Met Microsofts nieuwe besturingssysteem Vista komt de implementatie van DRM (digital rights management)-technieken weer een stap dichterbij. Het gevaar dat de kostbare hardware die de computerenthousiast aanschaft onder Vista niet werkt met DRM-content, leidt al geruime tijd tot heftige discussies. Een juridische analyse.
DRM is het beheren van intellectueel eigendom in een digitale omgeving. Neem bijvoorbeeld een film, die op een (hd-)dvd kan worden vastgelegd. In de situatie zonder DRM zou de koper binnen de wettelijke beperkingen hierover kunnen beschikken. Vrij kopiëren en verspreiden wordt bijvoorbeeld door de Auteurswet verboden. De Auteurswet schermt dus onrechtmatig gebruik van de inhoud af, maar laat de beschikking over het goed zelf vrij.
Bij DRM wordt de beschikking over het goed echter (deels) door de rechthebbende bepaald. In de eerste plaats worden wettelijke uitzonderingen op het recht van intellectuele eigendom, zoals de privé-kopie en het citaatrecht, niet of moeilijk bruikbaar. Verder biedt DRM een breed scala aan mogelijkheden voor de producent. Zo kan bepaald worden of je een bepaald werk slechts eenmaal, driemaal of onbeperkt kunt bekijken en in welke kwaliteit. De keuze van de gebruikte hardware is niet meer vrij. Deze eisen aan de hardware zijn zonder technische noodzaak, en lijken slechts misère met zich mee te brengen. Heel wat van de huidige apparatuur voldoet niet aan de DRM-vereisten. Een vergaand voorbeeld van mogelijke DRM-toepassing is dat een bepaald werk slechts op één speler mag worden afgespeeld. Via een internetconnectie wordt dan verificatie vereist.
Is deze eenzijdig opgelegde verandering van de voorwaarden juridisch houdbaar? Onder het mom van de contractvrijheid kan dit inderdaad. Waar de schoen wringt is echter dat voor dit ingeperkte geheel dezelfde prijs moet worden betaald. Compensatie lijkt op zijn plaats, maar helaas heeft de consument geen goede onderhandelingspositie omdat hij niet als één partij kan optreden. Daarom rijst de vraag of voor dergelijke ingrepen in het gebruiksrecht geen specifieke regulering van overheidswege nodig is. Het mag duidelijk zijn dat de consument bedrogen kan uitkomen met een ongecontroleerde wildgroei van dergelijke maatregelen, die uitsluitend ten gunste van de producent bestaan.
Controle
Apple bepaalt bijvoorbeeld dat nummers slechts op Apple's iPod gebruikt kunnen worden. Dit is een totale uitsluiting van de concurrenten op het medium iPod. Rechthebbenden op mediacontent willen grote controle over de door hen uitgegeven media. Zo moeten ook hd-dvd's als een nieuwe speerpunt in de strijd tegen piraterij gaan dienen. Het HDCP-concept (high-bandwidth digital content protection) stelt de rechthebbende in staat te bepalen dat een hd-dvd alleen nog maar op bepaalde hd-tv's en met bepaalde grafische kaarten (indien afgespeeld vanaf een computer) kan worden bekeken, en ook in welke kwaliteit dit kan. Soortgelijke afscherming bestaat voor geluidskaarten.
Zo verliest de gebruiker geleidelijk de controle over zijn eigen computer. Dit komt dus meer op het conto van de uitgevers van en rechthebbenden op de digitale mediacontent dan voor rekening van de ontwerpers van bijvoorbeeld Windows Vista. Softwarefabrikanten als Microsoft en Apple kunnen niet anders dan hun platform conform deze DRM-wensen inrichten. Ook al is DRM nu nog geen volle realiteit, gezien de langere ontwikkelcyclus van een besturingssysteem zal men er nu al rekening mee moeten houden. Voor de grote hardwarefabrikanten, AMD/ATI, Intel en nVidia, geldt eenzelfde problematiek: zij zullen, kort door de bocht gezegd, hun hardware moeten dichttimmeren voor gebruik dat niet geautoriseerd is.
Zinloos
Het is verdedigbaar dat de industrie zoekt naar nieuwe methoden om illegale verspreiding te bestrijden. Bij een verzwaring van de eisen aan het afspelen en een inperking van de wettelijke bevoegdheden van de consument is de industrie echter moreel verplicht daar iets tegenover te stellen. Hopen op zo'n tegemoetkoming lijkt me echter – u raadt het al – redelijk zinloos.
Quirijn Meijnen en Jurian van Groenendaal, Van Rossem Advocaten
q.meijnen@channelweb.nl
