Vier tips voor betere juridische basis publiek‑private cybercrime‑aanpak

De huidige bestrijding van cybercrime leunt zwaar op private bedrijven, terwijl opsporing en vervolging formeel bij politie en Openbaar Ministerie horen. Door de opkomst van ai‑gestuurde aanvallen is een steviger juridisch kader noodzakelijk, stelt Marc van der Ham, onderzoeker bij Tilburg Institute for Law, Technology, and Society (TILT). Hij promoveert dit najaar aan de Universiteit Leiden op de rol van bedrijven bij het aanpakken van ontwrichtende cybercrime.

Van der Ham doet vier verbeteringsvoorstellen. Zo moeten ernstige cybercrime‑incidenten verplicht bij de politie worden gemeld, net zoals dat bij cybersecurity‑incidenten verplicht is. Publiek-private samenwerking zou bovendien een duidelijke wettelijke grondslag moeten krijgen, aansluitend op de Wet gegevensuitwisseling samenwerkingsverbanden. Hostingproviders die virtuele servers vanuit Nederland aanbieden, zouden klanten beter moeten verifiëren. Tot slot moet Nederland het Europese eEvidence‑pakket snel invoeren, zodat toegang tot digitaal bewijsmateriaal over landsgrenzen heen eenvoudiger wordt.

NetApp claimt storage-record voor inzet in ai-fabrieken

Data-infrastructuurbedrijf NetApp kondigt NetApp Novus aan. Volgens het bedrijf gaat het om het snelste storage-platform ter wereld dat speciaal is ontwikkeld voor ai-infrastructuuraanbieders die grootschalige gpu-omgevingen beheren.

‘De architectuur is gebouwd om een bestandssysteem op zettabyteschaal te ondersteunen, waardoor ai-factories miljoenen gpu’s continu van data kunnen voorzien. Zo halen ze het maximale rendement, de hoogste efficiëntie en de beste benutting uit hun investeringen’, schrijft de leverancier in een productaankondiging.

NetApp stelt dat aanbieders van neoclouds en gpu-as-a-service hun ai-fabrieken bouwen op een schaal waarvoor traditionele storage-architecturen nooit ontworpen zijn. ‘Dat leidt tot bottlenecks die de gpu-benutting drukken en de infrastructuurkosten opdrijven.’ Bij klassieke architecturen kan de gpu-benutting volgens het bedrijf onder de 30 procent zakken doordat ai-fabrieken hun gpu’s niet snel genoeg van data kunnen voorzien. Volgens NetApp is de nieuwe architectuur gebouwd voor een gezamenlijke doorvoersnelheid tot 100 TB per seconde.

Ai-spraaktechnologiebedrijf ElevenLabs opent Nederlandse vestiging

ElevenLabs, het bedrijf achter een geavanceerd ai-platform voor het genereren van realistische kunstmatige stemmen en audio, opent een kantoor in Amsterdam. Het bedrijf stelt Goswijn Thijssen aan als hoofd van die nieuwe vestiging. ElevenLabs was al actief op de Nederlandse markt met ai-spraakdiensten voor telecombedrijven, maaltijdbezorgers en zorgorganisaties.

Met de uitbreiding wil het bedrijf inspelen op de toenemende vraag naar spraaksynthese en voice‑ai binnen Nederlandse organisaties. De Nederlandse vestiging wordt de uitvalsbasis van een groeiend lokaal team dat bestaande klanten ondersteunt en nieuwe klanten helpt om natuurlijk klinkende, mensachtige ai‑spraaktechnologie te implementeren.

Het bedrijf verwacht het Nederlandse team dit jaar te verdrievoudigen, maar noemt geen exacte aantallen. Het gaat om functies in onder meer marktintroductie (positionering, verkoop en klantadoptie) en engineering (technische ontwikkeling van spraakapplicaties).

NCSC: Cyberveilig gedrag van werknemers blijft achter   

Veel werknemers zijn overmoedig wanneer het aankomt op cyberveilig gedrag en maken daardoor nog te weinig gebruik van tweefactorauthenticatie. Als er binnen de organisatie een veilige meldcultuur is, melden werknemers vaker fouten die zij zelf gemaakt hebben (zoals het doorklikken op een verdachte link). En ruim de helft van de werknemers deelt persoonlijke documenten met ai-tools.

Dit zijn enkele resultaten van het Cybersecurity Gedragsonderzoek Alert Online 2026 dat zich richt op digitaal veilig gedrag van consumenten en werknemers. Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) zoomt in op enkele opvallende bevindingen over het digitale veiligheidsgedrag van werknemers. 

Meer dan de helft van de werknemers (53 procent) deelt zo nu en dan persoonlijke documenten, zoals cv’s of werknemersgegevens, met ai-tools. Slechts 13 procent van de werknemers gebruikt altijd een wachtwoordmanager voor online werkaccounts. 33 procent van de werknemers zegt een fout altijd te melden.

Onderzoek naar misleiding met digitale valuta in games

ACM en andere Europese consumententoezichthouders starten onderzoeken bij negen bedrijven om ervoor te zorgen dat gameaanbieders virtuele valuta eerlijk gaan inzetten in hun games en om te voorkomen dat spelers worden misleid.

De kosten van in-game aankopen (upgrades, figuren, skins en wapens) worden in online games vaak in een andere vorm dan euro’s gepresenteerd, bijvoorbeeld in diamanten of munten, waardoor het voor gamers niet duidelijk is dat het om geld gaat en hoeveel. De toezichthouders maken zich extra zorgen om de risico’s hiervan voor jongeren.

Het onderzoek richt zich op de bedrijven Crytek GmbH; InnoGames GmbH; King.com Operations (Malta) Limited; Mojang AB; Plarium Europe S.à.r.l.; PLR Worldwide Sales Limited; Riot Games Limited; Supercell Oy en Ubisoft EMEA SAS.

Dat blijkt uit onderzoek van cyberbeveiliger Northwave dat onder meer het mandaat van security-verantwoordelijken onderzocht bij 130 Nederlandse organisaties met tussen de honderd en duizend medewerkers. Uit het rapport met de titel ‘Wie heeft hier de regie?’ blijkt dat de verantwoordelijkheid en beslissingsmacht binnen de onderzochte bedrijven lang niet altijd op dezelfde plek liggen.

Tegelijkertijd schat 68,5 procent van de respondenten het eigen securityniveau hoger in dan dat van vergelijkbare organisaties in de sector. Die tegenstelling is opvallend. De ciso is er wel, maar heeft kennelijk niet altijd het mandaat. Security staat bij veel organisaties op de agenda, maar de daadwerkelijke besluitvorming ligt vaak bij it-management of de directie. Daarmee dreigt security tussen it en bestuur in te komen te zitten.

Security is nog te afhankelijk van incidenten en audits

Veel organisaties hebben veel vertrouwen in hun eigen beveiliging, maar dat beeld is niet helemaal in lijn met hoe security daadwerkelijk wordt bestuurd. Uit het onderzoek blijkt dat de technische basis vaak goed staat, terwijl juist de organisatorische kant – zoals managementbetrokkenheid, risicomanagement en duidelijke verantwoordelijkheden – achterblijft. Daardoor is security nog te afhankelijk van incidenten en audits om aandacht te krijgen.

Volgens general manager bij Northwave Pim Takkenberg ligt de echte uitdaging niet in nóg meer technologie, maar in het versterken van governance: wie neemt beslissingen, wie draagt het risico en wie zorgt dat security structureel op de agenda staat? Pas wanneer die vragen helder zijn, kan een organisatie haar beveiliging echt volwassen maken.

Aanschaf securitydienst

Het verschil tussen verantwoordelijkheid en beslissingsmacht blijkt duidelijk uit de cijfers. In 82 procent van de organisaties is de ciso of information security manager niet degene die beslist over de aanschaf van een securitydienst. De it-manager neemt dat besluit het vaakst (32 procent), gevolgd door de ceo of directeur (27 procent). De ciso of information security manager zelf is in slechts 18 procent van de gevallen de beslisser.

Ook wanneer de ciso formeel verantwoordelijk is voor security, betekent dat niet automatisch dat hij of zij het laatste woord heeft. In die groep ligt het aanschafbesluit in 55 procent van de gevallen bij iemand anders. Daarmee ontstaat volgens het onderzoek een herkenbaar risico: de inhoudelijke verantwoordelijkheid ligt bij een securityspecialist, terwijl de beslissingen die nodig zijn om risico’s daadwerkelijk te beperken elders worden genomen.

Security wordt nog vaak per project betaald

Ook de financiering laat zien dat security vaak vanuit een it-logica wordt georganiseerd. Van de organisaties financiert 43 procent security per project of per behoefte. Slechts 26 procent heeft een vast jaarlijks securitybudget. Bij 18,5 procent valt security onder het algemene it-budget en 7,7 procent heeft helemaal geen apart budget. Voor een nieuwe firewall of securityoplossing werkt een projectbudget prima. Maar activiteiten als risicomanagement, monitoring, compliance en governance hebben geen einddatum.

‘Security is geen project dat je afrondt’, zegt Takkenberg. ‘Je kunt een oplossing implementeren, maar het risico verandert voortdurend. Dat vraagt om structurele aandacht en een duidelijke eigenaar.’

Van security bij it naar security als organisatierisico

Volgens het onderzoek is er een verschuiving gaande. Security kan operationeel prima bij it liggen, maar de gevolgen van securityrisico’s raken inmiddels de hele organisatie: van bedrijfscontinuïteit en reputatie tot compliance en klantrelaties. De vraag is daarom niet of security bij it óf bij het bestuur hoort. It en security hebben de technische kennis nodig, maar het bestuur moet zorgen dat duidelijk is welk risico de organisatie accepteert, hoeveel daarvoor wordt geïnvesteerd en wie de bevoegdheid heeft om bij te sturen. Northwave: ‘De conclusie van het onderzoek is daarmee niet dat organisaties meer securitytechnologie nodig hebben. De belangrijkste vraag is eenvoudiger: wie heeft daadwerkelijk de regie?’.

De ai-modellen van OpenAI, Anthropic en Google behoren behoren tot de technisch meest geavanceerde systemen en mede daarom domineren zij het nieuws. Ondertussen is het aanbod veel breder geworden. Europese ai-aanbieders en modellen waarvan de getrainde parameters (de ‘gewichten’) beschikbaar zijn voor eigen gebruik, hebben de afgelopen jaren grote stappen gezet. Daardoor is het voor bedrijven en overheden steeds relevanter om niet alleen te kijken naar de bekendste commerciële diensten, maar ook naar alternatieven die zelf gehost of via andere infrastructuurproviders aangeboden worden. Dat betekent overigens niet dat gesloten Amerikaanse modellen ineens minder interessant zijn. Wel ontstaat er meer keuze en kunnen organisaties hun ai-strategie baseren op criteria als prestaties, kosten, privacy, beschikbaarheid, licentievoorwaarden, locatie van data en infrastructuur en de gewenste mate van controle.

1. Opensource of open weight?

Bij deze discussie is om te beginnen enige terminologische voorzichtigheid nodig. Veel ai-modellen die in de praktijk als ‘opensource’ worden aangeduid, zijn strikt genomen beter te omschrijven als ‘open weight‘. De modelgewichten zijn dan namelijk beschikbaar, waardoor organisaties het model kunnen downloaden en in veel gevallen zelf kunnen draaien of aanpassen. Dit betekent echter niet automatisch dat ook trainingsdata, trainingscode en alle overige onderdelen onder een opensource-licentie beschikbaar zijn.

De Open Source Initiative maakt daarom expliciet onderscheid tussen open weight en daadwerkelijk opensource ai. Onder meer modellen uit de Llama- en Gemma-families vallen niet zonder meer onder de strikte opensource-definitie. Ook bij Mistral verschilt de licentie per model en versie. Mistral zelf maakt in zijn documentatie onderscheid tussen open weight en commerciële modellen. Dat onderscheid is belangrijk. Wie een model wil downloaden, aanpassen en commercieel inzetten, moet dus niet alleen kijken of de gewichten beschikbaar zijn, maar ook welke licentievoorwaarden eraan verbonden zijn.

Los daarvan is duidelijk dat het aanbod sterk is gegroeid. Modelreeksen van onder andere Mistral, Meta, Alibaba, Aleph Alpha, DeepSeek, Google, Cohere en andere ontwikkelaars laten zien dat er inmiddels voor uiteenlopende toepassingen alternatieven bestaan voor uitsluitend via een externe api aangeboden modellen.

Voor toepassingen als documentanalyse, samenvatten, vraag-en-antwoordtoepassingen, kennismanagement, programmeerondersteuning en enterprise search kunnen dergelijke modellen goed bruikbaar zijn. Welke oplossing het beste presteert, verschilt echter sterk per toepassing. Een algemene uitspraak dat open modellen even goed of beter of juist minder zijn dan gesloten modellen is daarom lastig te onderbouwen. Benchmarks geven een indicatie, maar een praktijktest met eigen data en use cases is meestal relevanter.

Ook finetuning kan daarbij een rol spelen. Organisaties mogen sommige modellen verder aanpassen aan een bepaald domein of specifieke taak. Dat garandeert niet automatisch een beter resultaat dan met een generiek commercieel model, maar kan bij specialistische toepassingen voordelen opleveren.

2. Europa bouwt aan een eigen ai-ecosysteem

Ook binnen Europa wordt aanzienlijk geïnvesteerd in ai-modellen, -infrastructuur en -onderzoek. Een van de bekendste voorbeelden is het al genoemde Franse Mistral AI. Het bedrijf biedt inmiddels een combinatie van commerciële en open weight-modellen en positioneert zich nadrukkelijk als Europese aanbieder van ai-technologie. Mistral blijft bovendien nieuwe modellen en infrastructuurdiensten ontwikkelen.

Daarnaast bestaan initiatieven als het Duitse Aleph Alpha, OpenGPT-X, OpenEuroLLM en verschillende projecten rond de Europese EuroHPC-infrastructuur. Daarmee ontstaat naast de grote Amerikaanse en Chinese ai-ecosystemen geleidelijk een Europees aanbod van modellen, rekencapaciteit en diensten.

Ook Nederland kent initiatieven op dit gebied. TNO en Nederlandse universiteiten werken bijvoorbeeld aan Nederlandstalige ai-technologie. Modellen als RobBERT en DutchBERT zijn specifiek gericht op verwerking van de Nederlandse taal. Daarbij is wel een belangrijke nuance nodig: RobBERT en DutchBERT zijn BERT-gebaseerde taalmodellen en daarmee technisch iets anders dan de huidige generatieve large language models. Ze zijn vooral relevant voor gespecialiseerde natural language processing-taken en kunnen niet zonder meer worden vergeleken met bijvoorbeeld ChatGPT, Mistral Large of Llama.

Naast onderzoek ontstaan er ook Nederlandse commerciële ai-diensten. GreenPT uit Utrecht biedt bijvoorbeeld ai-diensten en api-toegang waarbij modellen op Europese infrastructuur worden aangeboden. Het bedrijf geeft aan dat de gebruikte modellen op eigen infrastructuur worden gehost en dat data binnen de EU wordt verwerkt. Voor organisaties en overheden kan zo’n regionale aanpak interessant zijn wanneer datalocatie, infrastructuurkeuze of transparantie over de onderliggende modellen zwaar meeweegt.

3. Meer controle over de ai-stack

Een belangrijk verschil tussen een externe ai-dienst en een zelf gehost model zit in de verdeling van verantwoordelijkheden en afhankelijkheden. Bij het gebruik van een commerciële ai-api bepaalt de aanbieder in belangrijke mate welke modellen beschikbaar zijn, wat het gebruik kost en onder welke voorwaarden de dienst kan worden gebruikt. Ook modelupdates en wijzigingen in api’s of functionaliteit worden grotendeels door de leverancier bepaald.

Bij een downloadbaar model zijn er andere mogelijkheden. Een organisatie kan het model bijvoorbeeld draaien in een eigen datacenter, bij een Europese cloudprovider of in een colocatieomgeving. Daarmee kan meer controle ontstaan over infrastructuur, data en de lifecycle van het model.

Dat betekent overigens niet dat alle afhankelijkheden verdwijnen. De organisatie blijft afhankelijk van hardware, softwareframeworks, beveiligingsupdates, modellicenties en vaak ook externe leveranciers. Bovendien verschuift een deel van de verantwoordelijkheid voor beschikbaarheid, beveiliging en beheer van de ai-leverancier naar de eigen it-organisatie of infrastructuurpartner.

De vraag is daarom minder zwart-wit dan ‘gesloten versus open’. Het gaat vooral om de vraag welke afhankelijkheden een organisatie acceptabel vindt en welke onderdelen zij zelf onder controle wil houden.

4. Modelportabiliteit blijft belangrijk

Daarmee komt ook modelportabiliteit in beeld. Veel organisaties proberen ai-applicaties tegenwoordig zo te ontwerpen dat zij niet volledig afhankelijk zijn van één specifiek model. Via abstractielagen en gestandaardiseerde api’s kan het bijvoorbeeld mogelijk worden om een toepassing met meerdere modellen te laten werken. Dat blijft relevant, ook wanneer organisaties met open weight-modellen werken.

Een lokaal gehost model heeft wel een ander beschikbaarheidsprofiel dan een externe api. Wanneer de benodigde modelbestanden en software lokaal aanwezig zijn, kan het model in principe blijven functioneren zolang de eigen infrastructuur beschikbaar is. Een verandering bij een externe api-aanbieder heeft dan minder directe gevolgen. Daar staat tegenover dat de organisatie zelf verantwoordelijk wordt voor capaciteit, updates, beveiliging, monitoring en operationeel beheer.

Ook geopolitieke afhankelijkheden verdwijnen niet automatisch. Een model van een Amerikaanse of Chinese ontwikkelaar blijft bijvoorbeeld afkomstig uit dat ecosysteem, ook wanneer het model in Europa wordt gehost. Wel kan lokale hosting voorkomen dat iedere inference-aanvraag afhankelijk is van een externe dienst buiten de eigen infrastructuur.

Voor cio’s en it-managers is het daarom zinvol om afzonderlijk te kijken naar de herkomst van het model, de licentie, de locatie van de infrastructuur, de hardwareketen, de softwarestack en de organisatie die het beheer uitvoert.

5. Het ecosysteem rond open modellen groeit

Een paar jaar geleden vergde het lokaal draaien van grote taalmodellen een aanzienlijke hoeveelheid gespecialiseerde kennis. Dat is nog steeds geen triviale it-taak, maar het ecosysteem is veel volwassener geworden. Europese cloudproviders zoals OVHcloud, Scaleway, Ionos, STACKIT, T-Systems, Hetzner, UpCloud, Aruba Cloud en steeds meer andere partijen bieden in uiteenlopende vormen infrastructuur waarop ai-workloads kunnen draaien. Het precieze aanbod verschilt per provider: sommige leveren vooral gpu-capaciteit, terwijl andere managed ai-diensten, modelhosting of aanvullende software bieden.

Daarmee wordt het mogelijk verschillende niveaus van beheer te kiezen. Een organisatie kan alles zelf beheren, uitsluitend infrastructuur afnemen of een groter deel van het beheer bij een dienstverlener onderbrengen. Dat is waarschijnlijk een realistischer beeld dan de tegenstelling tussen een volledig gesloten saas-platform aan de ene kant en een volledig zelfgebouwde ai-omgeving aan de andere. In de praktijk ontstaat een breed spectrum aan tussenvormen.

6. Sovereign Cloud Stack als infrastructuurlaag

Voor organisaties die meer controle over hun cloudinfrastructuur willen, kan ook de Sovereign Cloud Stack (SCS) relevant zijn. Het door een Europese community ontwikkelde SCS moet daarbij niet worden gezien als een specifiek ai-platform. Het project ontwikkelt open standaarden en een referentie-implementatie voor cloudinfrastructuur. De architectuur omvat onder andere een iaas-laag, containerinfrastructuur en identity- en accessmanagement. Technologieën als OpenStack, Kubernetes, Ceph en Keycloak spelen daarbij een belangrijke rol. Een dergelijke infrastructuur kan vervolgens worden gebruikt voor uiteenlopende workloads, waaronder ai.

Het is echter te sterk om SCS zelf als ‘GDPR-compliant’ of automatisch ‘volledig soeverein’ te omschrijven. Of een omgeving aan GDPR en andere regels voldoet, hangt ook af van de cloudoperator, configuratie, processen, locatie, contracten en wijze waarop data wordt verwerkt. SCS levert dan ook vooral bouwstenen en standaarden waarmee providers en organisaties cloudomgevingen kunnen bouwen die interoperabiliteit en controle ondersteunen. De referentie-implementatie is modulair opgezet en kan door operators worden aangepast aan hun infrastructuur.

Voor een organisatie die Mistral, Llama of een ander downloadbaar model binnen een zelfgekozen Europese infrastructuur wil uitvoeren, kan zo’n cloudstack dus onderdeel zijn van de technische architectuur. Het is alleen niet noodzakelijkerwijs de enige of voor iedere organisatie de beste oplossing.

7. Niet ieder probleem vraagt om het grootste model

Misschien is een van de belangrijkste veranderingen wel dat de discussie minder hoeft te draaien om de vraag welk model in een algemene benchmark bovenaan staat. Voor een organisatie is een andere vraag meestal relevanter: welk model voldoet het beste aan de eisen van deze specifieke toepassing?

Een groot frontier-model kan indrukwekkende prestaties leveren, maar dat betekent niet automatisch dat het voor iedere toepassing de beste keuze is. In veel organisaties gaat het uiteindelijk niet om de vraag welk model op een algemene benchmark het hoogste scoort, maar welk model het beste past bij een specifieke taak. 

Een paar use cases maken dat duidelijk. Zo kan een groot frontier-model waardevol zijn voor klantenservice wanneer vragen complex zijn, meerdere informatiebronnen moeten worden gecombineerd of een gesprek veel context vereist. Voor veel standaardvragen – zoals het opzoeken van productinformatie, facturen of eenvoudige procedures – kan een kleiner gespecialiseerd model echter voldoende zijn. Zo’n model kan sneller reageren, goedkoper draaien en eenvoudiger binnen de eigen infrastructuur worden beheerd.

Of kijk naar industriële toepassingen van ai. In dat soort omgevingen zijn snelheid, betrouwbaarheid en beschikbaarheid vaak belangrijker dan maximale modelcapaciteit. Voor toepassingen zoals kwaliteitscontrole, voorspellend onderhoud of ondersteuning van operators kan een kleiner model dat lokaal op een edge-server draait voordelen bieden. Het zal in de regel sneller reageren, ook bij beperkte netwerkverbindingen functioneren en voorkomen dat gevoelige productiegegevens naar externe systemen moeten worden gestuurd.

Het gevolg is dat ai-selectie steeds meer begint te lijken op andere it-architectuurkeuzes. Er bestaat zelden één product dat voor iedere workload optimaal is. Open en open weight-modellen vergroten daarbij vooral het aantal keuzemogelijkheden.

8. Het Anthropic-voorbeeld laat beleidsrisico zien

Dat ook de politieke en juridische omgeving een rol kan spelen bij de beschikbaarheid van ai-modellen werd in 2026 zichtbaar rond Anthropic. De Amerikaanse overheid legde in juni beperkingen op aan de beschikbaarheid van enkele geavanceerde Anthropic-modellen voor buitenlandse gebruikers, vanwege zorgen over cybersecurity en nationale veiligheid. Anthropic haalde daarop de betrokken modellen tijdelijk uit de markt. Later werden de beperkingen gedeeltelijk weer opgeheven, waarbij voor sommige modellen of gebruikers aanvullende voorwaarden bleven gelden.

Het toont aan dat ai-toegang niet uitsluitend een technische of commerciële kwestie is. Exportregels, nationale veiligheidsmaatregelen en ander overheidsbeleid kunnen eveneens van invloed zijn op de beschikbaarheid van technologie.

9. Van ideologische naar architectuurkeuze

Daarmee wordt de discussie over Europese en open ai uiteindelijk minder – zeg maar – ideologisch dan zij soms wordt voorgesteld. Amerikaanse frontier-modellen kunnen voor bepaalde toepassingen de meest geschikte keuze zijn. Voor andere workloads kan een Europees commercieel model aantrekkelijker zijn. En weer andere toepassingen kunnen uitstekend worden uitgevoerd met een lokaal gehost open weight- of opensource-model.

Ook combinaties zijn mogelijk. Een organisatie kan bijvoorbeeld gevoelige documenten lokaal verwerken en voor andere toepassingen gebruikmaken van een extern frontier-model. Een application layer kan bovendien zo worden ingericht dat meerdere modellen beschikbaar zijn en workloads afhankelijk van eisen rond prijs, prestaties of vertrouwelijkheid naar het meest geschikte model worden gestuurd. Die ontwikkeling maakt modelkeuze steeds meer een architectuurvraagstuk.

De relevante vraag is daarmee niet langer simpelweg of een organisatie voor Amerikaanse, Europese, gesloten of open ai moet kiezen. De interessantere vraag is welke combinatie van model, infrastructuur en leverancier voor iedere toepassing de juiste balans biedt tussen prestaties, kosten, controle en risico. Juist doordat er tegenwoordig veel meer realistische alternatieven bestaan, is die afweging zinvoller geworden.

Dit artikel staat ook in Computable Magazine 2026 #7.

Tijdens het debat dat de Tweede Kamer woensdag hield over de digitale overheid en digitalisering, bleek dat regering en parlement het eens zijn over de noodzaak tot digitale soevereiniteit. Maar de Kamer vreest dat er heel weinig concreets uitkomt. Om eigen alternatieven voor clouddiensten en andere cruciale dienstverlening van de grond te krijgen is veel geld nodig. De financiering kan in theorie komen uit de besparing die het opzeggen van contracten met Amerikaanse ict-dienstverleners oplevert. 

Een overheidsbrede soevereine clouddienst gaat alleen werken als voldoende overheidstaken er gebruik van maken en hun bestaande infrastructuur-budgetten inbrengen in de bekostiging van deze clouddienst.

Pro-kamerlid Barbara Kathmann stelde vast dat een juiste allocatie van middelen pas mogelijk is als bekend wordt hoeveel de Nederlandse overheid uitgeeft aan Microsoft en andere grote leveranciers. Staatssecretaris Eric van den Burg (Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid van Nederland) kan echter met geen mogelijkheid zeggen welke bedragen hiermee zijn gemoeid. De kosten zijn lastig uit de administraties van ministeries en rijksdiensten te halen. Vanwege een heel verschillende systematiek zijn ze ook moeilijk bij elkaar op te tellen. 

Het ergert de Kamer dat er zo weinig grip valt te krijgen op belangrijke projecten binnen de Nederlandse Digitalisering Strategie. Kathmann constateerde dat de ambities torenhoog zijn, met name wat betreft digitale onafhankelijkheid. Maar dat alles blijft steken in een eindeloze stroom rapporten en documenten, uiteindelijk gevolgd door een brief dat er geen geld voor is. 

Ook over ai zijn er zorgen. Het JA21-kamerlid Daniel van den Berg vroeg naar het gebruik van ai bij de overheid en hoe we de problemen rond de veiligheid van ai kunnen indammen. Staatssecretaris Van den Burg zei dat ai zal worden ingezet bij een betere ontsluiting van overheidsdata voor burgers. Dit kan met een interne variant van ChatGPT. 

Een ander toepassingsgebied is risico-analyse. Veel tijd en capaciteit valt daarmee te besparen als dossiers elkaar opstapelen en verstandige keuzes moeten worden gemaakt. ‘Bij gebruik van dit instrument moeten we wel de grenzen bepalen. We moeten ai leren niet de verkeerde dingen te doen zoals selectie op basis van etniciteit.’ Er komt ook een actie-agenda ai en security. 

Verder kondigde de staatssecretaris een grondige sanering van overheidswebsites aan. Zo’n 50 à 60 procent van die sites kan verdwijnen. Dat scheelt niet alleen geld maar maakt het voor de burgers ook eenvoudiger. Nu wordt er voor ieder wissewasje een aparte site opgetuigd, aldus Van den Burg. Zijn ministerie telde een jaar geleden al 8.826 sites en mobiele apps op gebied van overheidsinformatie.

Het kabinet wil volgende maand aangeven welke lessen zijn te trekken uit de problemen met Citrix. Vanwege ernstige veiligheidsrisico’s moest de rijksoverheid onlangs Citrix-omgevingen loskoppelen van internet. Het Nationaal Cyber Security Center sloeg deze week alarm over acht nieuwe kwetsbaarheden.

Voornaamste uitkomst van het debat is dat de ministeries van BZK en EZK weer tal van brieven naar de Kamer gaan sturen. En nu maar hopen dat die schriftelijke toelichtingen meer duidelijkheid opleveren. Tijdens het kamerdebat werd Van den Burg ook gevraagd naar het conceptvoorstel telemetrie en werkplek voor het automatisch verzamelen van gegevens op afstand om het gebruik van werkplekken te verbeteren. De staatssecretaris bekeek het velletje papier over dit onderwerp en zei: ‘Ik snap daar niets van.’  En hij voegde eraan toe geen teksten voor te lezen die voor hem zelf onbegrijpelijk zijn.

Computable bezocht donderdag 24 september het evenement Drones & Security bij Unmanned Valley op het voormalige Marinevliegkamp Valkenburg bij Katwijk. Daar zijn meerdere drone-bedrijven gevestigd, liggen tien testvelden en kunnen drones op termijn ook testvluchten maken in een luchtcorridor richting de Noordzee. Op het door Trigion Beveiliging georganiseerde evenement spraken onder meer de politie en vertegenwoordigers uit de beveiligings- en drone-branche.

Drones groeien snel uit tot een vast onderdeel van geïntegreerde beveiliging, concluderen Trigion en Drone Flight Company tijdens de bijeenkomst. Door luchtbeelden te koppelen aan beveiligers, meldkamers, camera’s, sensoren en mobiele surveillance ontstaat een veiligheidsketen waarin dreigingen sneller worden gedetecteerd, geverifieerd en opgevolgd. Vooral op grote of complexe terreinen bieden drones extra ogen vanuit de lucht, waardoor incidenten sneller kunnen worden beoordeeld en beveiligers gerichter kunnen worden ingezet.

Harry de Jong, veiligheidscoördinator van SBBF (Stichting Beveiliging Bedrijventerreinen Flevoland), vertelt hoe op een bedrijventerrein in Zeewolde een drone wordt ingezet. Bijvoorbeeld om ’s nachts te surveilleren. ‘Het is niet meer een rondje om de kerk met een surveillanceauto. Aanrijdtijden in Flevoland zijn lang.’ De stichting die namens ondernemers maandelijks overlegt met politie, gemeenten en provincies over de beveiliging van bedrijfsterreinen, kwam na een aanbesteding terecht bij Trigion dat een combinatie levert van reguliere beveiligingsdiensten met beveiligers en drones. Op het bedrijventerrein in Zeewolde staat een zogenoemde ‘drone in a box’.

Drone in a box

Dat is een drone van leverancier DJI die door Drone Flight Company als beveiligingsdienst wordt geleverd. Het systeem kan volautomatisch vliegen en worden ingezet met een piloot die het systeem vanuit de meldkamer van het beveiligingsbedrijf bedient. De drone stijgt na een alarm op uit een weerbestendige dock met ingebouwde omgevingssensoren en levert hoogwaardige beelden via een multi‑sensor camera‑suite (wide, tele, nachtzicht, laser range finder). Ook zijn er toepassingen mogelijk voor precisie‑mapping en herhaalinspecties, vertelt Roel van der Wal, oprichter van Drone Flight Company tijdens een demonstratie op de voormalige start- en landingsbaan van het Marinevliegkamp.

Het proefproject in Zeewolde krijgt een vervolg. Acht andere bedrijventerreinen in Flevoland krijgen ook een drone-in-a-box voor extra surveillance en inzet bij alarmen, vertelt veiligheidscoördinator Harry de Jong. Daarmee is die provincie een voorloper in het beveiligen van bedrijventerreinen met drones. Omroep Flevoland maakte er een videoreportage over.

Politie

Ook binnen de politie heeft de inzet van drones een hoge vlucht genomen. Tony Schmitz, die als flightmanager verantwoordelijk is voor de inzet van alle politiedrones in Nederland en het Caribisch gebied, vertelt dat de politie in 2013 is gestart met 11 proeftuinen voor de inzet van drones binnen forensische opsporing, openbare orde en veiligheid.

Inmiddels zijn er driehonderd vliegers en 340 toestellen bij de politie. Schmitz: ‘Aanvankelijk hadden we op een man of zestig gerekend. Het is dus veel harder gegroeid en groter geworden dan we dachten.’ Inmiddels beschikken alle eenheden over drones en heeft de politie ook een plek voor tests met automatisch vliegen in Nijverdal.

De professionele drone-operators hebben een vliegbewijs dat is afgestemd op het type drone en de operatie die ze uitvoeren. De politie laat in een video allerlei toepassingen zien van de inzet van drones, variërend van forensisch onderzoek, waarbij een drone honderden foto’s maakt van de plaats delict voor een 3D-reconstructie, tot de inzet bij het surveilleren rondom groepen fanatieke voetbalsupporters en een drone die vastlegt hoe een man via het achterraam probeert te vluchten en een wapen weggooit, wanneer er een arrestatieteam aan de voordeur staat.

Volgens Schmitz gold de Nederlandse politie lange tijd als voorloper op het gebied van de inzet van drones, maar is ons land inmiddels voorbijgestreefd door Zweden. Daar worden in de uitgestrekte gebieden steeds vaker drones ingezet en wordt de inzet minder geremd door organisatorische barrières en regelgeving. Ook zou Schmitz graag zien dat er meer ruimte komt voor innovatie met drones binnen de politie. Piloten zijn nu vooral bezig met de inzet van drones en daardoor is er weinig tijd voor de ontwikkeling van nieuwe toepassingen.

Wet- en regelgeving

Regelgeving is een terugkerend onderwerp. Het gaat de dronebedrijven te traag. Al is er wel beweging. Zo zijn de regels voor het vliegen rondom vliegvelden verruimd. In een straal van zo’n 15 kilometer rondom vliegvelden ligt het luchtverkeersleidinggebied (dit heet de Control Zone ofwel CTR). Tot 26 september 2026 moesten dronepiloten altijd contact opnemen met de luchtverkeersleiding voordat zij hier mochten vliegen. Vanaf die datum vervalt die verplichting in bepaalde gebieden.

Op ongeveer 5 kilometer vanaf de luchthaven (en verder) vliegt het startende en landende bemande luchtverkeer op grotere hoogte boven de grond. Een dronevlieger die op dat moment dicht bij de grond vliegt hoeft niet in contact te staan met de luchtverkeersleiding. De oude regels waren niet alleen een grote belasting voor de luchtverkeersleiding, maar beperkten ook het nuttige gebruik van drones op plekken waar dit wel veilig kan. De nieuwe regels zijn ontwikkeld door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Luchtverkeersleiding Nederland met een sterke lobby vanuit partijen die drones gebruiken. Voor militaire luchthavens veranderen de regels overigens niet.

Op dit moment is regelgeving sowieso nog versnipperd. Rond 2027-2028 moet er nieuwe regelgeving komen, vertelt Schmitz. Het gaat om de Rijksbrede Onbemande Luchtvaart Strategie (ROLS). Dat is de nationale strategie waarmee de overheid de inzet van drones door publieke diensten (zoals politie, brandweer, Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), Rijkswaterstaat en Defensie) wil vereenvoudigen, standaardiseren en juridisch beter verankeren. De huidige regels staan los van elkaar: politie valt nu onder de EU‑dronewetgeving (open/specific category), de Politiewet, de Ambtsinstructie én tijdelijke beleidskaders voor dronebestrijding. Dat maakt operaties complex, traag en administratief zwaar. ROLS moet dat in 2027–2028 oplossen door één samenhangend wettelijk kader te creëren voor publieke drone‑operaties.

Volgens Schmitz landt binnen de politiek de boodschap ook steeds vaker dat drones, ondanks afwegingen over privacy, een goed alternatief zijn. De afweging is volgens hem vaak of de inzet van een drone en de mogelijke privacyschending van omstanders opwegen tegen de risico’s die politiemensen lopen als een drone niet kan worden ingezet. Hij wijst bijvoorbeeld op acties in gevaarlijk terrein, risico’s met explosieven en situaties waarin elke seconde telt en een vooruitgestuurde drone de mensen die naar een incident onderweg zijn van cruciale informatie kan voorzien met extra ogen in de lucht.

Geen gadget

Drones zijn niet langer experimentele gadgets, maar groeien dus uit tot een volwaardig instrument binnen veiligheid, toezicht en opsporing. Wat op bedrijventerreinen, bij incidentrespons en in forensisch onderzoek al zichtbaar is, staat symbool voor een bredere verschuiving: luchtbeelden worden een vanzelfsprekend onderdeel van het operationele beeld. Terwijl regelgeving zich langzaam aanpast en de Rijksbrede Onbemande Luchtvaart Strategie moet zorgen voor een stevig juridisch fundament, schuift de praktijk vooruit.De komende jaren zal blijken in hoeverre organisaties deze nieuwe ‘ogen in de lucht’ weten te integreren in hun processen. Technologie en regelgeving bepalen daarbij mede hoe snel drones uitgroeien tot een vanzelfsprekend onderdeel van beveiliging en politiewerk.

KMWE is ruim vijftien jaar actief in Maleisië en levert onder meer aan ASML. Volgens het bedrijf heeft ongeveer 85 procent van zijn klanten een vestiging in Azië. Uitbreiding van de productie dicht bij die afzetmarkt is daarom noodzakelijk om internationaal concurrerend te blijven.

De financiering komt tot stand met Invest International en KMWE’s huisbankier ABN Amro. Volgens Invest International viel de benodigde financiering voor de uitbreiding buiten het gebruikelijke risicoprofiel van commerciële banken. De staatsinvesteerder kan namens de Nederlandse overheid financiering beschikbaar stellen voor internationale investeringen van Nederlandse bedrijven.

Hoogwaardige productie

De uitbreiding in Maleisië moet niet alleen de Aziatische activiteiten van KMWE versterken. Volgens financieel directeur Ben Meijer creëert extra productiecapaciteit daar juist ruimte om ook de hoogwaardige productie in Nederland verder uit te breiden. Daarmee moet de investering bijdragen aan de positie van KMWE binnen de wereldwijde halfgeleiderketen en tegelijkertijd de basis voor het hoofdkantoor in Eindhoven versterken.

De investering past volgens Invest International in de bredere ontwikkeling van de Nederlandse halfgeleidersector, ofwel de industrie die chips en de technologie, machines, materialen en onderdelen daarvoor ontwikkelt en produceert. Hoewel de kerntechnologie en hoogwaardige research en development in Nederland blijven, zijn Nederlandse chipbedrijven sterk afhankelijk van internationale productieketens en klanten. Invest International noemt de halfgeleiderindustrie daarom van strategisch belang voor de Nederlandse economie.

Topman Melanie Maas Geesteranus stelt dat Nederlandse hightechbedrijven hun klanten naar Azië moeten volgen om internationaal te kunnen groeien. Volgens haar kan die internationale expansie vervolgens ruimte creëren voor nieuwe hoogwaardige innovaties en technieken in Nederland. Voor ABN AMRO is de financiering onderdeel van de inzet om de Europese halfgeleiderindustrie technologisch en economisch weerbaarder te maken. De bank noemt de sector een sleutelindustrie voor de digitale transitie.

Er zijn zorgen over het nieuwste model. Het model voldoet, volgens het hoofd van de beveiliging van OpenAI, niet helemaal aan de eisen om binnen de grenzen en bevoegdheden te blijven. Bij eerdere tests is al gebleken dat ai gewoon ongevraagd zijn eigen gang gaat en andere systemen gaat hacken. Het is het horrorscenario van elke film over echte virussen.

Alsof je even op de bullterriër van de buren moet passen met de baby in de woonkamer

Ik zei laatst tegen een collega dat ik dat eng vond. Hij zei: ‘Joh, als het spannend wordt, dan trekken we toch gewoon de stekker eruit.’ Maar dat gaat niet gebeuren, niemand trekt de stekker eruit. We durven de stekker niet eens uit sociale media te trekken. En ondertussen voeden we kinderen op die of ADHD of een angstsyndroom krijgen en waarschijnlijk allebei.

Vaart

We vertrouwen blindelings op de techindustrie en dat het zo’n vaart niet zal lopen. We maken gebruik van technologie zonder de gevaren te beseffen. Alsof je even op de bullterriër van de buren moet passen met de baby in de woonkamer. Op zich zou dat goed moeten gaan. Maar je wilt niet dat de buurman achteraf zegt: ‘Dit doet ie anders nooit.’

Gelukkig denkt OpenAI goed aan ons en gaat het heus niet het nieuwe model op de markt brengen als het niet veilig is. Behalve natuurlijk als de Chinezen wel op de markt komen met een nieuw model. Ja, dan moet je wel. En natuurlijk heeft OpenAI zich goed ingedekt. En mocht het misgaan, dan kunnen ze achteraf altijd nog zeggen dat ie dit anders nooit doet.

VodafoneZiggo maakt netwerk klaar voor 8 Gbit/s

VodafoneZiggo heeft als eerste telecomaanbieder in Europa zijn netwerk geschikt gemaakt voor Docsis 4.0. De technologie moet snelheden tot 4 en 8 Gbit/s mogelijk maken en extra capaciteit bieden voor groeiend dataverkeer. De netwerkupgrade omvat ruim zeven miljoen huishoudens en bedrijven. Volgens VodafoneZiggo was daarvoor geen graafwerk nodig en konden klanten tijdens de werkzaamheden hun internetverbinding blijven gebruiken. De voorbereiding nam achttien maanden in beslag.

Docsis 4.0 is de derde grote netwerkvernieuwing van VodafoneZiggo in vier jaar. In 2022 introduceerde het bedrijf 1 Gbit/s voor al zijn klanten en in 2025 volgde 2 Gbit/s. De telecomaanbieder presenteert de nieuwe technologie deze week tijdens SCTE TechExpo in Atlanta.

DXC en Loxo schalen zelfrijdende logistiek op

DXC Technology en het Zwitserse technologiebedrijf Loxo gaan samenwerken aan de grootschalige inzet van zelfrijdende bedrijfsvoertuigen in de logistiek. Loxo levert de technologie voor autonoom rijden, terwijl DXC deze koppelt aan de it-systemen en operationele processen van logistieke bedrijven.

De samenwerking richt zich op vaste, voorspelbare routes tussen magazijnen, distributiecentra en logistieke hubs. Loxo Digital Driver, de naam van de softwarelaag, moet voertuigen daar zelfstandig laten rijden. Volgens de bedrijven kan dit helpen om het groeiende tekort aan vrachtwagenchauffeurs op te vangen.

De uitdaging zit volgens DXC niet alleen in het autonoom rijden, maar ook in de integratie met planning, wagenparkbeheer en andere back-endsystemen. De partners willen daarom een aanpak ontwikkelen die de technologie geschikt maakt voor verschillende voertuigtypen en makkelijker opschaalbaar maakt naar meerdere routes en markten.

KPN stopt ai in mobiel abonnement voor mkb

KPN voegt ai-functies toe aan zijn mobiele abonnementen voor mkb’ers. Met Mobiel AI krijgen ondernemers na elk telefoongesprek automatisch een samenvatting van de afspraken en actiepunten. Ook worden voicemails automatisch omgezet in tekst.

KPN wil zo de druk rond bereikbaarheid en klantcontact verminderen. Volgens onderzoek van de telecomaanbieder ervaart 61 procent van de mkb’ers stress door verwachtingen om bereikbaar te zijn. 66 procent verwacht dat ai een deel van het klantcontact kan overnemen.

Mobiel AI is vanaf komende mnaand beschikbaar voor nieuwe en bestaande mkb-klanten. De dienst is de eerste twee maanden gratis en kost daarna vanaf 7,50 euro per maand. KPN ontwikkelde de dienst zelf en gebruikt voor de ai-functies technologie van het grote Londense spraak- en conversatie-ai-bedrijf ElevenLabs.

Trust3 AI koppelt beveiligingsbeleid aan autonome ai-agenten

Trust3 AI komt met een functionaliteit die beveiligingsbeleid automatisch synchroniseert tussen Databricks, Snowflake en Microsoft OneLake Security. Daarmee wil het Amerikaans softwarebedrijf voorkomen dat autonome ai-agenten via verschillende dataplatforms ruimere toegangsrechten krijgen dan bedoeld.

De technologie vertaalt bestaande toegangsregels van Databricks en Snowflake naar de beveiligingsregels van OneLake. Elle toegang tot gegevens wordt vervolgens in realtime getoetst aan het geldende beleid, zowel bij menselijke gebruikers als ai-agenten. Volgens Trust3 AI voorkomt dit dat organisaties toegangsbeleid handmatig per platform moeten dupliceren.

De aanpak is gericht op Microsoft Fabric en de bijbehorende Power BI- en Data Agents. Naarmate bedrijven meer autonome ai inzetten, moeten die agenten immers zelfstandig gegevens kunnen benaderen zonder buiten bestaande beveiligings- en governancekaders te treden.

Fujitsu brengt turn-ai van jurytafel naar de zorg

Fujitsu brengt zijn ai-technologie voor het analyseren van turnbewegingen, het zogeheten Human Motion Analytics, naar de gezondheidszorg. Tijdens de Wereldkampioenschappen Artistiek Turnen in de Rotterdamse Ahoy (17 t/m 25 oktober) demonstreert het bedrijf de softwareoplossing AiGait, die samen met Acer Medical, de Taiwanese ai-zorgdochter van Acer, wordt ontwikkeld.

AiGait gebruikt skeletherkenning om looppatronen te meten. De technologie analyseert hoe iemand loopt, opstaat en gaat zitten en kan afwijkingen in die bewegingen zichtbaar maken. Zorgprofessionals krijgen daarmee meetbare informatie over veranderingen in mobiliteit, in plaats van uitsluitend te vertrouwen op een visuele beoordeling.

Dat kan helpen om signalen die aanleiding geven tot verder onderzoek eerder te herkennen. Fujitsu noemt daarbij onder meer mogelijke aanwijzingen voor aandoeningen als dementie en de ziekte van Parkinson. De technologie is daarmee gericht op het objectiveren van mobiliteitsveranderingen en kan ondersteuning bieden bij preventieve zorg en gezond ouder worden.

Wie nog stemmen wil werven, moet dus opschieten. Het stemproces gaat automatisch van zondag 4 oktober op maandag 5 oktober om 0.00 uur offline. Publieksoordeel bepaalt in zestien categorieën voor de helft wie er gaat winnen, de andere helft wordt bepaald door het juryoordeel.

Oscars van de ict-wereld

Op 17 november komt de Nederlandse IT-sector samen voor de 21e editie van de Computable Awards in de Polar in Jaarbeurs Utrecht. Dan worden per categorie de winnaars aangewezen. De Awards maken zichtbaar welke impact IT-projecten, oplossingen en mensen hebben op organisaties en de samenleving. Met 297 inzendingen in 16 categorieën bieden de Awards een breed podium voor prestaties die daadwerkelijk het verschil maken.

Breng hier uw stem uit.

Een groep prominente Nederlandse tech-ondernemers, ondersteund door het ai-ecosysteem, is een actie begonnen voor een nationaal Ellis-instituut (European Laboratory for Learning and Intelligent Systems). Onder meer Bol.com, Booking.com, Bunq, Cradle, General Intuition, Nebius, Picnic en Techleap hebben de steunverklaring ondertekend. 

Nederland telt al drie Ellis-locaties, namelijk in Amsterdam, Delft en Nijmegen, met ruim 160 ai-onderzoekers. Eerder genoemde groep pleit ervoor om daarboven een nationaal instituut op te richten dat met steun van de overheid diepgaand doorbraak-onderzoek van het hoogste niveau kan doen. In Duitsland en Finland bestaat al zoiets. Zo’n nationaal centrum stelt eigen onderzoekers aan en bepaalt zijn eigen koers. 

Tegen de hoge salarissen en optieregelingen die Silicon Valley biedt, kan Nederland moeilijk opboksen. Maar door onderzoeksdiepte te bieden wordt het toch aantrekkelijk hier te werken. Ook gaat een nationaal lab de versnippering tegen. Nu worden de investeringen in rekenkracht en in software engineers te veel gespreid. Concentratie biedt een schaal die voor geen enkele individuele universiteit haalbaar is.

Volgens de tech-ondernemers bestaat een gezond ai-ecosysteem uit drie pijlers die elkaar versterken: doorbraakonderzoek (Ellis Instituut), onderzoek naar toepassingen (ICAI, Innovation Center for Artificial Intelligence) en ai-bedrijvigheid (Nadi, Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie). Ellis fungeert daarbij als een fundament voor ai dat complementair is aan het ICAI-netwerk. 

De steunverklaring voor een nationaal Ellis-instituut kan hier worden ondertekend.