Opmars van open source hapert

'De betekenis ervan dringt maar niet tot ambtenaren door'

De aandacht van de overheid voor open source in de eigen ict-projecten neemt af. Het ict-beleid voor komend jaar maakt van open source niet langer een speerpunt.

Beleidsdocument overheids-ict Het beleidsdocument 'De Rijksbrede Ict-agenda' geeft volgens het ministerie van Economische Zaken een goed beeld over de ict-voornemens van de overheid. Het document wordt geschreven door het ministerie van Economische Zaken, dat ervoor wel overlegt met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het document wordt daarnaast ook nog eens afgestemd met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, het ministerie van Justitie en het Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid.

Gevraagd of open source minder aandacht krijgt in de Rijksbrede ict-agenda voor 2005-2006 dan in het jaar daarvoor, is het antwoord van het opstellende ministerie (zie kader) ontkennend. Een woordvoerder van Economische Zaken, legt uit dat open source is opgenomen in het speerpunt 'Standaardisatie'. "Daarmee is het juist breder gemaakt."
Dat is niet de mening van het Groen Links of de SP. De VVD vindt daarentegen de aandacht voor open source voldoende onder woorden gebracht. Kees Vendrik, volksvertegenwoordiger voor Groen-Links, denkt dat de introductie van open source niet echt op de agenda staat. "Dat de overheid merkwaardige megacontracten blijft sluiten met Microsoft, maakt dat alleen maar sterker." Hij wil nog voordat de Tweede Kamer zich buigt over de begroting overleggen met de betrokken ministers. "We gaan hier zeker de vinger aan de pols houden."
Ook volgens SP-kamerlid Arda Gerkens dringen de consequenties van open source-toepassingen niet door tot de overheid. "Ze noemen het een aantal keer in hun beleidsdocument, omdat ze weten dat het anders kritiek oplevert vanuit de Tweede Kamer. Maar echt snappen waarom die software de ict-projecten beter, veiliger en goedkoper maakt, dat proef je niet."

Zorgsector

Gerkens erkent dat open source software niet in alle gevallen kan. "Dat hoeft ook niet altijd." Dat men nalaat bij projecten open source alternatieven af te wegen, betekent volgens haar dat er kansen gemist worden. "De grote ict-projecten in de zorgsector bijvoorbeeld. Open source software zal daar zorgen voor veiliger én goedkopere projecten."
Het kamerlid is wat somber over het beleidsdocument. De betekenis van open source is volgens haar niet doorgedrongen tot de beleidsmakers. "Het leeft gewoon niet. Men wil wel snel alles automatiseren, maar snapt niet dat er meer is dan alleen Windows. Open source is meer dan het installeren van Firefox."
Ict-woordvoerder voor de VVD Zsolt Szabo vindt het goed dat open source niet langer de heilige graal is. "Ik heb het gevoel dat open source in rustiger vaarwater is gekomen. Het maakt gelukkig niet meer zoveel emoties los bij ambtenaren en politici."
Szabo maande vorig jaar tot kalmte over het onderwerp. Hij vroeg het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om een pas op de plaats te maken met de introductie van open source software. Later nuanceerde hij zijn uitlatingen in 'De Automatiseringgids'. De VVD wil het gebruik van dit type software wel stimuleren, maar wil de inzet ervan kritisch blijven volgen. "Ook de oplossing van een commercieel bedrijf moet mogen. Het gaat om de beste toepassing. Een monopoliepositie mag echter niet misbruikt worden."
Wat Szabo betreft is de Tweede Kamer het wel volledig eens over de inzet van open standaarden. Die moeten gelden voor alle overheidsprojecten, aldus Szabo. Dat bijvoorbeeld slechts een klein deel van de applicaties van de Belastingdienst daaraan voldoen, is volgens hem een 'beginnersfoutje'. Dat moet wel snel worden hersteld, vind het VVD-kamerlid: "Als gebruikers van andere systemen kosten maken omdat die applicaties niet op hun systeem werken, dan moeten ze die kunnen verhalen op de belastingdienst."
 
Onder de aandacht houden
Onderzoeker aan de Technische Universiteit Delft, Ruben van Wendel de Joode, promoveert eind deze maand op de organisatiemethodiek van open source gemeenschappen. "Het feit dat open source in dat beleidsdocument genoemd wordt, lijkt me voldoende. De agenda is immers niet de enige manier waarop open source onder de aandacht wordt gebracht." De druk komt onder meer van het overheidsprogramma Ososs, maar ook via allerlei stichtingen en andere instellingen in Nederland, zoals de MMBase stichting en Disc.nl. "Die zijn continue bezig om open source en open content onder de aandacht van besluitvormers en beslissingsmakers te brengen en te houden."
Volgens hem dient de Nederlandse overheid voortdurend aandacht te blijven geven aan open source. Dit type software wordt volgens Van Wendel de Joode nog niet herkend als een serieus alternatief. Open source heeft geen eenduidige vertegenwoordiger voor pr en sales, merkt de onderzoeker op. "Dat betekent ook dat er geen sprake is van concurrentievervalsing, zoals soms gesuggereerd wordt."
Open source levert de overheid schaalvoordelen op, denkt Van Wendel de Joode. De software die ontwikkeld is, kan gedeeld worden tussen bijvoorbeeld gemeentes. "Open source kan dienen als vehikel voor samenwerking."
Hij noemt het daarnaast een betere besteding van publiek geld. "Het klinkt wat plat, maar een overheid die open source software laat ontwikkelen, kan deze software inclusief broncode (uiteraard) beschikbaar stellen aan particulieren en bedrijven, zodat zij hier ook gebruik van kunnen maken."
Open source software vermindert de afhankelijkheid van leveranciers, zegt de onderzoeker. "De introductie van open source lijkt in praktijk wel moeilijk, maar het is in theorie een van de beste manieren om die onafhankelijkheid te bewerkstelligen."