De kans op grootschalige stroomuitval wordt groter door de voortschrijdende digitalisering van de stroomvoorziening. Het kabinet moet daarom investeren in kennis om samen met de elektriciteitssector deze kwetsbaarheid scherp in beeld te krijgen en weg te nemen. Dit concludeert de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) in zijn advies ‘Stroomvoorziening onder digitale spanning’.
Het rapport is vorige week aangeboden aan de regering en het parlement. De onderzoekers: ‘De digitalisering van de stroomvoorziening gaat snel. Dat is nodig voor het benutten van meer duurzame energiebronnen zoals zonnepanelen en windmolens, en ook voor de grootschalige toepassing van warmtepompen en voor de tijdelijke opslag van stroom in bijvoorbeeld batterijen van auto’s. Door de toenemende complexiteit van de digitale aansturing van de stroomvoorziening, en ook omdat steeds meer zelflerende en autonoom beslissende apparaten aangesloten worden op het net, ontstaan nieuwe kwetsbaarheden in het elektriciteitssysteem. De kans op grootschalige stroomuitval kan daardoor toenemen.’
Onvoorzien gedrag
Er is volgens de rapporteurs een gedigitaliseerde elektriciteitsvoorziening ontstaan waarin besluiten over opslag, levering en gebruik worden genomen via voorgeprogrammeerde of zelflerende technologie. De rapporteurs wijzen erop dat er op dit moment veel aandacht uit gaat naar de moedwillige verstoring van digitale systemen (cybercrime) en de gevolgen daarvan.
De raad wijst er echter op dat ook onvoorzien gedrag door de geautomatiseerde systemen zelf kan leiden tot kwetsbaarheden die de stabiliteit van het elektriciteitsnetwerk kunnen aantasten. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de potentiële gevolgen van softwareontwerpfouten en van onvoorzien ‘gedrag’ van autonome systemen die de stroomvoorziening in toenemende mate reguleren. Overheid en bedrijfsleven hebben hier volgens de onderzoekers te weinig inzicht in en kennen ook niet de gevolgen voor de betrouwbaarheid van het hele elektriciteitssysteem. Kennis vergaren is dus essentieel, aldus de onderzoekers. Verstoring of uitval van de stroomvoorziening kan volgens hen namelijk leiden tot ongevallen met persoonlijke, materiële en/of financiële schade. Bij langdurige uitval kan bovendien maatschappelijke onrust ontstaan.
Aanbevelingen vanuit de raad
De raad komt naar aanleiding van zijn onderzoek met vier aanbevelingen:
1. Onderzoek
De overheid zou de mogelijke gevolgen van de digitalisering van het elektriciteitssysteem voor de betrouwbaarheid van de stroomvoorziening moeten onderkennen en onderzoeken.
2. Neem ‘no-regret’-maatregelen
Vooruitlopend op dit onderzoek zou de overheid ‘no-regret’-maatregelen moeten nemen die digitale kwetsbaarheden indammen. De Rli denkt hierbij aan ‘prikkels die partijen aanzetten om preventieve maatregelen te nemen en waarborgen dat actuele inzichten over veilig ontwerp en updaten van digitale systemen in standaarden worden vastgelegd.’
3. Schep kennisinfrastructuur
De overheid zou structureel moeten investeren in een infrastructuur voor gezamenlijke kennisvergaring, waarin behalve publieke ook marktpartijen hun kennis delen over de kwetsbaarheden van digitalisering.
4. Zoek Europese samenwerking
De overheid zou Europese samenwerking moeten zoeken om de kwetsbaarheid van de gedigitaliseerde stroomvoorziening aan te pakken, zowel in onderzoek, via productveiligheidseisen en via Europese netcodes.
