Nadat de Tweede Kamer in oktober 2023 akkoord ging, heeft nu ook de Eerste Kamer ingestemd met de Tijdelijke wet cyberoperaties. De wet geeft opsporingsdiensten de mogelijkheid sneller in te grijpen op een cyberdreiging van een ander land.
Het gaat om het beter (lees: sneller) kunnen uitoefenen van de bevoegdheden van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Het wetsvoorstel was ingediend door minister De Jonge (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en minister Ollongren (Defensie). Volgende De Jonge heeft Nederland een van de belangrijkste internetknooppunten ter wereld en brengt dat de verantwoordelijkheid met zich mee om daarvan veel beter gebruik te maken voor de nationale veiligheid. ‘Met de Tijdelijke wet cyberoperaties rusten we onze diensten toe met de instrumenten die nodig zijn om hun wettelijke opdracht waar te kunnen maken. Daarmee benutten we gegevens op de kabel optimaal en beschermen we Nederland beter tegen Russische en Chinese hackers, terwijl de waarborgen op niveau blijven.’ Zijn collega Ollongren stelt vast dat Nederland in het cyberdomein continu onder vuur ligt. ‘Deze wet sluit de inzet van de diensten beter aan op de huidige dynamiek van cyberaanvallen. Zo kunnen zij zich nog effectiever inzetten voor de veiligheid van Nederland en onze bondgenoten en voor de bescherming van onze militairen.’
Sleepwet
De wet – door Bits of Freedom steevast ‘sleepwet’ genoemd – biedt de mogelijkheid om, als dat noodzakelijk is voor de nationale veiligheid, bulkdatasets langer te kunnen gebruiken. Dit om de bestaande informatiepositie van de diensten te kunnen behouden. In de Tijdelijke wet is opgenomen dat toetsing vooraf verschuift naar bindend toezicht tijdens de uitvoering van de bevoegdheid. Dit bindend toezicht wordt uitgevoerd door de Commissie Toezicht Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD). Met deze bevoegdheid kan de CTIVD een operatie per direct stopzetten en besluiten dat de gegevens die hierbij verworven zijn moeten worden vernietigd. Ook is een beroepsmogelijkheid geïntroduceerd bij de Raad van State. Hiermee wordt een weeffout in het stelsel van toetsing en toezicht hersteld en ligt de definitieve uitleg van de wetgeving waar hij thuishoort, bij de rechter.
Overigens is de ingreep van tijdelijke aard. Naar aanleiding van de bevindingen van de Evaluatie Commissie WIV (2021) zal later een uitgebreide herziening van de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten plaatsvinden. Gezien de urgentie kiest het kabinet ervoor zaken al eerder te regelen met deze tijdelijke wet.
