Onrechtmatige en onwettige biometrische massasurveillance vindt in de EU op grote schaal plaats. Het probleem gaat dieper dan tot dusver bekend. Ook in Nederland bezondigen politie, gemeenten en private partijen zich hieraan.
Dit stelt het Edinburgh International Justice Initiative (EIJI) in een rapport over de opkomst van massasurveillance. Opdrachtgever was de koepelorganisatie European Digital Rights (EDRi), waarvan de online privacy-club Bits of Freedom deel uitmaakt.
Op steeds meer plekken worden mensen via biometrische kenmerken zoals hun gezicht gevolgd, geprofileerd en gecontroleerd. De rapporteurs bekeken de situatie in Polen, Duitsland en Nederland. Hier werd een groot scala aan onwettige en rechtenschendende biometrische praktijken gesignaleerd. De onderzoekers constateerden veel gebreken en misstanden.
Het zou ontbreken aan transparantie, toezicht en een adequate beoordeling van de effecten op de gegevensbescherming. Zo’n DPIA is in dit geval verplicht. In de meeste gevallen die de onderzoekers aantroffen, was het gebruik van biometrische surveillance disproportioneel.
Huiveringwekkend
Volgens hen worden de grondrechten van veel mensen geschonden voor doeleinden zoals gemak (snel eten bestellen, wachtrijen verkorten) of bijvoorbeeld het opsporen van mensen die een carnavalsverbod proberen te omzeilen. De onderzoekers spreken van pietluttigheden. Ook voor toezicht op kleine misdrijven zoals winkeldiefstal vinden de privacy-voorvechters deze methode te ver gaan. Volgens hen zijn er minder ingrijpende alternatieven beschikbaar. Bovendien was de inzet meestal ook niet effectief.
Bijzonder huiveringwekkend noemen de onderzoekers de opkomst van zogenaamde ‘proeftuinen’ in verschillende Nederlandse steden. Deze samenwerkingsverbanden tussen politie, gemeenten en bedrijven plaatsen hele steden in de status van experiment. Zij gebruiken verschillende vormen van gegevens waaronder het combineren van biometrische gegevens met gegevens uit de sociale media. Dit gebeurt voor doeleinden als het afleiden welke jongeren in een straat rondhangen en het voorspellen van hun toekomstige levensloop op basis daarvan.
