Voor veel mensen zijn maatwerksoftware en risico’s bijna synoniem. Regelmatig komen er maatwerkprojecten in het nieuws die kampen met grote vertragingen of ernstige budgetoverschrijdingen. Er lijkt nog weinig te veranderen in het beeld dat maatwerksoftware een garantie is voor problemen. De nieuwste praktijkrichtlijn van de NEN is een eerste aanzet om een einde te maken aan het grootste risico van maatwerkprojecten.
Vijf jaar geleden hebben we de parlementaire enquête gehad naar ict-projecten van de Nederlandse overheid. Dit leverde een weinig positief beeld op. Het meest tastbare resultaat van de parlementaire enquête was de oprichting van het Bureau ICT Toetsing (BIT). Het BIT kijkt alleen mee bij ict-projecten voor de Rijksoverheid. Na het nodige rumoer rondom het BIT eerder dit jaar, lijkt het er op dat de taken van het BIT blijven bestaan. In welke vorm is nog niet duidelijk. Er lijkt de afgelopen vijf jaar nog weinig veranderd te zijn in het beeld dat maatwerksoftware een garantie is voor problemen. En dat geldt zeker niet alleen voor ict-projecten van de Rijksoverheid.
In mijn dagelijkse praktijk kom ik geregeld voorbeelden tegen van projecten met maatwerksoftware die in moeilijk vaarwater terecht zijn gekomen. Voor een deel komt dat omdat maatwerksoftware in de regel grotere en complexere projecten oplevert. Maatwerk is nodig om specifieke dienstverlening te automatiseren die organisaties uniek maken of een competitief voordeel geven. Hiervoor zijn per definitie geen standaardoplossingen voorhanden. Maatwerk moet ook veelal integreren met een divers applicatielandschap dat niet altijd even gestandaardiseerd is. Dit brengt meer risico’s met zich mee dan het uitrollen van standaardsoftware voor veel voorkomende bedrijfsprocessen, waar meer sprake is van best practices en standaardisatie.
Onderschat
Een belangrijk deel van de risico’s van maatwerksoftware is vanuit de literatuur wel bekend, maar deze risico’s worden door organisaties onderschat. Hierdoor worden er te weinig of te laat beheersmaatregelen ingezet. Dat is jammer, omdat voor veel van die risico’s passende maatregelen beschikbaar zijn die een groot deel van de risico’s beheersbaar maakt.
Recent heeft een normcommissie van de NEN een praktijkrichtlijn uitgebracht die de risicobeheersing bij ontwikkeling en onderhoud van maatwerksoftware beschrijft. Deze norm is gratis verkrijgbaar bij de NEN. In deze norm worden de belangrijkste risico’s benoemd en worden de belangrijkste beheersmaatregelen beschreven. Als ieder projectplan voor maatwerksoftware vooraf getoetst wordt aan deze norm, zijn de risico’s van projecten voor de realisatie van maatwerksoftware een stuk beter beheersbaar.
Deze praktijkrichtlijn is een vervolg op de richtlijn voor het opleveren en overdragen van software uit 2014.
Uiteraard zijn zowel de risico’s als de beheersmaatregelen zoals ze in de praktijkrichtlijn beschreven zijn generiek. Om de risico’s voor maatwerksoftware effectief te verkleinen moeten deze nog wel specifiek gemaakt worden voor ieder maatwerkproject. De praktijkrichtlijn is een goede start om de meest voorkomende risico’s van dit soort projecten te voorkomen.
