Rekenkamer: open source bespaart weinig

Onderzoek tempert verwachtingen over kostenbesparing

15-03-2011 18:00 | Door Diederik Toet | Lees meer artikelen over: ICT-budget | Er zijn 55 reacties op dit artikel | Permalink
rekenmachine calculator erp administratie

De overheid moet geen hoge verwachtingen hebben van kostenbesparing met open source software. De besparingen zitten vooral in de gratis softwarelicenties. Licentiekosten bepalen bij ministeries slechts 4 procent van het totale ict-budget. Ict-vraagstukken puur vanuit kostenbesparing bekijken, vormt daarom een te beperkt perspectief. Niet de kosten, maar de organisatiedoelen moeten leidend zijn bij het Rijk. Dat adviseert de Algemene Rekenkamer aan de Tweede Kamer.

De Rekenkamer onderzocht op verzoek van het parlement de mogelijke inzet van en besparingen met open standaarden en open source bij de overheid. Saskia Stuiveling, de president van de Algemene Rekenkamer, presenteerde het onderzoeksrapport op dinsdagmiddag 15 maart 2011.

In het onderzoek heeft de Rekenkamer alleen gekeken naar de ict-situatie bij de diverse ministeries. De situatie bij zelfstandige bestuursorganen (zoals Kadaster, DUO en UWV) en decentrale overheden (zoals provincies en gemeenten) worden niet belicht. Daar zou de Rekenkamer geen onderzoeksbevoegdheid hebben.

Beperkt voordeel

Het kostenvoordeel van opensourceproducten beperkt zich volgens de onderzoekers voornamelijk tot de gratis licenties. Dat voordeel is beperkt, schrijven ze. De ministeries besteedden in 2009 ongeveer 88 miljoen euro aan softwarelicenties, wat slechts 4 procent is van het totale budget van 2,1 miljard euro dat de ministeries uitgaven aan hardware en software.

Open source software is niet per definitie de goedkopere variant, leggen de onderzoekers uit. 'Andere kosten kunnen hoger zijn dan bij gesloten varianten. Vaak zal bovendien het beëindigen van de relatie met een leverancier uitstapkosten met zich meebrengen.' De Rekenkamer waarschuwt ook dat een overstap naar open source kan leiden tot kapitaalvernietiging, doordat het Rijk tal van lopende licentieafspraken heeft.

Meer invalshoeken

'Bij de keuze voor een softwareapplicatie zijn meer invalshoeken van belang dan alleen de kosten', schrijven ze in het rapport. 'De software moet ook passen binnen de informatie- en ict-architectuur van het Rijk en de uitwerking daarvan voor de verschillende onderdelen van het Rijk.'

Ook adviseren ze de overheid om het doel van efficiëntieverbetering duidelijk te scheiden van beleidsdoelen voor de marktordening voor software.

De onderzoekers schrijven dat ze het lastig vinden om de kosten van software bij ministeries te achterhalen. Licentiekosten worden vaak niet apart en per jaar geregistreerd. Bovendien besteden de organisaties delen van hun ict uit aan externe dienstverleners, die de kosten niet afzonderlijk in rekening brengen.

Welke kosten?

Bij de bepaling van de softwarekosten (licenties en onderhoud) heeft de Rekenkamer enkel gekeken naar software waarvoor een opensourcevariant bestaat. De onderzoekers noemen dit het 'relevante deel van de software'. Het gaat bijvoorbeeld om het besturingssysteem, de kantoorautomatisering en systemen voor geografische informatie (GIS), klantrelatiebeheer (cms), webontwikkeling en databasemanagement. Er is niet gekeken naar serversoftware.

Bovendien is voor het onderzoek enkel gekeken naar ministeries en niet naar de zelfstandige bestuursorganen (zbo's) en decentrale overheden zoals provincies, waterschappen en gemeenten. De Tweede Kamer had in juli 2010 de Rekenkamer verzocht om een onderzoek waarbij ook decentrale overheden werden meegenomen.

Reacties op dit artikel
De redactie vindt deze reactie: OKFrank, 15-03-2011 19:59
Op Tweakers.net (ook onderdeel van VNU Media), lees ik het volgende:
---
GroenLinks-kamerlid Arjan El Fassed vindt de uitkomst eveneens teleurstellend. "De bedoeling was dat de Rekenkamer zou komen met een rapport over de mogelijke besparingen over de gehele overheid", aldus het Tweede Kamerlid. "Dat nu alleen de ministeries worden meegenomen, en dan nog alleen de desktops, is echt teleurstellend. Dit onderzoek bestrijkt slechts een klein deel van de overheid. Dat is een te beperkte basis."
---
 
Is hier meer over bekend? Is dit onderzoek alleen maar gedaan op de ministeries en dan alleen de werkplekken (de pc's) ? Graag meer informatie.
    Opmerking van de redactie:
    De Rekenkamer heeft inderdaad enkel gekeken naar de ministeries, terwijl het verzoek was om ook decentrale overheden mee te nemen. Bovendien zijn niet alle soorten software in het onderzoek meegenomen. We hebben een kader hierover toegevoegd.

De redactie vindt deze reactie: OKWillemK, 15-03-2011 20:26
En tegen wel bedrag is het afgezet? Het bedrag van 2,1 miljard is vrij groot. Zijn dat licentiekosten van alle uitvoeringsorganen of alleen de kerndepartementen?
    Opmerking van de redactie:
    We hebben een kader toegevoegd waarin de kostenberekening wordt toegelicht.

De redactie vindt deze reactie: MatigJan van Leeuwen, 15-03-2011 20:26
Een konklusie kan nooit serieus genomen worden want, ik citeer: "De onderzoekers schrijven dat ze het lastig vinden om de kosten van software bij ministeries te achterhalen."
Hoe kan je dan een konklusie trekken? Heer Toet, moet een journalist hierbij niet aktief worden? O, even vergeten, daarvoor wordt u niet betaald.
De redactie vindt deze reactie: OKErnest, 15-03-2011 20:41
- Wauw, 4% besparen! En dat op jaarbasis! Wie wil die keuze niet hebben. Trouwens, als er zoveel onzekerheden in de gegevens zitten, verwacht ik in de uitkomst ook een marge.
 
- Het verbaast mij dat de Rekenkamer niet denkt in strategische termen. Wel "uitstapkosten" noemen, maar niet de optie "licensie niet verlengen", "alleen voor nieuw werk"?
 
Het vreemdst is de introductie van de argumentatie "... moet ook passen in informatie- en ict-architectuur". Dat was nou net het uitgangspunt, ze schrijven zelf over de "goedkopere variant". En nou wordt het als argument gebruikt?
 
Tot slot deze vreemde:
"... efficiëntieverbetering duidelijk te scheiden van beleidsdoelen voor de marktordening voor software" huh? Gewoon concurrentie opzoeken voor de efficiency, dan komt het met die marktwerking vanzelf goed. Maar op deze manier concluderen ze zoveel als: geen van beide is aan de orde hier.
 
De redactie vindt deze reactie: OKMark Mensink, 15-03-2011 22:28
Mooi dat onze rekenmeesters er ook eens naar gekeken hebben, maar de conclusies zijn m.i. een beetje raar. Zo zou gaat het 'maar' om 88 miljoen aan bespaarde licentiekosten gaan, stelt men dat een cultuuromslag (van gesloten naar open sourc......e) ook geld kost i.v.m. reeds lopende afspraken en zou de organisatie van het overheidsinstelling moeten bepalen of men voor gesloten dan wel open source software kiest.
 
Ik dacht dat de opdracht was dat zij zouden moeten kijken naar waar bespaard kan worden. Kennelijk begrijpt men totaal niet, wat open source betekent. Het bespaard niet alleen de licentiekosten, omdat niemand het als z'n eigendom kan en mag claimen, maar als je de broncode kunt inzien (ook als opdrachtgever zijnde) dan kun je ook veel besparen op alle andere bijkomstigheden. Die worden in het artikel zelfs al genoemd: invoering, beheer van updates en onderhoud.
 
Hoezo is men bang voor conflicten met huidige leveranciers? Bij andere (kritische) rapporten van de Algemene Rekenkamer kom je dat juist niet tegen, in tegendeel zelfs. Waarom nu wel? Je kunt toch ook nu regels aanpassen, zodat je in de toekomst geld gaat besparen?
 
Juist kritieke systemen zijn open source. Juist (zwaar)beveiligde systemen zijn open source. Voorbeelden te over. Bedrijven, vooral multinationals, zijn daarin al heel wat verder dan overheden. Het is ondenkbaar dat een groot bedrijf niet weet hoe haar eigen systemen, die voor het voortbestaan van het bedrijf van cruciaal belang zijn, werken. Maar wat de cijferaars betreft, is dat de normaalste zaak van de wereld...
De redactie vindt deze reactie: OKMic, 15-03-2011 22:52
Aan allen,
 
toch eerst maar ff goed lezen wat de rekenkamer zegt:
de licentie kosten bedroegen in 2009 88 mil, slechts 4% van het totale budget.
 
Overigens ook Computable moet eerst een goed lezen (of copieren), want in het rapport staat dat de 2,1 miljard is voor het totale ICT budget dus niet alleen software en hardware (zoals Computable vermeld) maar ook services.
 
Wel goed dat ook de rekenkamer vast stelt dat voor niets de zon op gaat, m.a.w. open source software kost ook het nodige, alleen niet aan licenties maar wel aan (extra) dienstverlening.
 
Waardoor ook direct duidelijk is wie er ook belang hebben bij de promotie van open source software
    Opmerking van de redactie:
    In de 2,1 miljard euro ict-kosten zijn toch echt alleen de kosten voor hardware en software meegerekend. Het onderzoek rept niet expliciet over kosten voor dienstverlening (behalve op hoofdlijnen: voor implementatie, beheer en onderhoud).

De redactie vindt deze reactie: OKErnest, 15-03-2011 23:51
@ Mic:
- Het rapport beschrijft het zo, dat de 2,1 miljard euro voor hardware plus software is. Weliswaar verdeeld over vier vormen (aanschaf, implementatie, exploitatie, onderhoud), maar dat is een andere dimensie. Zie bijvoorbeeld figuur 5 op blz 44, plus bijbehorende tekst.
 
- "wie er belang bij hebben" - nou, het onderzoek schrijft zich gemakkelijk naar die kleinst mogelijke 4% toe, en ziet geen nadeel van vendor lock in (strategisch noch markttechnisch). Verder wordt wordt van 'OS&OSS' de open standaard niet bekeken. Kortom: het lijkt me geschreven door de vendors.
    Opmerking van de redactie:
    Het rapport spreekt ook over open standaarden, wat uit dit nieuwsbericht is gehouden. De baten van het gebruik van open standaarden blijken niet uit de drie praktijkvoorbeelden die de Rekenkamer in het onderzoek aanhaalt. De inzet van open standaarden zou juist tot hogere kosten kunnen leiden, aldus de onderzoekers.

De redactie vindt deze reactie: Matigcc, 16-03-2011 1:14
Hopelijk helpt dit om de mythe van opensource te doorbreken...
De redactie vindt deze reactie: OKberry, 16-03-2011 9:40
Kapitaalvernietiging als gevolg van het beeindigen van contracten heeft als zodanig niets met OSS te maken. Of misschien wel, het feit dat je dus blijkbaar niet zomaar kan overstappen duidt op ofwel vendor lockin ofwel slechte contracten met de leverancier. Het een heeft vaak met het ander te maken, als je gebonden bent aan een stukje software van een specifieke leverancier is het moeilijk om betere voorwaarden te krijgen, onderhandelingen zijn dan vaak 'slikken of stikken' voorwaarden. Dan kun je kiezen om de software leverancier onafhankelijk te maken of om je ICT te laten leiden (lijden) door wurgcontracten.
De redactie vindt deze reactie: OK100kb, 16-03-2011 10:08
Nou volgens mij wordt hier alleen de mythe van de Rekenkamer als deskundig adviseur doorbroken, wat een kortzichtig rapport. Typisch dat het grootst winstpunt (geen vendor lock-in) zonder enig argument afgedaan wordt als niet relevant.
De redactie vindt deze reactie: OKklaas, 16-03-2011 10:10
Met de volgende zin begeeft de rekenkamer zich wat mij betref op glad ijs: "In algemene zin kan niet worden gesteld dat open standaarden beter zijn dan gesloten standaarden of andersom". Blijkbaar doet de W3C zinloos werk en de NEN doeken we ook maar op. Als de overheid een cloud-strategie wil moeten ze zich volgens mij toch wat meer op die open (internet-) standaarden richten.
De redactie vindt deze reactie: OKGerben, 16-03-2011 11:37
De softwarekosten van gemeenten zijn toegenomen met 25%. Het aandeel van de softwarekosten in de totale ICT-kosten is gestegen tot 30%. Deze stijging komt grotendeels door investeringen in de front- en midoffice applicaties. Dit blijkt uit de ICT Benchmark Gemeenten 2010 van M&I/Partners.
 
Klein verschil met de 4% die door de Rekenkamer wordt aangehaald.....
De redactie vindt deze reactie: OKcorne, 16-03-2011 12:37
Ik vind een jaarlijkse besparing op ICT bij ministeries van 88.000.000 euro toch een leuk bedrag kunnen we misschien hier en daar wat anders met het geld doen. Als alle delen van de overheid 4% besparen is meteen het financieringstekort opgelost.
De redactie vindt deze reactie: OKCpt, 16-03-2011 12:54
Het rapport heeft een beetje van alles, maar het lijkt me niet een evenwichtig stuk. Veel van de genoemde kosten gelden zowel voor open en closed source producten. De overheid huurt voor beide producten bureaus in om zich te laten adviseren en die kosten mogen dan ook niet tegen (maar ook niet voor) open of close source producten worden gebruikt.
Het feit dat alleen desktops bij ministeries in het onderzoek zijn betrokken is een blamage voor de rekenkamer. Er zijn naast deze desktops nog talloze laptops en servers in gebruik waar ook licentiekosten over worden betaald.
 
Ik ben nieuwsgierig naar de manier waarop de rekenkamer de licentiekostenbesparing heeft doorgerekend, is dit alleen voor het eerste jaar gerekend of ook voor de jaren volgend?
 
En zo zijn er nog een groot aantal (nu niet geformuleerde) vragen die bij me opkomen en ik vind het jammer dat dit rapport weer meer vragen oproept dan deze heeft beantwoord.
De redactie vindt deze reactie: OKJeroen, 16-03-2011 12:58
Door de vendor lockin bij microsoft wordt de overheid in gijzeling gehouden en de overheid is al zolang in gijzeling dat ze lijden aan het Stockholm syndroom.
 
In plaats van te kijken wat is verstandige strategie voor de ICT van de overheid wordt er gekeken hoe kunnen we het huidige beleid verdedigen. In tussen wordt er lekker door geknutseld en wordt de instabiliteit van de overheid ICT als maar groter en lopen velen projecten in het honderd.
 
ICT kost geld hoe je het ook doet. Het gaat niet om wat het nu kost maar wat is je strategie voor de lange termijn.
De redactie vindt deze reactie: OKVM, 16-03-2011 13:05
Aardige discussie over een blijkbaar discutabel rapport. Wat ik mis in de reactie tot zover is WAAR de geldstromen heen lopen. Aangezien het gros van de "gesloten" overheidsapplicaties betrokken wordt van buitenlandse firma's, verdwijnen de meeste euro's over de grens.
 
Open Source kent geen licenties, maar inderdaad staan daar vaak vereiste additionele diensten tegenover. Diensten die prima geleverd kunnen worden door een lokale partij. Geld dat in de Nederlandse economie kan worden gestoken en met een omweggetjes leuke heffingen terugvloeien in de staatskas.
 
Naast 88 miljoen die we besparen lijkt een businesscase dan snel te maken? Of hebben we toch belang bij het sponsoren van Gates, Elliot, etc.? Hebben we dan ook belang bij het sponsoren van de economie in India, China, etc.?
De redactie vindt deze reactie: OKedgar blumenthal, 16-03-2011 13:07
Een meer grote omissie is, dat:
- de besparingen op maintenance niet zijn meegenomen
- de z.g. "vendor lock-in" bij OSS lager is
- we in een open standards wereld leven, zoals W3C en Cloud standaarden.
 
De analyses zijn vreemd, omdat alleen al de licentieuitgaven aan msft Eur 400 mln per jaar zijn.
Dan is minstens 4% toch een leuk bedrag!
Lijkt me goed dat er een ander meer objectieve analyse komt.
De redactie vindt deze reactie: OKArjen Kamphuis, 16-03-2011 13:22
Als een van de door de Rekenkamer 'geraadpleegde experts' en initiatief nemer van de motie Vendrik (2002) ben ik zeer teleurgesteld over de
tunnel-visie die uit het onderzoek spreekt. Van alle input die ik, en vele anderen, hebben gegeven is niets terug te zien. Het in het rapport besproken besparingspotentieel wordt door de meeste experts in Nederland als veel te laag gezien (factor 10 of meer), zeker als de macro-economische effecten zoals in 2009 geschat door het CPB meegenomen worden.
 
Uit de blije reactie van Minister Donner blijkt wel hoe gelukkig BzK lijkt te zijn dat de druk om de status-quo te veranderen hiermee van de ketel is. Ik vrees dat dit rapport nog jaren gebruikt zal worden om 'te bewijzen' dat migratie naar onafhankelijkheid niet de moeite waard is.
De redactie vindt deze reactie: GoedGerard Bottemanne, 16-03-2011 13:30
Eerst zou ik graag Open Standaarden en Open Source willen scheiden. Open Source lift te vaak mee op het succes van Open Standaarden. Open Source gratis aanbieden is vaak pietpraat, want de implementatiekosten maken de opbrengst meer dan goed.
Super dus dat de Rekenkamer met dit rapport komt. Heren consultants die zich scheel verdienen aan de implementatie aan Open Source zouden zich moeten schamen!
Bij elk ICT Project en product moet gewoon gekeken worden naar kosten en opbrengsten, betrouwbaarheid en continuiteit!
De redactie vindt deze reactie: OKMichel de Rooij, 16-03-2011 13:35
"De Rekenkamer onderzocht op verzoek van het parlement de mogelijke inzet van en besparingen met open standaarden en open source bij de overheid."
 
Dus, de conclusie stond al vast alleen het bijbehorende onderzoek moest alleen nog even naar een gewenste conclusie toegeschreven worden?
 
De redactie vindt deze reactie: SlechtMichel de Rooij, 16-03-2011 13:39
Wij van WC Eend adviseren .. oh oeps, ongewenste conclusie, abort abort
De redactie vindt deze reactie: OKGerard, 16-03-2011 13:56
@CC
Er is niets mythisch aan open source software en het is ook niet heilig. Voor overheden is edoch een serieuze mogelijkheid om zo dicht mogelijk bij een optimale situatie te geraken. Het ondersteunt nagenoeg altijd open standaarden en heeft geen of weinig licentie kosten.
Het beheer hiervan is niet wezenlijk anders dan van closed source software.
 
Wat overheden zelf betreft zijn ze het juist aan haar burgers verplicht om zo efficient mogelijk te werken en dus zoveel mogelijk technologie onderling met elkaar te delen zodat er zo weinig mogelijk maatwerk nodig is.
 
Want bijv bij gemeentes zullen er veel applicaties hetzelfde zijn en dus zouden die gezamenlijk ontwikkeld kunnen worden op een zelfde manier zoals een open source project ontwikkeld wordt.
De redactie vindt deze reactie: OKJohn van Voren, 16-03-2011 14:07
@Arjen Kamphuis, ik ben bang dat het onderzoek slecht is uitgevoerd vanwege de vrees voor nog meer "ICT-mislukkingen" door FOSS nieuwigheden.
De redactie vindt deze reactie: GoedG-J. van der Wolf, 16-03-2011 14:43
Het rapport stelt mij diep teleur. Mijn vertrouwen in en respect voor de Rekenkamer krijgt hier een forse klap. Ik voel mij als burger echt met een kluitje het riet ingestuurd. Zelfs een JBF (Jan Boeren Fluitjes) berekening van de kostenbesparing komt al hoger uit dan de 4%.
 
In de JBF berekening hebben we het over kostenbesparen. Dat is (strategisch) beleid. Wie heeft het hier over een marktordening? Wat heeft dat met besparen te maken? In het JBF denkpatroon komt 1 OS op de machines, 1 kantoor productiviteits pakket, 1 mailserver pakket, 1 enzovoort pakket. Al deze pakketten zijn zonder licentie kosten. Dat zit al in de zak. Alle machines die dus aan de orde zijn om de ministeries met hun werkplek aan het werk te krijgen zijn dus onderdeel van de rekensom.
 
Kosten voor 'uitstap' uit bestaande contracten zijn gebaseerd op, even kort door de bocht hier, 'slecht' beleid. Slecht omdat de ministeries dus de zeggenschap over hun eigen ICT kwijt zijn geraakt en zich tot gedwongen winkelnering hebben verplicht. Het MS certificeren van hun beherenden om hun beheercontracten te kunnen houden is daar één (grote) kostenpost van. Ook in de zak.
Het feit dat de Rekenkamer geen kostentoewijzing per jaar kan maken van de licentiekosten en dergelijke is op z'n minst kwalijk en op z'n ergst een halszaak waarmee ministers en overige hoge ambtenaren in de ministeries hun kop verliezen. Wat voor vage afspraken hebben wij als Nederlandse overheid met diverse closed software leveranciers.
 
Een ander stuk van de JBF berekening gaat over het beheer, onderhoud, en implementatie. Beherenden hebben slechts één pakket voor elke taak te leren en komen dat pakket altijd en overal tegen. Elk incident dat zich voordoet bij de één komt voor bij de ander. Enzovoort. Onderhoud; zelfde laken een pak. Implementatie is helemaal een kostenbespaarder. Geen vragen meer over wat willen we gaan gebruiken voor deze taak. Geen leveranciers die vage licentie en beheerdeals kunnen maken. Geen vragen meer over 'werkt dat wel samen?' Dat antwoord is bekend. Geen vage experts meer die tegen enorme tarieven mogen constateren dat licenties van andere closed software hun functionaliteit belemmeren. Kortom: eenduidigheid, standarisatie, toegankelijkheid en modificeerbaarheid.
 
Dat is strategisch beleid. Daar worden ministers en (top-)ambtenaren voor betaald. Ik durf te stellen dat 75% van de 2,1 miljard per jaar kosten zijn als gevolg van storingen, verkeerde SLA's, projectmislukkingen en overschrijdingen en wat dies meer zij die voortkomen uit het feit dat de ministeries geen eenduidigheid, standarisatie, toegankelijkheid en modificeerbaarheid hebben.
 
Mevrouw Stuiveling verdient mogelijk een pluim voor het beschermen van de organisatie die aan haar zorg en leiding is toevertrouwd door deze, in dat opzicht briljante manoevre te hebben gedaan wat gevraagd is en toch niks te zeggen.
Als gemeenschap lijkt het me verstandig een dergelijke houding van onze vertegenwoordigers en hun staf eens ter discussie te stellen. De eerste simpele actie zou kunnen zijn: "Geachte mevrouw Stuiveling, Beste Saskia, nu een echt, integraal rapport over heel de overheid graag."
De redactie vindt deze reactie: OKmm, 16-03-2011 15:45
@Gerard:
"Heren consultants die zich scheel verdienen aan de implementatie aan Open Source zouden zich moeten schamen!"
Ik snap je punt niet helemaal... Maakt 't bij consultants die zich scheel verdienen iets uit of dat nu om OS of CS gaat?
De redactie vindt deze reactie: OKHans, 16-03-2011 16:19
Volgens mij slaat de Computable, de plank hier weer eens de plank gigantisch mis. Lekkere tendentieuze kop uiteraard, dat dan weer wel.
Lees eerst het artikel van jullie collega's eens, misschien kun je dan constateren dat ook de Rekenkamer niet echt een conclusie trekt, maar met de zeer beperkte hoeveelheid gegevens en scope van het onderzoek niet meer dan deze conclusie trekt. Een conclusie die praktisch niets waard is, maar een fractie van wat onderzocht had moeten worden is onderzocht. Het is een erg onaf onderzoek. Daar bovenstaande kop op plakken is niets minder dan sensatie-journalistiek.
    Opmerking van de redactie:
    Beste Hans, dank voor je kritische noot. Computable baseert dit artikel liever op het rapport zelf dan op conclusies van andere media.

De redactie vindt deze reactie: OKklaas, 16-03-2011 17:44
Nu ik het rapport en de beantwoording van de vragen wat beter heb gelezen is mijn verbazing nog groter. De rekenkamer heeft netjes geprobeerd de vragen één voor één te beantwoorden maar gaan volledig voorbij aan de vraag achter de vraag: wanneer gaat de overheid haar gigantische afhankelijkheid van een paar grote IT leveranciers nu eens openbreken. "Het softwarelandschap van ministeries is dus bijzonder complex en het is niet zonder meer mogelijk om één van de onderdelen van het softwarelandschap te vervangen." Dat had de kamer ook al geconstateerd en daarom de vraag wanneer er eens wat aan gedaan.
 
In plaats van constateren dat de overheid nu al 8 jaar (sinds motie Vendrik) niet bij machte is gebleken het probleem van de vendor lock-in het hoofd te bieden geeft toch te denken. Telkens wordt de discussie verdraaid en van open source een doel op zich gemaakt. Dan kun je lekker gaan flamen of open source beter is of niet, een discussie waar je nooit uit komt.
 
Open source is geen doel, het is een middel. Net als closed source software. En open standaarden zijn gemaakte afspraken waarmee we die middelen laten samenwerken.
 
Het feit dat de vendor lock-in nog realiteit is betekent dat de overheid de haarzelf opgelegde (comply or explain) afspraken niet nakomt. Als men anno 2011 met de self-serviceportalen binnen de rijksoverheid (neem P-Direkt en de samenwerkingsruimte van DWR) nog 'vergeet' deze onafhankelijk van de werkplek te maken dan is het blijkbaar nog niet begrepen. En uit een expertmeeting met dhr. Bos van Microsoft en dhr. Linders van ICT~Office zullen volgens mij weinig adviezen komen hoe deze impasse te doorbreken.
De redactie vindt deze reactie: MatigJan van Leeuwen, 16-03-2011 17:51
Als kritische konsument van informatie geef ik Hans gelijk, dit is onserieuze journalistiek. Gevolg, een hoop reakties=klicks goed voor de reklame op deze site.
De redactie vindt deze reactie: OKFrank, 16-03-2011 19:33
Hoe kan het toch dat buiten Nederland overal open source met succes kan worden ingezet, maar dat in NL zo lastig is? Grote steden kennen we in NL niet, hooguit Rotterdam en omgeving, en verder is stelt het ook niks voor met een 16 miljoen mensen. Waarom moet de overheid dan jaarlijks voor miljarden euro's aan ICT uitgeven?
 
De Fransen doen het anders, die spenderen dit (gedeeltelijk) aan open source implementaties: franse werknemers een baan, minder werklozen in Frankrijk, minder uitkeringen, franse bedrijven de omzet en de overheid de inkomsten- en omzetbelastingen. Of zou het echt heel slim zijn om Gates, Ballmer en Eliot nog meer omzet bezorgen en in NL extra werkloosheidsuitkeringen uit te betalen?
 
En dan heb je het nog niet eens over de braindrain waar NL last van heeft: Goede werknemers zijn niet meer te vinden, die vertrekken wel naar het buitenland voor uitdagende opdrachten.
 
Ps. Wanneer in dit onderzoek alleen is gekeken naar de licenties voor de pc's, dan heeft dit onderzoek slechts betrekking op een heel klein deel van de licenties: De licentiekosten voor serversoftware zijn vele malen hoger, niet te vergelijken met pc's. In een blog op microsoft.nl werd gesproken over bedragen tussen de 600 miljoen en 1,2 miljard per jaar wat de NL overheid uitgeeft aan licenties. Bovenstaande 80 miljoen valt daarbij in het niets.
De redactie vindt deze reactie: OKICT-er, 16-03-2011 20:01
@cc, over welke mythe van open source heb je het? Over dat open source duurder zou zijn, of dat open source goedkoper zou zijn.
 
Overigens gaat het rapport ook over open standaarden en die kunnen ook bij closed source gebruikt worden.
De redactie vindt deze reactie: OKHans, 16-03-2011 20:24
Open source levert weinig besparing op. Gut, wie had dat gedacht.
 
Er valt vast heel veel op het rapport aan te merken, maar iedereen die een beetje kijk heeft op kosten in de ICT weet dat licentiekosten zo'n beetje de laatste post is waar je moet zoeken voor besparingen.
 
De argumenten van de open source brigade snijden vaak geen hout. Neem het toverwoord "vendorlock". Grote flauwekul! Dat staat volledig los van het gebruik van open source of niet.
De redactie vindt deze reactie: OKWim, 16-03-2011 22:26
Toch komt die 4% wel in de buurt bij wat ik met grote projecten tegen kom.
Zowel bij grote commerciele organisaties/multinationals als bij de ministeries en ZBO's zit in de projecten van 10 tot 100+ miljoenen zo'n 5% aan licentiekosten begroot.
Hardware iets meer.
Implementatie (incl. requirements, analyse, ontwerp, test, acceptatie en produktie) is de grote hap van meer dan 50%.
De rest ~ 40% is beheer en organisatie. Deze laatste post is bij OSS vaak iets groter als bij CSS vanwege het grotere aantal losse 'onderdelen'
 
Bij de grotere commerciele organisaties zie ik meestal een rationelere afweging tussen OSS en CSS met meestal combinaties hiervan!
De redactie vindt deze reactie: OKWim, 16-03-2011 22:32
Er wordt overigens in dit soort discussies zo vaak open source en open standaarden op 1 hoop gegooid.
 
M.i. zijn open standaarden tegenwoordig overal waar ik kom van cruciaal belang.
 
Lokale overheden zitten vaak behoorlijk vast met proprietaire oplossingen van Centric, Microsoft en kleine softwarebedrijven met point-oplossingen.
De redactie vindt deze reactie: OKWim, 16-03-2011 22:45
Werkplek-automatisering is ook een verhaal apart.
 
Naar mijn mening gaat het meestal niet om wat het beste of goedkoopste is, maar:
- wat de markt om je heen gebruikt
- wat je klanten gebruiken
- waar je applicaties mee werken
- wat gebruikers kennen/gewend zijn
- waar heel veel formulieren/templates/rekenmodellen zijn gemaakt
- standaardisatie op 1 werkplek waar alles op werkt
 
Daarom zie ik hier bij grote bedrijven altijd Microsoft als de standaard.
Bij bedrijven die zich daar voor lenen zie je dat techneuten die dat willen of basiswerkplekken met vastomlijnde functionaliteit soms wel Linux gebruiken.
Maar bijna overal met 1 of meer windows-virtualisaties voor toepassingen die alleen onder windows (goed) draaien.
 
net zoals V2000 en Betamax, Macintosh en MS-DOS, etc.
De redactie vindt deze reactie: OKICT-er, 16-03-2011 22:54
@Hans, het lijkt erop dat je niet alleen weinig op hebt met open source, maar ook weinig met je opdrachtgever. Je praat zo gemakkelijk over de licentiekosten die door de opdrachtgever betaald moeten worden. Maar die moeten wel meegenomen worden in de TCO (ook bij de vergelijking tussen twee closed source oplossingen). Als je dat bij elke post nalaat, zijn de extra kosten voor de opdrachtgever al gauw substantieel.
 
En Hans, je weet toch ook wel dat vendor lock-in tegengegaan wordt door open standaarden en dat bij open source alleen maar open standaarden gebruikt worden, terwijl de closed source leveranciers daar nog steeds veel moeite mee hebben? En één gesloten standaard kan al voor vendor lock-in zorgen als de eigenaar daarvan niet bereid is om anderen (betaald) patenrecht te verlenen. Zelfs bij gelijkblijvende kosten is dat al vervelend voor je opdrachtgever. Het beperkt diens vrijheid.
De redactie vindt deze reactie: OKmic, 16-03-2011 23:09
Ik denk dat het een terechte constatering is dat Open Source software niet gratis is, dat de ontwikkeling en in stand houden van een Open Source gebaseerde oplossing ook kosten met zich mee brengen, en dat dat niet per definitie goedkoper en beter is dan een Closed Source gebaseerde oplossing.
 
De constatering dat een van de voordelen van Open Source software is dat je kunt mee bepalen wat de verdere koers is, en functies in te bouwen die er (nog) niet in zitten is natuurlijk niet wezenlijk anders dat bij Closed Source, ook daar beïnvloeden gebruikers de toekomst van het product, en ook daar kun je zelf functies (laten) bijbouwen voor een betere business fit. Wellicht tegen andere kosten, maar dan ook met andere opbrengsten.
 
De redenatie dat je met Open Source geen last hebt van “vendor-lock-in” omdat bij Open Source kun je het “sleutelen” aan de software uitbesteden aan derden, gaat natuurlijk ook op voor Closed Source, daar is een hele dienstverlenende industrie door ontstaan. Bovendien is er ook bij Open Source software een afhankelijkheid tussen de gebruikers en de ontwikkelaars, de ontwikkelaars zullen alleen de extra functies realiseren als zij daar voldoende brood (financieel, intellectueel, emotioneel) in zien.
 
Ook bij Open Source kan er een vendor-lock-in ontstaan, omdat de transitie van het ene (Open Source) software platform naar een ander (Open of Closed Source) software platform zulke kosten met zich mee brengen dat de investeringen niet opwegen tegen de opbrengsten.
 
Het argument dat je met Open Source software bijdraagt aan je eigen IT asset opbouw is wellicht waar, maar je kan je afvragen of dat het doel is van een organisatie die voornamelijk gebruik wil maken van IT. Met dezelfde redenatie zou je namelijk kunnen rechtvaardigen dat het wenselijk is dat iedere (overheids-) organisatie haar eigen elektriciteitscentrale, papierfabriek, of iets anders bouwt en beheert. Dat we dat niet doen komt omdat het gebruik van elektriciteit is gebaseerd op standaarden (230 volt 50 Hz) en dat iedere elektriciteitsleverancier daaraan voldoet, en de consumenten apparaten (functies) kunnen aanschaffen die gewoon ingeplugd kunnen worden en het dan ook doen en een redelijke prijs hebben (en dat willen we ook met IT).
 
Wat, tenslotte, wordt genoemd als bijkomend effect van een adoptie van Open Source, stimulering van de lokale IT-diensten economie, suggereert dat bijdragen aan een Open Source community regionaal worden beperkt (dus een Open Source ontwikkelaar vanuit India, China of de USA wordt uitgesloten van een bijdrage aan Nederlandse Open Source producten). Los van het feit dat dit technisch zeer lastig is om af te dwingen, staat het haaks op de gedachte van Open Source, namelijk van een “public, collaborative software development”.
 
Dit “bijkomende effect” onthult echter de wel de kern van de discussie in de Nederlandse politiek; Open Source software is goed voor de lokale IT-dienstverleners , en geeft de indruk dat je minder afhankelijk bent van grote (buitenlandse) multinationals die Closed Source software leveren. Dat is echter in hoge mate een politiek, ideologische en belangen discussie. Dat de Rekenkamer zich hierover niet uitlaat is eerder een kwaliteit dan een tekortkoming.
 
Heeft Open Source dan helemaal geen voordeel? Jazeker wel, Open Source stimuleert innovatie en creatief oplossen van problemen, iets wat iedere grotere organisatie slechts zeer moeilijk kan doen omdat, . . . . ze een grote organisatie is met vele gevestigde belangen die ter discussie worden gesteld door innovatie.
 
Erg jammer om te zien dat de discussie over Open/Close Source de richting op gaat van een geloofstrijd, met alle irrationele opinies en emoties vandien, waardoor voorbij wordt gegaan aan hetgeen wat een wezenlijke, essentiële en structurele besparing en een verhoging van de kwalitieit oplevert: gemeenschappelijke standaarden (en dat is heel iets anders dan iedereen zijn eigen “open standaard”).
 
Gemeenschappelijke standaarden zullen als gevolg hebben dat de discussie niet meer gaat over de voortbrengingswijze (open vs closed) maar over kosten en opbrengsten van onderling uit te wisselen functies (strijkijzer van merk A vs strijkijzer van merk B) en vervolgens leiden tot lagere aanschafkosten en een hogere kwaliteit!
 
Het ongenoegen dat er veel geld wordt besteed aan ICT, maar dat het “maar matig” functioneert is zonder meer terecht, maar om Open Source als oplossing te zien, dat is wel erg kort door de (verkeerde) bocht.
De redactie vindt deze reactie: OKErnest, 17-03-2011 1:04
@mic: "De redenatie dat je met Open Source geen last hebt van “vendor-lock-in” omdat bij Open Source kun je het “sleutelen” aan de software uitbesteden aan derden, gaat natuurlijk ook op voor Closed Source"
 
Closed Source heeft geen vendor lock-in?
De redactie vindt deze reactie: OKRonald, 17-03-2011 8:02
Alles heeft lock-in, zelfs eigen maatwerk.
Als je er na een tijd vanaf wilt, brengt dat hoge kosten met zich mee vanwege migratie, integratie, opleiding en beheer.
De redactie vindt deze reactie: OKTechnicus, 17-03-2011 11:16
Quote: "De redenatie dat je met Open Source geen last hebt van “vendor-lock-in” omdat bij Open Source kun je het “sleutelen” aan de software uitbesteden aan derden, gaat natuurlijk ook op voor Closed Source, daar is een hele dienstverlenende industrie door ontstaan"
 
Hoe ga je aan de broncode sleutelen als je die gewoon niet hebt? Of heb je het over reverse engineering wat de meeste EULA's niet toe laten en als je het toch stiekem illegaal doet minstens 100 keer zoveel tijd en geld kost?
De redactie vindt deze reactie: OKICT-er, 17-03-2011 13:18
@mic, je noemt veel goede argumenten, maar sommige zaken kloppen niet helemaal.
 
Open standaards ga je niet elke dag inwisselen voor andere, maar dat mag je geen vendor-lock-in noemen. Vendor-lock-in door een gesloten standaard (of een standaard waarbij het patentrecht te duur is gemaakt) heeft een heel andere impact op de vrije markt, dan het “vastzitten” aan een standaard waar meerdere leveranciers met elkaar moeten concurreren. Transitie kost geld, vendor-lock-in kost nog een keer extra geld. Die denkfout wordt ook door Ronald gemaakt.
 
Dat je elektriciteit van verschillende leveranciers kan betrekken komt doordat de rijksoverheid heeft ingegrepen en standaards heeft vastgesteld (samen met andere landen). Dat betekent niet dat ze energieopwekking op bedrijfs-, lokaal of regionaal niveau willen controleren als lokale asset. De open standaards moeten de handelsbelemmeringen tegengaan. Overigens zullen culturele verschillen en nationale wetgeving er voor zorgen dat er een nationale IT-asset ontwikkeld wordt (closed en open source).

Ik zie geen argumenten waarom de Rekenkamer niet zou mogen bekijken wat de economische effecten van open source zijn, noch wat dat besluit met kwaliteit te maken heeft. Waarom zou de overheid beleid mogen ontwikkelen om minder afhankelijk te zijn van energie die in het buitenland gekocht moet worden, maar niet willen nadenken over software die in het buitenland gekocht moet worden?
 
Open Source is niet De oplossing, maar kan in veel gevallen wel een deel van de oplossing zijn. En goede open standaards zijn nog belangrijker. Dat wordt elke dag in de praktijk bewezen.
De redactie vindt deze reactie: OKG-J. van der Wolf, 17-03-2011 14:54
@Wim: mooie lijst van punten die aan de orde zijn bij het gebruik van software.
 
@Mic: goed verhaal waarin je de zaak rond software meer in het algemene trekt.
 
Wat mij opvalt, is het volgende.
 
De lijst van Wim gaat voor elke keuze van software op. Zijn vaststelling dat veel bedrijven Microsoft kiezen als standaard, is een verwarring die veel voorkomt. De software van Microsoft werkt in veel gevallen (redelijk) goed samen als alle versies binnen de door MS gestelde range liggen. De opslagformaten van MS zoals, tegenwoordig, Docx, Xlsx en dergelijke zijn g e e n standaarden. Het zijn een veel gebruikte opslagformaten.
 
De zelfde opmerkingen gaan op voor de MS GUI en aanverwanten. Veel gebruikt maakt het geen standaard en zeker geen open standaard.
 
Mic's argument snijdt hout: open source ontstaat nooit gratis. Het gebruik, distribueren en wijzigen naar eigen behoefte van deze broncode is dat echter wel. Closed software kost geld op alle drie de punten. Natuurlijk hebben de mensen die de open source wijzigen ook een levensonderhoud nodig, dus kost dat geld. Maar je hoeft geen geld te geven voor het recht te mogen wijzigen.
 
Wat steeds achterwege blijft in de discussies over open source is de vrijheid. Open source geeft vrijheid. Misschien is dat wel de grootste tegenstander van de Open Source Software: Vrijheid. Bedrijven, organisaties, mensen zijn bang voor deze vrijheid. Vrijheid komt namelijk met verantwoordelijkheid. Verantwoordelijkheid voor ontwerpen, bouwen, onderhouden, gebruiken en wat dies meer zij rond software.
 
Stel nu eens dat de Rijksoverheid 1 desktop OS, 1 server OS, 1 kantoorautomatiseringspakket, 1 CMS, 1 DMS, 1 ... heeft. Maakt niks uit of het OSS of CS is.
 
Hoe je het ook wendt of keert, CS moet je kopen om te mogen gebruiken, support moet je kopen onder voorwaarden, CS mag je nooit distribueren en CS mag je absoluut nooit aanpassen anders dan met goedvinden van de leverancier.
 
Hoe je het ook wendt of keert, OSS kost je niks om te gebruiken, support moet je kopen. Zonder voorwaarden echter. OSS mag je vrij distribueren en aanpassen naar lieve lust.
 
Nu nemen we een nieuw project van de Rijksoverheid. Om CS te gebruiken zit een traject van aanschaffen in het voortraject vanwege de licenties. De gekozen CS moet of kunnen samenwerken met de omgeving of een extra interface wordt ingesteld om te kunnen koppelen. Mocht de omgeving geen software hebben om de koppeling mee te maken moet ook daar het traject van aanschaf doorlopen worden.
 
Bij OSS het je geen licentiekwestie, in het geval van een interface de keuze of je het pakket aanpast om naadloos samen te werken of een externe interface bouwt en als andere partijen geen software hebben die mee kan werken distribueer je de nodige software.
 
Deze zelfde constructie is van toepassing op nog veel meer aanverwante gebieden die de kosten van software uitmaken.
 
Nu weer even terug naar de bevindingen van de Algemene Rekenkamer. Niet je kosten maar je strategie moet bepalend zijn. Als je strategie bepalend moet zijn, moet alles wat kosten maakt rond software gewogen worden. Overigens moet de strategie in lijn blijven met andere onderdelen van de bedrijfsstrategie. Eén van de onderdelen is kostenreductie. Het gebruik van software moet dus zo goedkoop mogelijk.
 
Wanneer je deze strategie voorop stelt dan gaat CS het altijd verliezen van OSS waarvan zelf bepaald wordt wanneer de software 'end of lifecycle' heeft, geen verplichte winkelnering heeft in de vorm van certificering en dergelijke om ondersteuning te kunnen blijven krijgen, enzovoort.
 
Daarnaast is strategie nooit een kort lopende planning. Dat is tactiek.
 
Als niet de kosten maar de strategie leidend moeten zijn, zijn dus alle migratie en overige genoemde kosten die de overstap belemmeren geen argumenten.
 
Het feit dat de Rijksoverheid dus geen OSS implementeert heeft dus te maken met gebrek aan strategie. Of, want er lijkt wel iets van een strategie te zijn (NOiV), blijkbaar een gebrek aan leiders die de strategie kunnen overzien en doorvoeren.
 
Komt de aap toch uit de mouw: OSS geeft vrijheid, dus verantwoordelijkheid. Het feit dat wij als gemeenschap de mensen in de overheid geen opdracht geven OSS voortvarend in te voeren, ligt dus aan onszelf. De vraag rond OSS wordt dan: zijn wij als gemeenschap bereid om onze verantwoordelijkheid te dragen voor de bestedingen rond al de ICT ten dienste van onze gemeenschap?
De redactie vindt deze reactie: OKMic, 17-03-2011 21:09
@ Ernest
zowel bij open source als bij closed source heb je (mogelijk) een vendor lock-in. Vendor lock-in is niet een fenomeen dat exclusief is "voorbehouden" aan closed source.
De argumentatie dat je bij OS geen vendor lock-in hebt OMDAT je kunt sleutelen aan de software, is onzin.
 
De meest gangbare definitie van Vendor lock-in (zowel binnen als buiten de IT wereld): "Vendor lock-in, also known as proprietary lock-in or customer lock-in, makes a customer dependent on a vendor for products and services, unable to use another vendor WITHOUT SUBSTANTIAL SWITCHING COSTS."
 
Dus vendor lock-in wordt in hoge mate bepaald door de wisseling/transitie/switching kosten, of anders gezegd de kosten die je moet maken om een alternatief te gaan gebruiken.
 
@ Technicus; bij CS zal je niet aan de "core" sleutelen, maar eromheen, dus op een ander niveau, om zo de functies te realiseren die je nodig acht. Overigens, kun je je afvragen of je bij OS aan de core wilt sleutelen, dat zorgt er immers voor dat je in het vervolg moet nagaan of wijzigingen in de core door de "core owner" niet van invloed zijn op jouw aangebrachte wijzigingen en dat werkt kosten verhogend.
 

@ICT-er,
opmerkelijk dat je in je reactie spreekt over open standaard, vendor lock-in en wisselen van, terwijl ik het heb over open source en vendor lock-in. Ik neem aan dat je begrijpt dat open standaard niet het zelfde is als open source (en vice versa).
 
mbt dat een transitie geld kosten en dat vendor lock-in extra geld kost, geeft aan dat je een eigen, niet algemeen gangbare defintie hebt van vendor lock-in, en maakt mij benieuwd over welke additionele kosten je het hebt?
 
je argumenten waarom er lokale IT-asset zullen ontstaan zijn de zelfde argumenten waarom destijds een wasmachine van frans fabrikaat niet in nederland verkocht werd en omgekeerd, totdat (inderdaad) de (europese) overheid ingreep. Tzt zal dat ook op het ICT gebied plaatsvinden. De vraag is of je daarop gaat wachten (en dus iets realiseren wat na verloop van tijd waardeloos wordt) of wat anders gaat doen.
De redactie vindt deze reactie: OKTechnicus, 17-03-2011 23:30
Wij hebben hier in Nederland een digitaal stem loket gehad. Die kon niet meer, want die was onveilig en daarnaast kon het bedrijf dat de software leverde te makkelijk de stemmen beinvloeden mocht zij dat willen.
 
Wij hebben dat systeem gehad. Heeft veel geld gekost om te implementeren, is maar een paar keer gebruikt en is toen bij het oud vuil gezet.
Dit heeft allemaal een hoop belastingsgeld gekost en we zijn we terug bij af.
 
Bij onze zuiderburen kan het wel. Door Open Source software te gebruiken kan er niet geknoeid worden en men maakt het veilig door meerdere mensen tegelijkertijd te laten stemmen.
 
In Duitsland schijnen ze het bij de gemeentes wel te begrijpen. Daar kan het wel.
 
@Mic: Ik begrijp het "Core" verhaal niet helemaal. Ik had het gewoon over de regels C++, C# of wat voor programmeertaal ook die leesbaar is en aan de andere kant de binaire bestanden die alleen door de processor van de machine begrepen kunnen worden.
De redactie vindt deze reactie: OKICT-er, 18-03-2011 0:38
Beste Mic, lees mijn reacties nog maar een keer, dan zie dat ik het onderscheid ken tussen open standaarden en open source. Vendor lock-in is koppelverkoop door bijvoorbeeld het inzetten van patentrechten rond koppelvlakken van hard en software en door garanties te koppelen aan onderdelen, supplies en diensten te leveren door de dezelfde vendor.
 
Bij elke transitie heb je te maken met investeringen in nieuwe hardware of nieuwe software, trainingen, migratieactiviteiten. Bij vendor lock-in moet je vaak meer vervangen en afschrijven, dan jouw bedoeling is. Bijvoorbeeld als je in de hoogtijdagen van de vendor lock-in een applicatie van een fabrikant wilde vervangen door één van een andere fabrikant, dan moest je vaak ook het OS, de server, de bekabeling en nog meer zaken vervangen. Apple doet dit nog in hoge mate.
 
Meerdere (defacto) standaards of vendor lock-in is voor onze overheid of de Eu geen reden om in te grijpen. Overheden zoals de Eu grijpen doorgaans pas in bij antitrust zaken. De universele telefonie-adapter is hierop een uitzondering.
De redactie vindt deze reactie: OKRV, 18-03-2011 1:12
Deze conclusie is "De Rekenkamer" zeker voorgerekend door hun "closed-source business vriendjes"..... daar ik de overheid zelf niet echt veel inhoudelijk verstand van IT aan de dag zie leggen (al jaren niet) :-P
De redactie vindt deze reactie: OKmic, 18-03-2011 10:53
@ ICT-er
 
Wat mij betreft maak je ten onrechte geen onderscheid tussen vendor lock-in en koppelverkoop (je stelt “ Vendor lock-in is koppelverkoop”), het is zeer zeker mogelijk dat er een vendor lock-in ontstaat als gevolg van koppel verkoop, het is niet het zelfde (alle koeien zijn dieren, maar niet all dieren zijn koeien).
 
Koppelverkoop is (wat mij betreft) een beperking in het kiezen van aanvullende diensten/producten omdat je voor een bepaald product/dienst hebt gekozen. Als je voor een Parker-pen kiest, ben je gedwongen de vullingen van het merk Parker te gebruiken, andere leveranciers kunnen die niet leveren om diverse redenen, waarvan een patent er een is. (Het zou dus ook heel goed mogelijk zijn dat ook bij OSS van koppelverkoop sprake is.)
 
Vendor lock-in ontstaat doordat de kosten(financieel/inspanning/emotioneel) voor het in gebruik nemen van een alternatief, (een Bic-pen in plaats van een Parker-pen) te hoog zijn (je hebt bv 100.000 Parker- vullingen op voorraad en die kun je weggooien) en niet opwegen tegen de voordelen (bv lagere “operationele schrijf kosten).
 
Dat zowel vendor lock-in als koppel verkoop resulteren in een beperking van de keuze vrijheid is zonder meer waar, maar daarom zijn nog niet twee omschrijvingen voor een zelfde situatie. Net zo min is het ontbreken van gemeenschappelijke standaards het zelfde als vendor lock-in.
 
Wat betreft de invloed van de overheden op standaards denk ik dat je die ten onrechte onderschat, en zeker die van de EU op het gebied van gemeenschappelijke standaards. De euro, de SEPA, de kleur-codering van elektriciteitskabels, toelatingseisen voor geneesmiddelen, samenstelling van de bio-autobrandstof, fijn-stof-emissie eisen, normen voor geluidsoverlast zijn allemaal voorbeelden van Europese (gemeenschappelijke) standaarden (afspraken) die dwingend zijn opgelegd. Met als resultaat een hogere kwaliteit tegen lagere kosten.
 
Het kern-probleem van de ICT of beter gezegd van de automatiseringswereld is dat resultaat zo vaak tegen valt, en de kosten vaak zo hoog uitvallen, daarom wordt gezocht naar alternatieven. Hoe die alternatieven worden gerealiseerd (op basis van closed/open source) is veel minder van belang (voor de eindgebruiker) dan de mogelijkheid om bij gebleken dis-functioneren van een oplossing (of component) dit te vervangen door een oplossing (component) van een andere leverancier.
 
Hiervoor zijn gemeenschappelijke standaards essentieel (en dat is heel wat anders dan dat iedereen een eigen open standaard heeft), en daaran dienen dan zowel de CS als de OS software (oplossingen) te voldoen.
De redactie vindt deze reactie: OKTechnicus, 18-03-2011 11:20
@Mic: Een budgetaire barriere is geen vorm van vendor lock-in.
 
Jouw Parker metafoor is een mooi voorbeeld, maar je moet iets verder gaan.
 
Er gaan alleen Parker vullingen in. De Parker pen doet het na 2 weken gebruik alleen nog goed schrijven op Parker papier.
 
Het Parker papier kan alleen in Parker Enveloppen. Deze Parker Enveloppen kosten 500 euro per stuk.
 
Dat is een geval van vendor lock-in en dat lijkt verdomd veel op koppelverkoop.
De redactie vindt deze reactie: OKMic, 18-03-2011 14:43
@Technicus,
 
Je kunt de lijst van afhankelijkheden nog veel verder uitbreiden; Parker postzegels, Parker postbodes etc etc. en dat is zeker allemaal koppelverkoop, omdat je gedwongen bent die producten af te nemen bij een vooraf bepaalde leverancier.
 
Of het vendor lock-in is hangt van het alternatief af.
 
Als je gemakkelijk (lage kosten, weinig inspanning, je hebt je niet emotioneel gehecht aan de Parker pen etc) kunt switchen naar de Bic pen, die vervolgens ook de hele riedel van attributen heeft, en dus een vergelijkbaar alternatief is, is er geen sprake van vendor lock-in (je kunt gemakkelijk switchen naar een andere vendor, de deur is niet op slot), maar nog steeds wel van koppelverkoop (eventueel ook bij de Bic-pen).
 
Als je vervolgens kiest om NIET te switchen (van Parker naar het gelijkwaardige Bic alternatief) is dat geen vendor lock-in, maar een keuze van de gebruiker, die nog steeds wordt geconfronteerd met de koppelverkoop praktijken van Parker.
Als je besluit om niet te switchen omdat de totale kosten (financieel, emotioneel, inspanning etc.) van de “Parker–offering” vele malen goedkoper zijn dan die van de “Bic-offering” of omdat de totale transitie kosten (financieel, emotioneel, inspanning etc.) te hoog zijn, dan ben in-gesloten door de vendor Parker.
 
Wat ik nu zo opmerkelijk vindt in de wereld van automatisering, is dat bij het onderwerp vendor lock-in (en in mindere mate koppelverkoop) wordt afgegeven op de leveranciers van IT technologie, de HW en SW fabrikanten en leveranciers. Eigenlijk zou je naar de dienstverleners (business & it-consultants en software engineers) moeten kijken, zij zijn de grootste veroorzakers van de vendor lock-in, en technologie leveranciers in veel mindere mate.
Bij iedere automatiseringsoplossing gaat het leeuwendeel van het budget naar de dienstverleners. Gartner c.s. geven al jaren aan dat dit ergens rond de 65 tot 75% van het budget ligt. Of anders gezegd, zij veroorzaken het grootste deel van de transitie kosten, en dus in belangrijke mate de vendor lock-in.
 
De uitvoerders van de Open Source gebaseerde projecten zijn, opmerkelijk genoeg, wederom business & It consultant en software engineers (weliswaar van een andere bloedgroep dan de uitvoerders van Closed Source projecten, maar niet wezenlijk anders, ook zij moeten hun energierekening betalen, brood kopen, en hebben dus een inkomen nodig, wellicht berekenen zij lagere tarieven dan de grote system integrators, maar dat heeft niks te maken met de discussie closed vs open source). De door hun betaalde werkzaamheden creëren zij (mogelijk) wederom een vendor lock-in. (de pot verwijt de ketel …)
 
Zou je significant willen besparen op de automatiseringskosten, en de kwaliteit verhogen, dan zou je in hoge mate het werk van de automatiseerder moeten automatiseren.
De redactie vindt deze reactie: OKICT-er, 18-03-2011 15:38
Beste Mic, we kunnen je nu niet meer volgen. Je geeft me inhoudelijk gelijk, maar zegt dan weer van niet.
 
Aangezien vendor lock-in een Engelse term is, heb ik hieronder een Engelstalige definitie gezet.
 
“In economics, vendor lock-in, also known as proprietary lock-in, or customer lock-in, makes a customer dependent on a vendor for products and services, unable to use another vendor without substantial switching costs. Lock-in costs which create barriers to market entry may result in antitrust action against a monopoly.”
 
Dus het gaat bij vendor lock-in om het opwerpen van economische barrières bij zowel de keuze van aanvullende diensten als bij de vervanging.
 
Wat voorbeelden uit de ICT.
Compaq voegde vroeger bij de harde schijven hardwarematige (printplaat) patches toe. Die schijven werden niet door Compaq gemaakt, maar door externe leveranciers zoals Quantum die ook aan hun concurrenten en aan gebruikers leverden. Dat maakte de schijven ietsjes duurder in productie. Maar de Compaq schijven waren wel veel duurder in aanschaf (maar niet beter weet ik uit eigen ervaring). Wilde je standaardiseren op bijvoorbeeld IBM, dan kon je zonder normale printplaat niks met de dure Compaq schijven.
 
Compaq ging nog verder. Bij problemen met Compaq servers kon je geen gebruik maken van hun garantie als er “niet-Compaq” onderdelen inzaten, zoals geheugenmodules. De grap was dat Compaq geheugenmodules elders inkocht, bijvoorbeeld bij Hyuday of LGS, en er hun stikker opplakten (de oude fabrikantenstikker zat er nog onder). Ze vroegen er extra geld voor. De Compaq dealer had daar ook baat bij, want ze verdienden twee keer zo veel de geheugenmodule met die extra sticker. De bekende VOID stikkers zaten er niet voor niets op. Toen Compaq door HP overgenomen was, mochten er uiteraard ook door HP gestikkerde componenten inzitten.
 
Microsoft maakt het nog bonter door hardwarefabrikanten te benadelen die ook niet-MS producten meeverkochten. MS trouwe leveranciers konden de MS licenties goedkoper inkopen en dus voor een lagere prijs aanbieden. Wilde je als klant UNIX of Linux voor x86/ x86-64 PC’s aanschaffen, dan moest je de hardware van een andere PC-fabrikant kopen. Voor die praktijken is MS zwaar beboet omdat MS de x86/ x86-64 PC-markt domineerde en de gehele ICT-industrie werd aangetast.
De redactie vindt deze reactie: OKRob Koelmans, 20-03-2011 10:04
Quote: "Zou je significant willen besparen op de automatiseringskosten, en de kwaliteit verhogen, dan zou je in hoge mate het werk van de automatiseerder moeten automatiseren".
 
@Mic: Wij hebben dat - komend vanuit gedetacheerd systeembeheer - als softwarebedrijf zeer succesvol gedaan tussen 2001 en 2006. We hebben - met pijn en moeite - ons klantenbestand in die tijd wel verdubbeld, maar niet vervijfvoudigd (zoals noodzakelijk was om de gedaalde gemiddelde omzet per klant te compenseren).
 
De enige grote partij met wie we serieus in gesprek zijn gekomen was KPMG. Maar dat was meer vanuit de wederzijdse affiniteit met en bewondering voor de technologie. Partijen als Randstad, verzekeraars en banken kom je niet eens bij aan tafel.
 
Je houdt alleen maar klanten over waarbij je direct in gesprek bent met degene om wiens portemonnee het gaat (en het ook nog begrijpt). Dat is het enige voordeel.
De redactie vindt deze reactie: OKwim, 22-03-2011 13:54
Er zijn ook vele closed source commerciele oplossingen welke volledig gebruik maken van open standaarden en net zo goed met allerlei andere open en closed source produkten kunnen integreren en samenwerken!
 
Overigens is er ALTIJD sprake van vendor lock-in, zelfs als je als bedrijf zelf wat hebt gemaakt.
Ondanks de mooie open standaarden blijkt telkens weer dat migratie naar iets anders veel geld en desinvestering met zich mee brengt.
Een complexe applicatie vervangen kost gewoon veel geld.
De redactie vindt deze reactie: OKTechnicus, 23-03-2011 15:15
@Wim: quote: "Overigens is er ALTIJD sprake van vendor lock-in, zelfs als je als bedrijf zelf wat hebt gemaakt."
 
Als je alles zelf maakt, heb je niet meer met een vendor te maken. Het begint een mooie discussie te worden, de een heeft het over "Core" programmeren? en de ander heeft het nu over leveranciersafhankelijkheid als je zonder leveranciers werkt. Apart..
De redactie vindt deze reactie: OKRob Koelmans, 23-03-2011 17:14
@Technicus: wat wil je dan doen? Zonder (target) OS en hardware op je eigen assembler naar een fictieve instructieset gaan zitten schrijven?
De redactie vindt deze reactie: OKTechnicus, 23-03-2011 21:22
@Rob: Een fictieve instructieset? Ik heb wel eens gehoord dat Dijkstra ook een soort ultieme maar fictieve programmeertaal in zijn hoofd had zitten.
 
Nee, ik wil niets. Ik struikel alleen over sommige van de verhalen hier. Dat is alles.
De redactie vindt deze reactie: OKdurabilit.eu, 23-03-2011 22:56
De Nederlandse overheid zou veel geld kunnen besparen door zuiniger om te gaan met de huidige aanwezige it assets, dan wel hergebruik. Helaas is dit besef nog niet doorgedrongen. Kostenbesparingen kunnen namelijk eenvoudig zijn.
59 vacatures
Pielen in PHP, of on Rails in Ruby?

ForecastXL (via Quoratio BV) , Groningen

Senior SAP BW Specialist - Tilburg

Achmea , Tilburg

Java Developer

Allshare B.V. , Hoofddorp

Talend Developer

Allshare B.V. , Hoofddorp

Software Designer die trots is op wat hij al kan met Java of C#

Technolution , Gouda

Top 10 Reagerende members
  Aantal reacties
met 3+ sterren
Gemiddelde
waardering
Klik voor meer info1 1572 6.2
Klik voor meer info2 1305 6.0
Klik voor meer info3 1272 6.2
Klik voor meer info4 1072 6.2
Klik voor meer info5 993 6.1
Klik voor meer info6 901 6.1
Klik voor meer info7 755 6.2
Klik voor meer info8 526 6.1
Klik voor meer info9 405 6.2
Klik voor meer info10 399 6.0