Hoorzitting DigiD: Nederland moet digitale infrastructuur zelf beheren

Nederland moet het beheer over platforms waarop vitale overheidsdiensten zoals DigiD draaien, weer zelf gaan doen. Een (semi)staatsbedrijf of een publiek-private samenwerking (met staatsdeelneming) kan die rol vervullen. Doel is te voorkomen dat de Amerikanen toegang kunnen krijgen tot privégegevens van burgers of zelfs de stekker uit bijvoorbeeld DigiD kunnen halen. Meerdere deskundigen pleitten hier dinsdag voor tijdens een drukbezochte hoorzitting in de Tweede Kamer.

Aanleiding voor de hoorzitting was de overname van Solvinity door het Amerikaanse Kyndryl die de Nederlandse digitale soevereiniteit in gevaar brengt. Maar zeker niet minder aandacht was er voor de vraag hoe Nederland kan voorkomen dat zulke ongewenste transacties zich in de toekomst gaan herhalen.

“In het betalingsverkeer is iets soortgelijks met iDeal gebeurd” – Nitesh Bharosa (TU Delft)

Nitesh Bharosa, hoogleraar GovTech & Innovation aan de TU Delft, zei dat de overheid zowel voor de taak staat om de brand te blussen als de brandpreventie voor later te regelen. Blussen kan door de voorgenomen overname door Kyndryl te vertragen of te blokkeren. Ook is het mogelijk de technische dienstverlening aan DigiD uit Solvinity te snijden en het beheer onder te brengen bij een bedrijf waar de Staat het laatste woord heeft. In het betalingsverkeer is iets soortgelijks met iDeal gebeurd, aldus Bharosa. En de staatsdeelname ProRail beheert het spoor. De digitale infrastructuur is maatschappelijk gezien minstens zo belangrijk.

Staatsbedrijf

Maaike Okano-Heijmans, onderzoekster geopolitiek en technologie bij het instituut Clingendael, noemde het idee van een staatsdeelneming het overwegen waard. Dat biedt waarborgen voor de continuïteit van de dienstverlening en de veiligheid van data. Zo’n staatsbedrijf kan opensource werken. De vitale infrastructuur wordt tot zijn werkgebied gerekend. Wel is het zaak om te bepalen wat precies onder die vitale infrastructuur gaat vallen. ‘We moeten de criteria voor de vitale infrastructuur als maatschappelijke opgaven zien,’ zei ze.

Lokke Moerel, hoogleraar global ict aan Tilburg Universiteit, vindt dat Nederland volop moet investeren in eigen aanbod. Haar ervaring met Amerikaanse techgiganten sterkt haar in die mening. ‘We kunnen het beter zelf doen,’ zei ze. Tech-deskundige Bert Hubert tekende daarbij aan dat Nederland nog niet alles zelf kan doen. Maar een begin valt zeker te maken. Volgens hem moet zo’n overheidsbedrijf niet meteen alles willen doen. Begin klein, zegt hij. ‘Start met de meest cruciale dingen. En wees niet bang dat het moeilijk wordt hiervoor mensen te vinden. Want als je technici een mooie uitdaging geeft, staan ze in de rij.’

Prof. Paul Timmers (KU Leuven) is optimistisch als het om digitale soevereiniteit gaat. ‘We kunnen wel 80 procent leveren. En op termijn alles.’ Jeroen Wouda, cloudspecialist bij Uniserver, is het daarmee eens. ‘Als er vraag is, gaan de ontwikkelingen snel. En als we gewoon beginnen, zitten we sneller aan de 100 procent.’ De overheid koopt volgens Timmers jaarlijks voor 180 miljoen euro aan clouddiensten in.

Ander inkoopbeleid

Ruud Alaerds, managing director Dutch Cloud Community (DCC): ‘Als we 5 procent van wat we in Nederland uitgeven aan hyperscalers bij eigen Nederlandse bedrijven besteden, is die markt al overvoerd.’ Evelyn Austin, algemeen directeur van Bits of Freedom: ‘Hoe sneller we de kernsystemen in eigen beheer nemen, des eerder kunnen we ook de aansluitende systemen gaan doen.’

Volgens Marijn van Vliet, managing director DINL (Digitale Infrastructuur Nederland), kan de overheid snel overgaan tot een ander inkoopbeleid. Praktisch en juridisch zijn er mogelijkheden. En de Fransen zijn ons daarin voorgegaan.