Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) heeft recent voor het eerst twintig vliegtuigen van en naar luchthaven Schiphol begeleid vanuit de nieuwe radarzaal in het Polarisgebouw op Schiphol-Oost. Met deze operatie zet LVNL een belangrijke stap naar de volledige ingebruikname van een nieuw luchtverkeersleidingssysteem, volgens planning tussen eind 2026 en 2028.
Het huidige luchtverkeersleidingssysteem Amsterdam Advanced Air traffic control system (AAA) is ruim vijfentwintig jaar oud, veilig en betrouwbaar, maar het nadert het einde van de gebruiksduur. AAA is een eigen, door LVNL beheerd systeem, gebaseerd op een Unix gebaseerd platform en gericht op realtime dataverwerking.
Het nieuwe hoofdsysteem iTEC-based Centre Automation System (iCAS) betreft een Linux gebaseerd systeem met standaard interfaces met andere applicaties. Dit systeem gaat ervoor zorgen dat vliegroutes geoptimaliseerd worden, wat leidt tot lager brandstofgebruik, lagere CO₂-uitstoot en een efficiëntere reis voor passagiers, verwacht LVNL. Bovendien sluit de organisatie met het nieuwe luchtverkeersleidingssysteem aan bij de ontwikkelingen van de Europese wet- en regelgeving voor een Single European Sky.
Night Live Operation
LVNL ontwikkelt het iCAS-systeem in samenwerking met het Duitse DFS Aviation Services en de de Spaanse leverancier Indra. Ook wordt samengewerkt met luchtverkeersleidingsorganisaties uit andere landen. Dit doet de verkeersleiding om gezamenlijk vliegroutes te kunnen verbeteren en om de kosten voor ontwikkeling te delen. De komende jaren staan in het teken van de verdere ontwikkeling, het testen en de uitbreiding van het systeem voordat het geïmplementeerd wordt.
In de nacht van 16 op 17 december 2024 zijn er voor het eerst twintig vliegtuigen van en naar luchthaven Schiphol begeleid vanuit de nieuwe radarzaal in het Polarisgebouw op Schiphol-Oost. Voor deze zogeheten Night Live Operation is het verkeersleidingssysteem Phoenix gebruikt, het backup-systeem van het toekomstige hoofdsysteem iCAS. Dit Phoenix-verkeersleidingssysteem is een product van het Duitse DFS. LVNL heeft Phoenix samen met de leverancier verder ontwikkeld.
Complex stukje luchtruim
Volgens Mark van Knippenberg, directeur Operations van LVNL, is de invoering van een nieuw luchtverkeersleidingssysteem in een van de meest complexe stukjes luchtruim van Europa niet eenvoudig. ‘We moeten bovendien het systeem vervangen terwijl het dagelijkse werk van de luchtverkeersleiders gewoon doorgaat. Alsof je de cockpit aan het verbouwen bent tijdens de vlucht. Een belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling is het daadwerkelijk veilig begeleiden van vliegtuigen vanuit onze nieuwe radarzaal; een stap die we nu succesvol hebben gezet.’
In Nederland vinden veel verschillende vliegbewegingen plaats, zowel civiel als militair, in een relatief klein luchtruim. Ook de situatie in de lucht rondom Schiphol is met veelvuldig wisselende start- en landingsbanen complex en onvergelijkbaar met andere luchthavens. Dat zorgt ervoor dat het nieuwe systeem geconfigureerd moet worden voor de Nederlandse situatie. Om het systeem te laten aansluiten op het hoge veiligheidsniveau dat LVNL en de luchtruimgebruikers nastreven, moet nog veel werk verzet worden. Daarnaast dient het systeem gevalideerd en getest te worden voordat alle luchtverkeersleiders hun training krijgen om er veilig mee te werken.
Resultaten en planning
iCas loopt al vanaf 2016; inmiddels zijn de kosten begroot op bijna tweehonderdtien miljoen euro. Het vroegere Bureau ICT-Toetsing (BIT, opgegaan in AcICT) was een paar jaar terug kritisch op het project: het noemde de hoge complexiteit van het te ontwikkelen systeem en de kwaliteit van de ontwikkeling bij leverancier Indra zorgenkindjes. De afgelopen jaren is hard gewerkt aan ontwikkeling van hardware en de bouw en het testen van software voor het nieuwe systeem, stelt LVNL. Zo is er een datacenter gerealiseerd waar alle noodzakelijke hardware staat die het onder andere mogelijk maakt verschillende (internationale) systemen aan elkaar te koppelen. Er is een compleet nieuwe operationele zaal gebouwd met werkplekken voor de luchtverkeersleiders in het nieuwe gebouw Polaris. In de huidige planning gaat LVNL uit van een volledige ingebruikname tussen eind 2026 en 2028, na een paar jaar vertraging.
