OPINIE – Maak waar!, het is een verwijzing naar de titel van het adviesrapport Maak waar! van de Studiegroep Informatiesamenleving en Overheid van april 2017 over het functioneren van de digitale overheid in relatie tot de snelle digitalisering van de samenleving. In een reactie op dat rapport werd destijds al gesproken over de wens van een minister van Informatiesamenleving of een ministerie van Digitalisering.
Daarmee kwam ook de erkenning dat digitalisering ‘chefsache’ is en er één politiek verantwoordelijke moet worden aangewezen voor de overkoepelende regie over de digitale overheid inclusief de bijbehorende interbestuurlijke governance.
Een direct gevolg uit dat rapport was de wens om de rol van de Digicommissaris (Bas Eenhoorn), met als doel het realiseren van een solide en toekomstbestendige digitale overheid, over te laten nemen door een staatssecretaris of minister. Dat resulteerde uiteindelijk, in januari 2022, in de aanstelling van Alexandra van Huffelen, voormalig staatssecretaris voor Koninkrijksrelaties en Digitalisering en huidig partijvoorzitter van D66, en daarmee de eerste bewindspersoon met expliciet een digitale portefeuille.
Werkagenda
Van Huffelen startte de werkagenda ‘Waardengedreven Digitaliseren’ met de centrale uitgangspunten: ‘iedereen moet kunnen meedoen in het digitale tijdperk, iedereen moet de digitale wereld kunnen vertrouwen en iedereen moet zelf de regie hebben op zijn/haar digitale leven.’
In een interview met mij voor GOV magazine in november 2023 zei van Huffelen, destijds demissionair, op de vraag zal in het nieuwe kabinet digitalisering opnieuw specifiek bij een bewindspersoon worden belegd?: ‘Wat mij betreft wel. Ik denk dat het ontzettend goed is dat het kabinet ervoor gekozen heeft dit onderwerp zo belangrijk te maken. Digitalisering laat zich in alle haarvaten van de samenleving zien. Als je kijkt naar de nieuwste ontwikkelingen, waaronder generatieve ai, dan wordt digitalisering meer en meer een factor die op allerlei manieren ons leven gaat beïnvloeden en veranderen. De manier waarop we communiceren, waarop we werken, onze gezondheidszorg, noem maar op. Dus wat mij betreft is het ontzettend belangrijk dat het een centrale plek blijft behouden in het beleid van de overheid. De huidige Europese Commissie heeft ook duidelijk gezegd: we maken het een van onze kernthema’s. Ik hoop dat zij dat ook blijft doen in de volgende periode.’
Eerste kabinet Jetten
De benoeming op 2 juli 2024 in het kabinet Schoof van Zsolt Szabó als staatssecretaris voor Koninkrijksrelaties en Digitalisering en met als opvolger Eddie van Marum, in juni 2025, zette deze lijn voort om één bewindspersoon verantwoordelijk te maken voor digitalisering.
Hun aanstelling heeft erin voorzien dat de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) op 4 juli 2025 aan de Tweede Kamer is aangeboden. Een NDS met als inzet om het als overheid samen te doen, met álle overheden: één koers en centrale regie. Nu de NDS* vorm en inhoud krijgt zou mijn credo nu juist zijn: maak (nu eindelijk eens) waar! dat er een minister van Digitalisering wordt benoemd in het eerste kabinet Jetten.
Want digitalisering bepaalt de ‘samenleving van morgen’ en bij een positieve, progressieve en toekomstbestendige samenleving, daar past en hoort een minister van Digitalisering bij!
* De NDS is een van de pijlers van het kabinetsbeleid op digitalisering en definieert zes prioriteiten voor één overheid:
– Prioriteit 1 – Cloud;
– Prioriteit 2 – Data;
– Prioriteit 3 – Artificiële Intelligentie;
– Prioriteit 4 – De overheid stelt burgers en ondernemers centraal in (digitale) dienstverlening;
– Prioriteit 5 – Versterken digitale weerbaarheid en autonomie van de overheid;
– Prioriteit 6 – Digitaal vakmanschap en een moderne werkomgeving.
Ik heb hier al meerdere keren tegen de creatie van een Ministerie van Digitale Zaken geargumenteerd.
Maar wanneer gaat de overheid nou eens in eigen vlees snijden in plaats van steeds maar weer uitdijen van de ambtenarij? Ze komen wel steeds met nieuwe belastingen om die uitbreiding te financieren maar er wordt nooit meer iets opgeheven. De burgers en bedrijven in dit land lijden enorm onder deze belastingen om de veelal nutteloze ambtenaren te financieren.
Mag ik ook een voorstel doen? Voor elk ministerie wat erbij komt moeten er twee opgeheven worden!!!
Een paar dagen geleden las ik in de krant een artikel over bezuinigingen bij ProRail waardoor er minder wissels verwarmd worden (vandaar de chaos op het spoor). ProRail had met het ministerie afgesproken (het was ze feitelijk opgelegd door het ministerie) om de helft minder wissels te verwarmen als bezuinigingsmaatregel. Die 50% dat leek mij nou typisch zo’n ambtelijke maatregel die door ambtenaren verzonnen is.
“De minister wil meer geld naar iets anders dus jullie moeten bezuinigen op de verwarming van de wissels.”
“Doe maar 50% minder.”
Hallo Willem.
Als er al een extra Ministerie zou moeten komen, zou ik het ‘van Informatie’ willen noemen ipv Digitalisering. Net zoals we een ministerie hebben ‘van financiën’.
Immers het gaat om de centrale informatievoorziening, of dat nu analoog of digitaal gaat. Het is het zorgen dat er voor het Rijk gezond en centraal Informatie beleid en beheer is, net als er gezond en centraal financieel beleid en beheer moet zijn.
Het feit dát de uitwerking steeds meer digitaal zal zijn, zien we overal in de maatschappij als logische technische innovatie. Ook bij Financiën. Of Binnenlandse Zaken. Of de gemeenten. Of . . . eigenlijk overal.
Een overheid is één groot informatieverwerkend systeem dat – zoals elk systeem – centraal ontwerp en aansturing nodig heeft. Dat dat steeds meer digitaal wordt, is evident. Met alle uitdagingen van dien. Maar voor did innovatie lijkt mij geen apart departement nodig . . .