Bedrijven kunnen niet zomaar algoritmes inzetten en data gebruiken bij het aansturen van medewerkers. Werkgevers en -nemers moeten hierover het gesprek aangaan. Dat is de conclusie van het rapport ‘Eigen ritme of algoritme‘, dat TNO en het Rathenau Instituut vandaag publiceren.
De beide organisaties verkennen daarin hoe elementen van algoritmisch management het beste zijn in te zetten buiten de zogenoemde platformeconomie, het ecosysteem dat werkt via online-diensten. Ook binnen reguliere organisaties begint algoritmisch management op te komen. In de platformeconomie is dat al wat langer het geval. Werknemers worden daar vaak aangestuurd door algoritmes die gebruikmaken van grote databestanden. Met die data kunnen ze bijvoorbeeld het werk plannen van pakket- en maaltijdbezorgers, uitrekenen wat de snelste route is die ze kunnen nemen en hun prestaties beoordelen op basis van de cijfers of smileys die klanten geven.
Zo extreem als in de platformeconomie lijkt algoritmisch management in andere sectoren niet voor te komen, aldus TNO en Rathenau. Toch worden ook daar elementen van algoritmisch management steeds vaker ingezet voor het automatiseren van managementtaken, zoals het aansturen van werknemers en de controle van hun werk. Onduidelijk is nog op welke schaal dit gebeurt, in welke vorm en wat dit betekent voor de kwaliteit van het werk. Omdat algoritmisch management grote efficiencyvoordelen kan bieden voor werkgevers, lijkt het aannemelijk dat dit ook buiten de platformeconomie verder zal toenemen.
Verkennende
Het verschenen rapport is een eerste verkennende studie naar toepassingen van algoritmisch management binnen meer traditionele organisaties. Ook laat het zien hoe organisaties in verschillende sectoren op verschillende manieren hiermee werken. Zo kunnen werkgevers in een callcenter met behulp van algoritmes het werk van hun medewerkers tot in het kleinste detail voorschrijven en controleren. In de groenvoorziening kunnen werknemers met een app zelfstandig controleren of de kwaliteit van hun snoeiwerk voldoende is, zodat ze niet op hun manager hoeven te wachten voordat ze door kunnen naar hun volgende klus.
‘De manier waarop algoritmisch management wordt ingezet, is bepalend voor de effecten op de werkbeleving van werknemers’, zegt TNO-onderzoeker Wouter van der Torre. ‘Als die meer controle ervaren door de inzet van technologie, ervaren ze ook minder autonomie en meer werkdruk en burn-outklachten.’ Volgens onderzoeker Djurre Das (Rathenau) kan de toename van algoritmisch management grote gevolgen hebben voor hoe mensen hun werk verrichten. ‘Essentieel zijn de keuzes die organisaties maken. Welk doel willen ze nastreven? Welke data willen ze daarvoor verzamelen? Waar kunnen medewerkers verhaal halen als ze het niet eens zijn met de keuze die algoritmes maken? Daarover moeten werkgevers en werknemers nu met elkaar in gesprek.’
