Een freelancer krijgt een opdracht en levert vervolgens een stuk werk af bij de opdrachtgever. Wat partijen echter vaak vergeten, is het regelen van de rechten op het afgeleverde werk, en dat is vragen om problemen.
Welk bedrijf heeft er nu niet mee te maken? Voor een lastige of juist te eenvoudige programmeerklus wordt een derde ingeschakeld. De website en de huisstijl van een bedrijf worden bijvoorbeeld bijna altijd door ingehuurde krachten verzorgd.
De door de freelancer geleverde producten vallen echter bijna altijd per definitie onder het auteursrecht, en dat is een erg sterke bescherming voor degene die het in handen heeft. Bij het ontwerpen van een website rust er bijvoorbeeld auteursrecht op de programmatuur, de broncode (die nodig is om aanpassingen te kunnen verrichten aan de programmatuur) en het zichtbare gedeelte van de website (de foto's, lay-out en indeling). Het auteursrecht is kort gezegd een alleenrecht om iets te gebruiken of te verspreiden, en dat alleenrecht duurt volgens de Nederlandse wet voort tot zeventig jaar na de dood van de maker.
Het is dus erg belangrijk om van te voren af te spreken wie de rechten heeft op de door de freelancer gemaakte producten, temeer omdat u wilt voorkomen dat wat aan u wordt geleverd niet door de freelancer wordt gerecycled voor zijn volgende klus. U verwacht een uniek en persoonlijk stuk werk te krijgen, dat niet een maand later op de website van de concurrent terug is te vinden. Bovendien kan de houder van het auteursrecht er bezwaar tegen maken dat u zelf aanpassingen doorvoert aan de website. Het kan erg lastig zijn om hier steeds dezelfde freelancer voor terug te laten komen, met alle kosten van dien.
Ondubbelzinnig
Hoe kunnen deze afspraken geregeld worden tussen twee partijen? Allereerst natuurlijk gewoon via de geschreven overeenkomst. Een contract voor een freelanceopdracht moet het overgaan van de rechten van intellectueel eigendom onvoorwaardelijk regelen. Voor een geldige overgang moet rekening worden gehouden met de vereisten die de wet stelt, dus het kan raadzaam zijn om raad te vragen bij een professional. Kort gezegd komt het neer op het voldoende uitwerken en omschrijven van datgene wat aan u dient te worden overgedragen (het ‘werk'), zo ondubbelzinnig en duidelijk mogelijk. Mondeling kan het auteursrecht niet worden overgedragen, dus als u het niet op papier hebt geregeld, ligt het auteursrecht bij de maker. Uiteraard kunt u aanspraak maken op een (impliciete) licentie, een gebruiksrecht van het geleverde, maar over de reikwijdte en duur daarvan kunnen snel meningsverschillen ontstaan.
Daarnaast kunnen de algemene voorwaarden van de freelancer een struikelblok blijken te zijn. Als hij een slimme ondernemer is, zal hij in zijn algemene voorwaarden opnemen dat de rechten van alles wat hij maakt bij hem blijven na aflevering van het gevraagde product. Dan is ook nog eens contractueel vastgelegd dat u in ieder geval geen auteursrechthebbende bent.
Wanneer u zelf vaak met freelancers te maken hebt, kan het uitermate handig zijn om zelf goede overeenkomsten op te stellen en die te gebruiken. Hiervoor is het wel raadzaam dat u een advocaat inschakelt, omdat de standaard voorbeelden die op internet circuleren vaak niet compleet genoeg zijn. Achteraf blijkt dan wellicht – anders dan u dacht – dat u toch geen rechthebbende bent. Omdat het bij overdracht van auteursrechten erg belangrijk is het werk goed te omschrijven, is het lastig om met standaard overeenkomsten of algemene voorwaarden te werken.
Sommige websiteontwerpers, freelance programmeurs of andere opdrachtnemers maken geen aanspraak op intellectuele eigendomsrechten. U kunt er echter wel van uitgaan dat dit bij de grotere partijen wel het geval is, dus houd daar rekening mee!
Jurian van Groenendaal en Quirijn Meijnen
Van Rossem Advocaten
q.meijnen@channelweb.nl
