Ministerie van Binnenlandse Zaken kiest voor open broncode

De broncode van het systeem waarmee expats via internet konden stemmen voor het Europees Parlement is meteen na de verkiezingen openbaar gemaakt. Het ministerie slaat met deze openstelling van de software een nieuwe koers in.

Stemcomputers voor het Acadia stemdistrict in de Amerikaanse staat Louisiana

In de aanloop naar de verkiezingen voor het Europees Parlement is in Nederland, net als in Ierland en de VS, de nodige tamtam ontstaan over de betrouwbaarheid van stemcomputers. In de VS, waar federale overheden sinds het debacle in Florida tijdens de vorige presidentsverkiezingen op nieuwe stemcomputers overstappen, heeft de leverancier van stemcomputers Diebold door banden met politici en het uitlekken van krakkemikkige softwarecode een notoir slechte reputatie. In Ierland is het gebruik van Nedap stemmachines bij de Europese verkiezingen uitgesteld, omdat door systeemaanpassingen de betrouwbaarheid niet 100 procent te garanderen was.

Ongeloof

Op het ministerie van Binnenlandse Zaken is lange tijd met ongeloof gereageerd op de vermeende onbetrouwbaarheid van stemapparatuur. “Het is pas van de laatste jaren dat er vragen zijn over de betrouwbaarheid van stemmachines.” Aan het woord is Eleonoor Pronk, sinds 1994 als ambtenaar van Binnenlandse Zaken betrokken bij de organisatie van verkiezingen. Toen zij bij het ministerie kwam stapte een grote groep gemeenten over op stemmachines omdat in dat jaar drie verkiezingen werden gehouden. “Mijn indruk is dat het vertrouwen in machines en computers een decennium terug veel hoger lag. De invoering van stemcomputers in Nederland verliep dan ook geleidelijk zonder al te veel ophef. Alleen in 1998 is er een kleine rel met stemmachines in Den Haag geweest. Er zijn toen Kamervragen gesteld over de grote hoeveelheid tijd die het de gemeente kostte om de geheugens van deze stemmachines in te lezen.”
De stemmachines die nu gebruikt worden in Nederland zijn volgens Pronk betrouwbaar, omdat TNO de apparatuur als onafhankelijk instituut uitvoerig getoetst heeft aan de criteria die het ministerie sinds 1992 tot in detail heeft opgesteld. “Ik begrijp de toestanden over de stemmachines van Nedap die in Ierland gebruikt zouden worden niet goed. De belangrijkste reden om ze niet te gebruiken bij de verkiezingen in juni was de hoge tijdsdruk. Er was te weinig tijd om alle programma-aanpassingen adequaat te controleren.

Ososs Op advies van het ‘Programma Open Standaarden en Open Source Software voor de overheid’ is de broncode van de stemdienst voor expats beschikbaar gemaakt onder de GPL (General Public License). Bij de keuze voor het uitbrengen van deze stemsoftware als open source was het belangrijkste argument ’transparantie’, aldus een bericht op de site van Programma Ososs. Een overheid die burgers een nieuwe faciliteit biedt om te stemmen, kan die burgers of belangenorganisaties laten controleren of de software echt datgene doet wat hij zou moeten doen. Een deel van de softwarecode in het internetkiessysteem was al langer openbaar. De vakgroep informatica aan de Universiteit van Nijmegen publiceerde de code van het systeem, dat zij voor het vergaren en tellen van de stemmen had gemaakt.

Dat zegt alleen niets over de betrouwbaarheid van deze machines, die is door de bestaande controlemechanismen in Nederland van TNO voldoende gewaarborgd. Je zou ook nog vraagtekens bij de onafhankelijke positie van dit instituut kunnen plaatsen. Dat gaat alleen te ver. Het vragenstellen moet een keer ophouden.”

Open broncode

Toch ziet ook het ministerie in dat het openstellen van de broncode nog meer garanties biedt dan de huidige procedure. “Het ministerie propageert al langer in algemene zin dat het gebruik van open broncode software de voorkeur geniet. Dat heeft consequenties voor de stemapparatuur die in Nederland gebruikt wordt. Invoering van open broncode stemcomputers zal alleen geen sinecure zijn. Het ministerie heeft niets te zeggen over de softwarecode van de drie verschillende typen stemcomputers van Samson, SDU en Nedap die in Nederland op dit moment gebruikt worden. Het intellectueel eigendom daarop is in handen van de fabrikanten zelf. Met openbaring van de softwarecode zou het ministerie dit eigendomsrecht schenden.”
Een ander mogelijk obstakel is de decentrale organisatie van verkiezingen in Nederland. “Het centraal aanbesteden van opdrachten voor een nieuwe stemcomputer is ook vandaag de dag niet aan de orde. Gemeenten bepalen zelf of zij computers gebruiken bij verkiezingen en zo ja welke soort apparatuur zij benutten. Het ministerie van Binnenlandse Zaken mag alleen criteria stellen waaraan in onze ogen betrouwbare stemcomputers moeten voldoen. Ik zie dat op korte termijn niet veranderen. Het is dan ook de vraag of het ministerie zijn open broncode strategie kan overbrengen op gemeenten.”
Bij nieuwe opdrachten heeft het ministerie ervoor gezorgd dat het intellectueel eigendomsrecht niet langer bij de fabrikant ligt. Dat geldt bijvoorbeeld voor een belangrijk deel voor het door Logica CMG geleverde kiessysteem via internet. “Ik voorzie dat de overheid ook meer openheid gaat betrachten bij vernieuwingen in stemsystemen. Het is daarbij cruciaal dat ze door het intellectueel eigendom ook echt een andere afweging kan gaan maken.”< BR>