De Belastingdienst gaat onverminderd door met de overgang van de kantoorautomatisering naar Microsoft365 (M365). De uitdrukkelijke wens van de Tweede Kamer om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse leveranciers is volgens staatssecretaris Eugène Heijnen (Financiën) onuitvoerbaar.
Heijnen ziet geen geschikt Europees alternatief voor de situatie waarin de fiscus zich nu bevindt. Ook binnen afzienbare tijd ontbreekt zoiets. Zo blijkt uit zijn antwoorden op Kamervragen van Hanneke van der Werf (D66), Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA) en Jesse Six Dijkstra (NSC) van afgelopen 7 oktober. De Tweede Kamer had graag gezien dat zou worden gestopt met de implementatie van M365 ten gunste van Europese oplossingen. Het antwoord van Heijnen maakt duidelijk dat dit niet haalbaar is.
De Belastingdienst is sinds 2021 bezig met het vervangen van de werkplekken door de kantoorsoftware Microsoft365 (M365). Toen is bewust gekozen voor M365 en Windows 11. De nieuwe werkplek, in de vorm van nieuwe laptops die zijn ingericht voor het gebruik van M365, is inmiddels uitgerold. M365 is nog niet volledig geïmplementeerd, maar er wordt al wel gewerkt vanaf de nieuwe werkplekken die hiervoor zijn ingericht. Als gevolg daarvan bestaan er nu inefficiënte manieren om met de beperkingen van de oude werkomgeving om te gaan. Deze workarounds resulteren in een geschat productiviteitsverlies van 15 tot 30 minuten per medewerker per dag, stelt de fiscus.
Alternatieven
De Belastingdienst heeft onlangs een aantal alternatieve scenario’s uitgewerkt, maar deze bieden geen soelaas. Een overstap naar een soevereine cloud kan op de lange termijn een reëel alternatief zijn voor publieke-clouddiensten van externe leveranciers. De realisatie hiervan vereist rijksbrede en/of Europese samenwerking en investeringen. Het is daarom op de korte termijn geen optie, meent het ministerie.
Mocht er in de toekomst een geschikt alternatief beschikbaar komen, dan kan de fiscus daar nog niks mee. Want in dat geval kost het nog steeds twee tot drie jaar om dit te implementeren, schrijft Heijnen. Dat zou betekenen dat er in de tussentijd wordt doorgewerkt in de oude omgeving met werkplekken die hiervoor niet zijn ingericht. Productiviteitsverlies is dan onvermijdelijk.
Verouderd
Voor e-mail en andere kantoorautomatisering maken de Belastingdienst, Toeslagen en Douane momenteel gebruik van HCL Notes (voorheen Lotus Notes van IBM). Deze software is verouderd, is duur en complex in onderhoud, en wordt niet meer actief doorontwikkeld. Bovendien zijn er slechts beperkte functionaliteiten om samen te werken. Het gebruik van Microsofts (publieke) cloud heeft veel voordelen, maar brengt ook risico’s met zich mee voor de continuïteit, beschikbaarheid en vertrouwelijkheid van gegevens. Daarom zijn er aanvullende afspraken gemaakt met Microsoft om tot een acceptabel ‘restrisico’ te komen. Daarnaast is er een exit-strategie uitgewerkt als (plotseling) een vertrek uit de cloud moet plaatsvinden.
Tussen niet kunnen en niet willen zit vooral een bestuurlijk verschil want de stap van legacy HCL Notes naar open source alternatieven lijkt mij veel kleiner dan straks van M365 naar een soevereine oplossing. Want het genoemde restrisico is bestuurlijk acceptabel maar politiek onacceptabel als we kijken naar ontwikkelingen bij ICC als gevolg van OFAC-sanctielijst. Het echte struikelblok straks is niet de mailfunctionaliteit, SharePoint-features of Teams maar IdM als ik kijk naar de lock-in.
Tussen niet kunnen en niet willen zit vooral een bestuurlijk verschil want de stap van legacy HCL Notes naar open source alternatieven lijkt mij veel kleiner dan straks van M365 naar een soevereine oplossing. Want het genoemde restrisico is bestuurlijk acceptabel maar politiek onacceptabel als we kijken naar ontwikkelingen bij ICC als gevolg van OFAC-sanctielijst. Het echte struikelblok straks is niet de mailfunctionaliteit, SharePoint-features of Teams maar IdM als ik kijk naar de lock-in.
Jammer, jammer, jammer. Ik had de Belastingdienst wel een flink debacle gegund. 😅
Ik vraag mij af wat de eisen zijn die de Belastingdienst stelt? Als zij eisen dat hun Office documenten software 100% compatible moet zijn met Microsoft Office (Word, Excel, PowerPoint) dan kan alleen Microsoft daar natuurlijk aan voldoen. Dan ben je jezelf volkomen aan het voorsorteren op Microsoft.
Het zou beter zijn als Europese regeringen, inclusief de Nederlandse overheid, 100% compatibiliteit eist met Open Document Format (ODF) formaten om dit monopolie te doorbreken.
Dan kan je daarna ook makkelijker de volgende logische stap zetten en afstappen van Microsoft Windows en overstappen op Linux Mint.
De kunst van het voorkomen van een Lock-in is dat je niet tegelijkertijd een Lock-out van zo’n beetje de hele IT-markt veroorzaakt.
Het is een kwestie van willen en moeten. ODF bevat 90% of meer van alle functionaliteit die in Microsoft Office zit. Die laatste 10% daar moet men maar zonder leren doen. Anders ben je steeds rondjes aan het lopen.
De Nederlandse overheid eist al dat Office software ODF kan produceren maar uit luiheid wisselen ambtenaren zelden documenten in dat formaat uit. Men gebruikt gewoon de Microsoft formaten.
ODF, OOXML e.d. zijn natuurlijk geen geschikte formaten als ‘bron van waarheid. Het zijn meer transportformaten voor communicatiekanalen. Er is geen enkele noodzaak om die formeel uit te sluiten ter voorkoming van vendor lock-in.
Voor wat betreft het transporteren/vastleggen van waarheid zullen ze hun eigen xsd-schema’s moeten hanteren die aansluiten op database-metadata. Dat gaat om vastlegging voor misschien wel 100 jaar.
Complicatie is natuurlijk dat veel vastlegging van waarheid zal moeten bestaan uit metadata inzake wat er gebeurd is in de respectievelijke kanalen (document-, email-properties e.d.).
Feit is gewoon dat ambtenaren informatie opslaan in Microsoft Office of OpenDocument formaten, omdat dat is wat ze elke dag gebruiken.
Het zijn overigens ook XML formaten dus er zijn hier ook XSD-Schemas voor. Als je iets anders gaat verzinnen moeten de formaten continu omgezet worden. Dat is onhandig en ik denk dat men dat daarom niet gaat doen.
Men moet gewoon een formaat gebruiken wat “echt” open is, niet alleen op papier zoals OOXML wat feitelijk een verbatim XML vertaling is van een OLE Document, iets wat ik lang geleden als software ontwikkelaar gebruikte.
Geen enkele partij biedt identieke ondersteuning van ODF. Dat geldt dus ook voor een partij wiens versie je eventueel als standaardreferentie neemt. Er is bovendien geen enkele reden voor de Belastingdienst om al die formaten uit te sluiten door de keuze voor M365. Integendeel Ze bevatten allemaal XML maar veel meer dan dat. Het zijn allemaal universele zip-folders. Maar zelfs XML-formaten zijn allemaal verschillend. Het gaat om documenten dus principieel ongestructureerde informatie. XML is een flinterdun, deels intrinsiek meta-laagje bovenop Ascii. M365 gaat om heel andere dingen, vrijwel allemaal als eerste aanleg om aan allerlei wettelijke en andere secundaire voorwaarden voorwaarden te voldoen.
OLE was (en is) nog steeds volledig open. Iedereen kon zelfs z’n eigen Clipboard Formats maken. Adobe, Autodesk e.d. hebben dat ook volop gedaan. Je kon alleen niet de ‘openheid ‘ aantasten zoals bij open standaards altijd zo zou moeten zijn maar nooit het geval is (waardoor er altijd concurrentie-dilemma’s in ontstaan en uitwisselbaarheid altijd het eerste slachtoffer is bij ‘open’ standaards).
“Open standaarden” (waaronder ook Microsofts OOXML) bieden geen enkele waarborg tegen Lock-in of meer continuïteit in ondersteuning. Dat is nog nooit het geval gebleken.
Rob,
Met je one trick ponyshow zul je Microsoft steunen ondanks dat heel Europa zich mobiliseert met een digitale soevereiniteit. Debacle bij de belastingdienst gaat namelijk om wie de macht heeft als we kijken naar eerdere toeslagenschandaal. De chain of custody hierin rammelde nogal want de vastlegging van de waarheid gaat om IdM als ik kijk naar de chain of credibility. Een leuke hierin is de AVG die om het recht op vergetelheid gaat want een vastlegging voor misschien wel 100 jaar met nieuwe archiefwet verplicht tot een archivaris.
Bestuurlijke restrisico zoals het bonnetje van Teeven ging om een vergeten back-up bij de belastingdienst die eigenlijk al lang vernietigd had moeten worden omdat de wettelijke bewaartermijn verstreken was. Achterdeurtje in het hele plan is plan B omdat er juridische onzekerheden zijn over de kopieën die er gemaakt worden. Alleen een exit strategie is niet genoeg als ik kijk naar de strategie van de verschroeide aarde als het om het wissen van de gegevensdragers gaat.
Ik schat dat halverwege 2027 het besef komt dat er toch niet goed nagedacht was over het datamanagement met een parlementaire enquête tot gevolg. Aanleiding zal de machtsvraag zijn want niets ruikt lekkerder dan de geur van napalm in de ochtend als omgekeerde schuldpresumptie van belastingen om de bonnetjes gaat. Een vastlegging van de waarheid in een transactionele wereld gaat eerder om de logs dan de xsd-schema’s door duale systemen. Dat is zoiets als de balans van waarde in de boekhouding omdat belasting over een fictieve waarde om de gebakken lucht gaat. Alleen wie is de eigenaar van die logs als ik kijk naar de cloud.
De belastingdienst heeft altijd xsd-schema’s van anderen en zichzelf nodig. Ook van dingen met een wettelijke bewaartermijn moet je vast kunnen leggen wanneer het vernietigd is. De Dienst is daarvoor op zichzelf aangewezen maar kan daar nooit aan voldoen als Microsoft of een andere partij daarvoor niet de voorwaarden schept. Alles wat niet volledig gestructureerd is (documenten) heeft z’n eigen meta-definities en -data. Lock-in veroorzaak je zelf en Microsoft zorgt er altijd voor dat je lock-in kunt voorkomen want anders verliezen ze heel snel de mondiale markt.
Maar SLM-Rijk bij J&V kan nu nog jaren door in ieder geval met DPIA’s laten uitvoeren. En samen met SURF en andere partijen trots zijn dat ze Microsoft jaar-in-jaar-uit vanuit Nederland op de knieën dwingen om steeds maar weer nieuwe kwetsbaarheden te mitigeren. Met open standaarden en Open Source kun je dit soort successen nu eenmaal niet bereiken! https://slmmicrosoftrijk.nl/downloads-dpias/
‘Microsoft is taking customer feedback from SLM and SURF seriously and we will be continuing the conversation to continuously improve our services.’ schrijft Jet de Ranitz nog net voordat ze weer vertrokken was: https://pulse.microsoft.com/nl-nl/slimmer-werken/government-nl-nl-2/update-microsoft-365-copilot-dpia-slm-and-surf-advise-responsible-adoption/
Waarschuwing: om het e-book ‘Microsoft and governement’ te downloaden op bovenvermelde webpagina moet je wel een actief Azure account hebben!
Er zitten nogal wat onwaarheden en onlogische aannames in je reactie Rob want er is meer dan XML/XSD in zoiets als gegevensuitwisselingen. Duik eens in het archief want een oud WRR rapport (PDF) laat in een plaatje alle koppelingen van de Belastingdienst zien welke door alle legacy nog wel valide zal zijn voor de architectuur. En je stelling van: “De Belastingdienst kan nooit voldoen als Microsoft of een andere partij geen voorwaarden schept.” lijkt me in strijd met de wet omdat de overheid vendor-onafhankelijk moet werken.
Je had misschien de uitnodiging moeten accepteren want het bonnetje van Teeven ging om een vergeten back-up van een e-mail die inderdaad zijn eigen metadata had. Kijk daarom nog eens naar een chain of credibility die ik naar voren breng want de datasynthese van AI maakt de Rutte-doctrine veel minder effectief. Bestuurlijke restrisico van accountability leverde een domino-effect op want de lunch was informatief als het om het weten waar de lijken in het archief begraven zijn.
Eén van de redenen dat ik inzet op 2027 is Europese wind waar de Belastingdienst tegen in plast. Dat geeft nu een warm gevoel maar het gaat stinken als de Belastingdienst straks niet kan voldoen aan wet- en regelgeving door een keus die de afhankelijkheid van één marktpartij vergrootte. Want Microsoft biedt net genoeg openheid om niet afgestraft te worden maar nooit een volledige ontkoppeling omdat dit commercieel niet voordelig is.
@Oudlid, je bent niet automatisch vendor-onafhankelijk door wel met leverancier A en niet met leverancier B in zee te gaan. vendor-onafhankelijkheid moet de Belastingdienst zelf bewerkstelligen en kan alleen met leveranciers in zee die daarvoor de noodzakelijke voorwaarden scheppen.
grappig dat bestandsformaat van die kamervragen: ‘Overstap kantoorautomatisering naar M365’.docx
en wat erin staat: “Bij de aanvang van het traject in 2021 was de (geo)politieke situatie anders dan nu.”
Ergens natuurlijk onzin. Trump was toen al net zo gek en dat hij verkiezingen kon winnen was ook al bekend.
Maar als men er ineens last van heeft is het wel een risico ? En eentje die blijkbaar nog steeds genomen wordt.
Het antwoord vanuit eigen onderzoek met “geen europees alternatief beschikbaar” en “niet haalbaar” verklaart waarom Europa niet aan tafel zit als mondiale beslissingen genomen worden.
Een Europese Luther king zou zijn toespraak beginnen met Ik had een droom maar het was niet haalbaar 😉