en onderhoud en borg de benodigde reservering.

Rol overheid

Ook de rol van de overheid als opdrachtgever moet sterker, zeker wanneer het Rijk met andere overheden samenwerkt. Vaak ontbreekt een duidelijke en actieve opdrachtgeversrol. Dit belemmert sturing op resultaten, kwaliteit en risico’s en leidt tot vage verantwoordelijkheden, moeizame samenwerking en onvoldoende grip op veiligheid en kwaliteit.

Het AcICT doet ook hier aanbevelingen:

• Zorg voor sterke regievoering. Projecten lopen vast wanneer opdrachtgevers te veel leunen op uitvoering en onvoldoende concrete, meetbare eisen stellen;
• Richt een heldere rolverdeling in tussen opdrachtgever en opdrachtnemer en gebruik passende stuur- en verantwoordingsinformatie. Wanneer een opdrachtgever op de stoel van de opdrachtnemer gaat zitten door oplossingen voor te schrijven in plaats van te sturen op het ‘wat’, ontstaat wrijving en vertraging. Deze rolvastheid is gedurende de gehele levensduur nodig, zowel in project- als beheerfase;
• Richt adequaat portfoliomanagement in om capaciteit en middelen goed te verdelen over beheer en vernieuwing.

Het is overigens niet alleen kommer en kwel rond ict-projecten binnen de Rijksoverheid. Het Adviescollege ziet ook positieve ontwikkelingen, zoals een meer resultaatgerichte en gedisciplineerde aanpak, met focus op kleine stappen en direct bruikbare resultaten.

Het initiatief komt van de Nederlandse Europarlementariër Reinier van Lanschot (Volt); hij stelt dat Europa dringend een gezamenlijke strategie nodig heeft om de kansen en risico’s van ai te adresseren.

Volgens de ondertekenaars loopt Europa achter in de ontwikkeling en toepassing van ai-technologie en is het sterk afhankelijk van buitenlandse aanbieders. Die afhankelijkheid wordt volgens hen extra risicovol door geopolitieke spanningen en recente Amerikaanse maatregelen rond de toegang tot geavanceerde ai-systemen. In de brief wordt gewezen op exportrestricties rond ai-modellen en beperkingen op beschikbaarheid van nieuwe ai-versies voor niet-Amerikaanse partijen.

De Europarlementariërs waarschuwen dat ai een van de meest ingrijpende technologische transformaties van deze tijd is, maar nog onvoldoende structureel op de Europese politieke agenda staat. Tijdens recente Europese toppen zou het onderwerp telkens zijn ondergesneeuwd door acute crises zoals oorlogen, migratie en begrotingskwesties.

Signalen

In hun oproep verwijzen de ondertekenaars ook naar signalen uit de internationale veiligheids- en expertgemeenschap. Zo wordt gesteld dat frontier-ai binnen enkele maanden een significante impact kan hebben op cybercapaciteiten, en dat Europa een aanzienlijk kleiner aandeel in wereldwijde rekenkracht heeft dan de Verenigde Staten.

‘Wij kunnen nu het tij nog keren’, zegt Van Lanschot. ‘Het is cruciaal dat Europese leiders tijdens een ai-top tot een gezamenlijke aanpak komen waarin publieke waarden centraal staan. Alleen dan kan Europa de risico’s beheersen en de kansen benutten.’

De brief pleit voor een Europese Raad-top die niet alleen innovatie, maar ook veiligheid, ethiek, arbeidsmarktimpact en geopolitieke afhankelijkheid moet behandelen. De indieners willen dat het onderwerp uiterlijk vóór 15 oktober op de agenda komt.

De oproep wordt ondersteund door Europarlementariërs uit de fracties EPP, S&D, Renew Europe, Greens/EFA, ECR, The Left en enkele onafhankelijke leden, onder wie voormalig president van Estland Toomas Hendrik Ilves. Met het initiatief hopen de politici de druk op nationale regeringsleiders op te voeren om ai hoger op de Europese beleidsagenda te zetten.

Nadat dinsdag al honderd Amerikaanse organisaties het model weer mochten gaan gebruiken voor gebruik in defensieve cyberbeveiliging, kondigt het ai-bedrijf een uitbreiding aan. Meer binnenlandse en internationale partners in het Glasswing-programma dat de cybersecurity moet bevorderen, komen in aanmerking. 

Anthropic kan de toegang herstellen sinds de Amerikaanse overheid op 12 juni de exportcontroles heeft opgeheven op de nieuwe, zeer krachtige ai-modellen Fable 5 en Mythos 5. Die beperkingen golden voor buitenlandse staatsburgers, zowel binnen als buiten de VS. Omdat Anthropic geen betrouwbare manier had om de nationaliteit in realtime te verifiëren, schortte het bedrijf de toegang tot beide modellen voor alle gebruikers op. 

Jailbreaks

Reden voor de regering in Washington om buitenlanders het gebruik van beide modellen te ontzeggen, was de angst voor ‘jailbreaks’ van ai-modellen.  De vrees bestond dat cybercriminelen technieken zouden toepassen die de waarborgen van een model omzeilen. 

Samen met Amazon, Microsoft, Google en een aantal partners gaat Anthropic een consistente manier ontwikkelen om mogelijke ‘jailbreaks’ te beoordelen en te repareren. Het ai-bedrijf zal ook dieper met de Amerikaanse overheid samenwerken, onder meer bij nieuwe pre-release testen.

De exportcontrole-richtlijn van 12 juni volgde op een rapport waarin Amazon‑onderzoekers aantoonden dat Fable 5 onder specifieke omstandigheden kon worden omzeild en werd aangezet tot het identificeren van kwetsbaarheden in de software. In één geval genereerde het model zelfs code die liet zien hoe een kwetsbaarheid kon worden uitgebuit. 

Anthropic wijst erop dat ook minder krachtige modellen – zoals Claude Opus 4.8, GPT‑5.5 en Kimi K2.7 – dezelfde kwetsbaarheden konden vinden. Bovendien bleken alle geteste modellen in staat om dezelfde exploit‑demonstratie te produceren, wat aantoonde dat de techniek geen unieke Mythos‑achtige cybercapaciteiten blootlegde maar een grensgeval was binnen Fable 5’s veiligheidsmechanismen.

Classifier

De gemelde ‘bypass’ betrof routinematig defensief beveiligingswerk, maar Anthropic greep toch snel in. In samenwerking met de overheid werd een verbeterde ‘classifier’ getraind die het beschreven gedrag vrijwel volledig blokkeert: in meer dan 99% van de gevallen wordt de techniek tegengehouden. In zeldzame gevallen kan beperkte, niet‑schadelijke informatie vrijkomen. 

Onderzoekers van de Amerikaanse overheid bevestigden dat zowel de oude als nieuwe waarborgen zeer robuust zijn. De nieuwe classifier leidt wel tot vaker onterecht geblokkeerde verzoeken bij normaal programmeer‑ en debugwerk, wat Anthropic verder wil verfijnen om misbruik beter te onderscheiden van legitieme toepassingen.

Het wereldwijd uitschakelen van Fable- en Mythos-modellen gaf veel beroering. De securitywereld vroeg de VS om het exportverbod terug te draaien. Ai vindt al sinds vorig jaar bugs en genereert werkende exploits op bovenmenselijk niveau, stelden honderd ciso’s, onderzoekers en techleiders. ‘Het verbod treft niet de aanvallers, die uitwijken naar alternatieven, maar juist de verdedigers die nu zonder hun beste defensieve tool zitten.’ 

Kamervragen

De kamerleden Ouafa Oualhadj, Sarah El Boujdaini (beiden D66) en Roger Dassen (Volt) kwamen met in totaal 35 vragen over deze kwestie aan staatssecretaris Willemijn Aerdts (EZK). Ze vrezen dat een exportverbod  vergaande gevolgen heeft voor het Nederlandse concurrentievermogen. Maar het kabinet denkt dat een exportverbod op een individueel ai-model weinig impact heeft. In antwoord op kamervragen stelt Aerdts dat er nog voldoende hoogwaardige alternatieven beschikbaar zijn, waaronder modellen die open source beschikbaar zijn.

Zij constateert dat het verschil tussen zogeheten ‘frontiermodellen’ en minder geavanceerde modellen mogelijk minder groot is dan de berichtgeving rond grote modelaankondigingen suggereert. ‘Het is daarom goed om te benadrukken dat de risico’s en kansen niet voortkomen uit één specifiek geavanceerd ai-model. Ook open, vrij toegankelijke ai-modellen komen steeds dichterbij dergelijke geavanceerde capaciteiten.’ 

Het kabinet ziet ook geen noodzaak tot een Europese spoed-top om de gevolgen van ai op de economie en samenleving om te zetten in actie.

Saas-bedrijven hebben een verdienmodel gebouwd op lock-in, niet op geleverde waarde. De cijfers liegen er niet om. Gemiddeld gebruikt een organisatie maar twintig procent van de functionaliteit. Daarvoor betalen ze jaar op jaar honderd procent van de licentiekosten. Daarbovenop komt nog dat een groot deel van de medewerkers die de software nauwelijks gebruiken. En vrijwel elke organisatie bouwt uiteindelijk eigen aanvullende oplossingen. Vroeger was dat een Excel-macro, nu low-code-tools en opkomend met vibe coding. Dit doen we omdat de saas-software het unieke bedrijfsproces toch net niet precies dekt.

Begrijp me niet verkeerd: deze softwarepakketten leveren een aanzienlijke productiviteitswinst voor de bedrijven die ze gebruiken. Echter, hier zit ook een nadeel aan. De exitdrempel wordt bewust hooggehouden door complexe migraties en ingewikkelde configuraties. Dat geeft leveranciers de ruimte om jaarlijkse licentieprijzen te verhogen, wetende dat klanten niet snel vertrekken. De productiviteitswinst die software oplevert, verdwijnt zo grotendeels naar de saas-leverancier en niet naar de bottom-line van de klant.

AI-gegenereerde software als breekijzer, maar niet op de manier die hypeverhalen suggereren

De term ‘saaspocalypse’ circuleert al een tijdje in de sector. De aankondiging van een nieuw ai-model van Perplexity leidde recent tot een koersdaling van een aantal saas-leveranciers. Dat geeft aan hoe serieus de markt dit risico neemt.

Maar de conclusie dat vibe coding (het door ai laten genereren van software op basis van functionele instructies) de oplossing is, klopt niet. Vibe coding produceert snelle resultaten, maar geen beheersbare, schaalbare software. Zeker niet voor vitale bedrijfsprocessen.

Spec-driven ai engineering: software die van jou is

De echte verschuiving komt van een andere aanpak: spec-driven ai engineering. Daarbij sturen ai-agents de softwareontwikkeling aan, maar altijd binnen strakke kaders die van toepassing zijn op jouw organisatie. Denk dan aan scherpe specificaties, architectuurrichtlijnen, duidelijke kwaliteitsrichtlijnen, honderd procent traceerbaarheid, efficiënt gebruik van cpu (en ai-tokens), standaarden, securityrichtlijnen en zero-trustprincipes. De ai werkt in een sandbox met heldere grenzen, niet in het wilde weg.

De kwaliteit van het resultaat staat of valt met drie elementen. Ten eerste een vlijmscherpe scope: de agent weet precies wat hij wel en niet doet, zonder ruimte voor interpretatie. Ten tweede volwassen skills: gedefinieerde, geteste competenties die de agent inzet, en geen ad-hoc generatie maar reproduceerbaar vakmanschap. Ten derde een heldere tooldefinitie: elke tool, library en procedure die de agent gebruikt is expliciet gespecificeerd, met duidelijke invoer, uitvoer en grenzen.

Wie deze drie elementen op orde heeft, bouwt software van een niveau dat vibe coding structureel onmogelijk maakt om te evenaren. Niet sneller of goedkoper als enige argument, maar aantoonbaar beter, beheersbaarder en vollediger afgestemd op het bedrijfsproces.

Aantoonbaar compliant, by design

Dit is waar het debat over ai-gegenereerde software een dimensie mist die voor veel sectoren doorslaggevend is: compliance.

Software die is gebouwd via spec-driven ai engineering is honderd procent bewijsbaar compliant. Elke ontwerpkeuze is traceerbaar naar een specificatie. Elke functie is herleidbaar tot een vereiste. De volledige architectuur is gedocumenteerd vanuit de kaders waarbinnen de agents hebben gewerkt. Dat maakt het mogelijk om aan een toezichthouder of aan een auditor (in het kader van ISO 27001, NEN 7510, Dora of welke andere certificering dan ook) exact aan te tonen wat de software doet, waarom en hoe.

Dat is niet iets wat je achteraf aan vibe-gegenereerde code toevoegt. Compliance is bij spec-driven engineering ingebakken in het proces.

Voor organisaties in finance, zorg, overheid of vitale infrastructuur is dit geen bijzaak. Het is de voorwaarde waaronder software überhaupt in productie mag. En het is precies de reden waarom vibe coding in die sectoren geen serieuze optie is, hoe aantrekkelijk de snelheid ook lijkt.

De nuance die ontbreekt in het debat

Dit betekent niet dat saas verdwijnt. Voor commodity-processen (hr-administratie, e-mail, crm-basisinrichting) blijft standaardsoftware doelmatig. De disruptie treft vooral de laag waar bedrijven nu het meest betalen voor het minste rendement: specialistische functionaliteit die nooit helemaal past, dure seat-licenties voor occasioneel gebruik en integraties die meer maatwerkkosten vergen dan de saas-oplossing zelf.

Precies die laag is met spec-driven ai engineering vervangbaar door software die wél honderd procent aansluit en waarbij de productiviteitswinst door deze software niet langer wordt afgeroomd door een leverancier met een structurele informatieasymmetrie.

Conclusie

Saas-applicaties voldoen vaak niet aan de functionele eisen en worden maar beperkt gebruikt. De remedie is echter geen wilde ai-codegeneratie, maar een gestructureerde aanpak waarbij ai dient als engineeringtool met harde kaders. Spec-driven, zero-trust en volledig eigendom van de klant. Dat is hoe je de handboeien van saas afwerpt zonder nieuwe risico’s te introduceren.

Robbrecht van Amerongen, hoofd strategie Amis / hoofd iot Conclusion

Reden voor de prijsstijging is het tekort aan geheugenchips. Hierdoor worden de chips duurder, maar nog belangrijker: hierdoor kan Apple er minder maken. En minder verkopen vindt Apple helemaal niet erg, als het maar wordt verkocht met een veel grotere marge.

Zelfs de Chinezen willen in hun eigen auto’s rijden

Aan de kostprijs kan het niet liggen. Of ze in China nu een Apple of een tablet maken waarvan we het merk niet eens kennen (in China maakt elke provincie zijn eigen tablet), in beide gevallen kosten ze slechts een paar tientjes.

Volste vertrouwen

Of de vraag naar Apple-producten kleiner gaat worden door de prijsstijging is afwachten. Apple heeft er dus zelf het volste vertrouwen in dat klanten ook hun producten blijven kopen als deze (nog) duurder worden zonder dat ze er iets extra’s voor terugkrijgen. Nu kun je natuurlijk lang op je imago blijven leunen, maar het houdt een keer op. De grote automerken zoals BMW en Volkswagen dachten dat ook. De Europese auto-industrie wordt inmiddels links en rechts voorbijgereden door de Chinese auto-industrie. Zelfs de Chinezen willen in hun eigen auto’s rijden. Dat zegt genoeg.

Misschien wordt het voor Apple weer eens tijd dat ze weer eens voorop gaan lopen en dat hun enige unique selling point niet is dat ze duurder zijn, maar veel beter dan die Chinese rommel. Of ze gokken erop dat hun unique selling point wordt dat in hun producten nog wel een geheugenchip zit. In dat geval koop ik ook weer een Apple. Dan maar wat duurder.

Jacob Spoelstra is columnist/stand-upcomedian. Kijk hier voor meer informatie.

Investeringsfondsen creëren snelle banengroei bij Nederlandse bedrijven

Nederlandse bedrijven met steun van private equity- en venturecapitalinvesteerders groeien sneller dan het gemiddelde bedrijfsleven. In 2023 en 2024 nam de werkgelegenheid bij deze bedrijven met vijf procent toe, tegenover een procent bij het gemiddelde Nederlandse bedrijf. Dat blijkt uit cijfers van de Nederlandse Vereniging van Participatiemaatschappijen (NVP).

Bij mkb-bedrijven met een professionele investeerder aan boord lag de groei met 7,1 procent nog hoger. In totaal kwamen er bij bedrijven met een investeringsfonds als aandeelhouder 26.114 banen bij.

Eind 2024 waren 2.949 Nederlandse bedrijven in handen van professionele investeerders. Deze ondernemingen bieden werk aan bijna 810.000 mensen, goed voor 7,9 procent van de Nederlandse beroepsbevolking. Volgens de NVP dragen investeringen bij aan innovatie, schaalvergroting en concurrentiekracht.

‘It-leiders onvoldoende voorbereid op ai-gedreven cyberaanvallen’

Negen op de tien it-leiders zijn onvoldoende voorbereid op cyberdreigingen die worden aangedreven door kunstmatige intelligentie. Dat blijkt uit onderzoek in opdracht van Lenovo. Organisaties erkennen vooral problemen door versnipperde verantwoordelijkheden, waarbij beveiliging verspreid is over interne teams, leveranciers en verschillende platforms.

Om die complexiteit te verminderen, breidt Lenovo zijn Security Services uit met nieuwe endpoint resilience- en managed security-diensten. Het bedrijf wil organisaties één aanspreekpunt bieden voor de volledige levenscyclus van endpoints, van beveiliging tot herstel.

De nieuwe diensten combineren hardwarebeveiliging, securitytechnologie en ai-gestuurde monitoring. Volgens Lenovo kunnen organisaties hiermee de operationele complexiteit rond beveiliging verminderen en sneller reageren op incidenten. Onderdeel van het aanbod is een beheerde endpointdienst met ondersteuning vanuit Lenovo’s wereldwijde 24/7 security operations center.

Deloitte, Nebul en Blueriq lanceren platform voor soevereine ai bij overheid

Deloitte, Nebul en Blueriq lanceren Overheidsprocessen.ai, een platform dat moet laten zien hoe Nederlandse overheidsorganisaties ai kunnen inzetten voor snellere en beter uitlegbare processen, zonder concessies te doen aan datasoevereiniteit.

Centraal staat een demo rond een ai-ondersteund bezwaar- en beroepsproces. De oplossing draait op Europese infrastructuur, gebruikt open modellen en koppelt ai-uitkomsten aan vastgelegde beslisregels. Daarmee blijven besluiten controleerbaar en herleidbaar.

Volgens de initiatiefnemers is de behoefte aan efficiëntere overheidsprocessen groot, terwijl organisaties zoeken naar manieren om ai verantwoord toe te passen. In een eerste pilot met de technologie werd volgens de partijen tot tachtig procent efficiencywinst aangetoond.

Het platform combineert een demo, whitepaper en podcast over de toepassing van soevereine ai binnen de publieke sector.

Genesys neemt Pinkfish over voor versnelling van agentic ai in klantcontact

Genesys neemt Pinkfish over om de ontwikkeling van autonome klantervaringen te versnellen. De overname voegt geavanceerde workflowautomatisering en Model Context Protocol-gebaseerde integraties (MCP is een open protocol waarmee ai-modellen op een gestandaardiseerde manier verbinding kunnen maken met externe systemen, databronnen en tools) toe aan Genesys Cloud AI.

Met de technologie van Pinkfish kunnen ai-agents niet alleen klantvragen beantwoorden, maar ook zelfstandig acties uitvoeren binnen bedrijfssystemen zoals crm-, erp- en facturatieplatformen. Daarmee wil Genesys de stap maken van ai-ondersteunde interactie naar volledig georkestreerde klantprocessen.

Pinkfish brengt meer dan vijfhonderd integraties en ondersteuning voor duizenden MCP-tools mee. Volgens Genesys helpt dit organisaties om complexe klantprocessen sneller te automatiseren, terwijl controle en governance behouden blijven.

De financiële details van de overname zijn niet bekendgemaakt. Genesys verwacht de Pinkfish-functionaliteit later beschikbaar te maken voor klanten via de Genesys AppFoundry-marktplaats.

RDW verlengt it-partnership met Noordelijke combinatie

De Dienst Wegverkeer (RDW) heeft de samenwerking met de Noordelijke Combinatie (een samenwerkingsverband tussen Get There, New Nexus, Ilionx, Brunel en BQA) verlengd. De combinatie blijft de komende vier jaar it-professionals leveren aan de uitvoeringsorganisatie.

De gunning volgde op een landelijke aanbesteding, waarbij de combinatie op basis van kwaliteitscriteria als beste uit de bus kwam. Get There treedt op als penvoerder. De samenwerking bestaat inmiddels tien jaar en richt zich op gezamenlijke invulling van grote publieke it-opdrachten. Eerder dit jaar werd ook het it-partnership met DUO opnieuw aan de combinatie gegund.

Met de verlenging blijft de Noordelijke Combinatie betrokken bij de ontwikkeling en ondersteuning van de digitale dienstverlening van RDW vanuit Groningen.