Verregaande automatisering van de landbouw is onafwendbaar. Afnemers en overheid verlangen van de boer precieze gegevens over de omstandigheden waarin voedsel wordt geproduceerd. Naast eenvoudiger controle maakt automatisering de landbouw ook nauwkeuriger.
Voedselveiligheid is de drijfveer voor een steeds omvattender automatisering van de akkerbouw. De frietfabriek wil alles weten over de aardappelen die ze als grondstof gebruikt. Op welke grond zijn ze geteeld, welke voedingstoffen zitten er in die grond, hoe is er bemest, welke pootaardappel is gebruikt? Van wanneer dateert het meest recente grondmonster, welke chemische onkruidbestrijdingsmiddelen zijn gebruikt, op welke datum is gespoten tegen aardappelziekte, wanneer is het aardappelloof doodgespoten? Na de frietfabriek volgen de supermarkt, de aardappelgroothandel en de suikerfabriek, die vragen om vergelijkbare gegevens. En dan is er nog het ministerie voor Landbouw en Natuurbeheer.
Niet alleen de controlerende instanties zijn een drijfveer voor het automatiseren. Het maakt daarnaast besparingen mogelijk op de hoeveelheid zaai- en pootgoed, mest en bestrijdingsmiddelen. Hoe preciezer de ploeg- en zaaimachines werken, hoe minder bestrijdingsmiddel nodig is. Dankzij automatisering kan de boer bijvoorbeeld vlak naast de pootaardappelen een kavel inrichten voor biologische aardappelteelt. De satellietbestuurde tractor maakt dat de bestrijdingsmiddelen niet in het biologische veld terechtkomen.
Frietje
Jean Paul van Hoven, directeur van de koninklijke maatschap tussen eigenaren van gronden in de Wilhelminapolder en de Oost-Bevelandpolder, heeft de datastroom in de landbouw zien aanzwellen. De maatschap is Nederlands’ grootste akkerbouwbedrijf, met 120 percelen met wintertarwe, zomertarwe, weilandgras, suikerbieten, vlas, gerst, uien en aardappelen. "Vroeger moesten we veel en goedkoop voedsel produceren. Niemand was erin geïnteresseerd hoe we dat deden. Tegenwoordig sturen onze afnemers vuistdikke stapels formulieren op."
Ook de steeds toenemende voorschriften in de milieuwetten vragen om een gedegen administratie. Bij de maatschap in de Wilhelminapolder is voor die omvangrijke administratie een milieutechnisch medewerker aangesteld.
Eind dit jaar wil Van Hoven 80 tot 90 procent van de verlangde gegevens digitaal kunnen aanleveren. Een struikelblok is dat alle ministeriële departementen en afnemers vragen om net iets andere data. Een standaard manier voor aanleveren is er al helemaal niet. Het op maat aanleveren van de gegevens voor zoveel verschillende klanten maken de automatisering van de akkerbouw "een geweldige tour-de-force".
Op het bedrijf worden alle beschikbare gegevens vastgelegd, vanaf het zaaien tot en met de opslag. Van Hoven: "Stel dat een tl-lamp boven in de opslaghal breekt, en er komt een scherfje terecht in een frietje dat naar Rusland wordt geëxporteerd, of erger, gezien de aansprakelijkheidswetten, naar de Verenigde Staten �"
Handmatig
De veelheid aan in te vullen formulieren is voor Van Hoven een bron van ergernis. Hij windt zich het meest op over het ministerie van Landbouw, dat de geautomatiseerde gegevensverwerking volgens hem niet op orde heeft. "Tig keer per jaar moet je die gegevens overdragen. De belasting kan je per internet doen, maar wij moeten onze digitale landkaart nog steeds met de hand overtekenen op een formulier van het ministerie. Aanleveren als autocad-bestand, of desnoods als Tiff of Jpeg kan bij hen niet." Het met de hand invullen van de vele formulieren "in zoveelvoud" veroorzaakt uiteraard fouten. "En zo krijgen we na drie maanden de paperassen weer terug. Kunnen we alles weer uitzoeken."
Satelliet-tractor
Een van de tractoren van maatschap Wilhelminapolder is sinds kort uitgerust met een satellietzender. Op het dashboard zit een extra schermpje waarop te zien is waar de tractor zich bevindt. In het handschoenkastje naast het dashboard zit een Windows CE computer die de ritgegevens bijhoudt en kijkt of de bestuurder van de tractor wel het geplande traject rijdt.
Vooraf de coördinaten invoeren en op maat spuiten, mesten of zaaien van grond is met nooit eerder vertoonde precisie uit te voeren, stelt milieutechnisch medewerker Jeroen Verschoore. Buiten de schuur keert net de zaaimachine terug van het land. Uit de teller blijkt dat 5,6 hectare gras is ingezaaid. Volgens Verschoore is het stuk slechts 4,9 hectare groot. Sturing via de satelliet had het dubbel inzaaien van 0,7 hectare voorkomen. De satelliet gaat overlap tegen bij de u-bochten aan het eind van het weiland.
Oracle-database
De Groningse ict-dienstverlener Vertis richtte samen met de maatschap in de Wilhelminapolder een Oracle databaseserver in. De computers staan in Veendam. De Zeelandse data worden ingevoerd via internet. Een voordeel is bijvoorbeeld dat, als ’s avonds beter weer voorspeld wordt, de werkverdeler via zijn internetverbinding thuis het werkbriefje voor de medewerker die de volgende ochtend met de machine het land op gaat kan aanpassen.
Vertis wil de database, Imhotep (een hogepriester en landbouwkundige uit het oude Egypte) geschikt maken voor gebruik door andere akkerbouwbedrijven. De komende maanden draait de database nog op Windows NT. Gewerkt wordt aan de overstap naar het open source besturingssysteem Linux.
Exacte invoer
De database dwingt de gebruikers tot nauwkeurige invoer. Wil medewerker van de maatschap Jeroen Verschoore vastleggen hoe een stuk grond gereed gemaakt is voor het verbouwen van bieten, of invoeren met welke insecticide een van de gewassen morgen behandeld wordt, dan vraagt de computer welk werktuig betrokken is bij deze handeling – de zwadverlegger, de bietenrooimachine of een van de beschikbare tractoren. Ook de dagelijkse urenbriefjes van de 22 medewerkers zijn in de database terug te vinden. Zo is na te gaan wie op een bepaalde dag werkte met de spuitmachine, en hoeveel van welk middel op dat perceel gebruikt is.
