Bij het voorbereiden van een presentatie over sociale media kwam ik een slide tegen met de titel 'Als Facebook een land zou zijn'. Op basis van het aantal inwoners zou Facebook dan het grootste land ter wereld zijn. De titel echter zette mij aan het denken. Wat als een organisatie een land zou zijn?
Landen hebben een leider en daar zijn in grote lijnen twee smaken van; te weten de gekozen leider in een democratie of een zelfbenoemde alleenheerser, een dictator. In tegenstelling tot echte landen, waar de dictaturen veruit in de minderheid zijn en langzamerhand zelfs met uitsterven bedreigd worden, zijn er maar heel weinig democratische bedrijven te vinden. Bij de meeste bedrijven is wel degelijk sprake van een zelfbenoemde leider, waardoor het een dictatuur wordt. In een dictatuur bepaalt de dictator de regels waar een ieder zich aan te houden heeft. Een dictator zet gewoonlijk vrienden op belangrijke posities en behoudt zo controle over de besturing. Een dictator heeft als belangrijke drijfveer, naast het uitoefenen van macht, vooral aandacht voor zijn persoonlijk financieel gewin. Het komt mij allemaal wel erg bekend voor.
Binnen een dictatuur zijn vaak allerlei schimmige instituten operationeel. Zo worden communicatiekanalen alleen gebruikt voor de propaganda van de 'partij ideologie'. Het verspreiden van idealen en het verfraaien, om niet te zeggen verdraaien, van de werkelijkheid ten voordele van de gevestigde dictatuur. Wie herinnert zich niet Al Sahaf, de voormalige persvoorlichter van Irak. Naar eigen zeggen is hij trouwens nog altijd de rechterhand van Sadam Hussein, die, in tegenstelling tot berichten in de internationale pers, nog altijd de onbetwiste leider van Irak is. Al Sahaf mag dan een ultiem voorbeeld zijn, maar éénzijdige propaganda, ook wel indoctrinatie genoemd, is heel normaal in elke dictatuur. Herkenbaar wederom, als de top-down communicatie, waarbij de werkelijkheid comfortabel is aangepast aan het organisatiebelang.
De inlichtingendienst is een ander instituut dat bij een dictatuur een belangrijke rol speelt. Zij verzamelt gegevens over mensen en ziet erop toe dat mensen met een afwijkende mening op een 'zijspoor belanden' of zelfs uit de weg geruimd worden. De inlichtingendienst is ook het uitvoerend orgaan dat erop toeziet dat de beslissingen van de dictator daadwerkelijk en correct uitgevoerd worden. Zien jullie net als ik de overeenkomsten in organisaties, met name bij het doorvoeren van reorganisaties en ontslagrondes?
Het meest beangstigend vind ik echter dat bij organisaties kerk en staat niet van elkaar gescheiden zijn. De dictator is dan ook de vertegenwoordiger van de Goddelijke macht uit Wiens naam alle beslissingen worden genomen en Wiens belangen heilig zijn. Ik heb het dan over de Almachtige Aandeelhouder, die alleen via Zijn wereldse vertegenwoordiger (de ceo), communiceert en in Wiens naam winsten geoptimaliseerd en – indien nodi -, mensen opgeruimd worden.
Persoonlijk zou ik niet meer in zo’n land willen wonen. Ik zou ervoor kiezen om te emigreren naar een land waar democratie bestaat. Een land waarin de leiders dienstbaar zijn aan de inwoners. Een land waar vrijheid van meningsuiting een belangrijk goed is. Een land ook, waar staat en godsdienst gescheiden zijn. Ik ben dan ook een overtuigd en praktiserend atheïst als het op aandeelhouders aankomt.
