Met het aangekondigde vertrek van Fujitsu uit de Europese pc-markt verdwijnt zo’n beetje de laatste grote Japanse laptopfabrikant van het wereldtoneel. Ook Dynabook, een soort Toshiba 2.0 grotendeels in handen van Sharp, heeft de moed opgegeven. Toshiba is nu definitief exit. Alleen Panasonic, met zijn Toughbooks voor werk op buitenlocaties, weet zich nog te handhaven.
De gloriejaren van Toshiba, Sony Vaio, Fujitsu, NEC en Sharp zijn voorgoed voorbij. In de Nederlandse webwinkels is hun plaats al veel eerder ingenomen door Lenovo, HP, Dell, Apple, Asus, Acer en Medion.
En dan te bedenken dat Toshiba aan het eind van de jaren ‘80 dominant was met een marktaandeel van rond de 40 procent. Ook andere Japanse merken bliezen hun partijtje mee. Directeuren hadden steevast een Toshiba Tecra op hun bureau staan. En je zag Fujitsu Lifebooks opduiken, hoewel dat in Europa nooit een massamerk werd. Aan de bovenkant van de Windows-laptop-markt had Toshiba nagenoeg geen concurrentie. Af en toe organiseerde Marketing & Verkoop een golfdag en de inkopers snapten dat het weer tijd werd om nieuwe modellen aan te schaffen.
Voorsprong
Technisch had Toshiba een voorsprong doordat de fabrikant nieuwe chiptechnologie van Intel meteen kon inbouwen. De concurrentie was doorgaans een halfjaar later, waardoor Toshiba bij de introductie van nieuwe Intel-processors maandenlang op rozen zat en enorme marges maakte. Toen Intel de pc-bouwers complete platforms ging aanbieden, verdween dat voordeel. Maar de laptops waren nog wel sneller, beter en betrouwbaarder dan die van andere fabrikanten, uitgezonderd Apple.
Toshiba was op Windows-gebied jarenlang een klasse apart. Het bedrijf maakte veel zelf. Dat werd later een nadeel. Andere leveranciers, zoals Dell, haalden overal componenten vandaan die vlak voor de assemblage de fabriek bereikten. Dat scheelt veel rente en opslagkosten. Zelf onderdelen maken is mooi als je een enorme verkoopomvang weet te bereiken, maar bij een dalend marktaandeel werkt het tegen je. Hogere kosten zijn dan het gevolg. Dat overkwam Toshiba.
Verder bleef de conservatief bestuurde Japanse pc-industrie lange tijd vasthouden aan productie in eigen land, waar concurrenten naar lage lonen landen uitweken. Ook dat joeg de kostprijs op. De dure Japanse munteenheid (yen) deed daar nog een schepje bovenop.
Concessies
Toshiba reageerde hierop door concessies te doen aan de kwaliteit. Op dit punt blonk het Japanse merk niet meer uit. Ook qua features waren zijn laptops lang niet meer zo onderscheidend als rond 1990. Behalve Sony waren de Japanse pc-fabrikanten ook geen uitblinkers in software en design. In de eerste jaren van het nieuwe millennium bleef Toshiba in de top vijf, maar vanaf 2010 zakte het merk weg.
De fabrikant maakte in die jaren nog steeds redelijke laptops, maar zag zich geconfronteerd met concurrenten die dat ook konden. Of zelfs beter. Apple was superieur in bouwkwaliteit en design. Lenovo scoorde goed in de reviews, kwam sneller met innovaties en bood meer ‘value for money’. HP en Dell, bedreven in marketing, ontpopten zich eveneens tot geduchte concurrenten. Acer haalde vooral op de consumentenmarkt klanten weg. Later kwam ook Asus op. Samsung ging naast smartphones ook laptops maken, maar verlegde later zijn aandacht.
Fujitsu Siemens
Fujitsu en NEC moesten het vooral van de eigen thuismarkt hebben. Beide fabrikanten bereikten met hun laptops in de Benelux nooit veel marktaandeel. Kort na de eeuwwisseling vormde Fujitsu een samenwerkingsverband met Siemens. Maar Fujitsu Siemens Computers wist wereldwijd nooit meer dan 3,8 procent marktaandeel te bereiken.
Behalve Sony waren de Japanse pc-fabrikanten ook geen uitblinkers in software. Het design was evenmin een verkoopargument. Een extra handicap was de wijze waarop veel Japanse techbedrijven werden bestuurd. Het duurde lang voordat het topmanagement vergissingen toegaf. De hiërarchie was sterk. Jonge, verfrissende ideeën kregen nauwelijks kans. Bovendien ontbrak het aan snelheid en doortastendheid. Koerswijzigingen bleven lang op zich wachten.
In de snelle wereld van de pc’s, met zijn felle concurrentie, kan Japan geen potten meer breken. Ook bij de smartphones heeft het land de race verloren. Maar Japan Inc blijft leidend in auto’s, robotica, biomedisch onderzoek en bepaalde elektronica zoals camera’s.
