Reportage: Fabriek van de Toekomst
Stijgende kosten, personeelstekorten, concurrentie uit het Verre Oosten en razendsnelle technologische ontwikkelingen. De Nederlandse maakindustrie staat onder druk. Vooral toeleveranciers en kleinere productiebedrijven hebben het zwaar. Digitalisering, data delen en het koppelen van machines, software en ai kunnen het verschil maken. Zonder die stappen dreigt hoogwaardige productie weg te trekken naar lagelonenlanden. Computable nam een kijkje in de Fabriek van de Toekomst en sprak branchevertegenwoordigers over het belang van digitalisering in de maakindustrie.
Tijdens de gecombineerde vakbeurzen Technishow en ESEF Maakindustrie (10–13 maart 2026, Jaarbeurs Utrecht) tonen 22 technologiebedrijven een volledig geïntegreerde, werkende productieomgeving. Connected machines, robotica, automatisering, ai en data delen komen er samen. Rob Wijnen, businessconsultant bij MKG ERP, leidt Computable rond over het themaplein. Hij toont hoe een digitale productieketen werkt: van werkvoorbereiding tot productie, lassen, markeren, montage, kwaliteitscontrole en levering. Alle getoonde stappen in het maakproces zijn door digitalisering verbonden.
In de dubbel uitgevoerde productielijn op de beursvloer kan een order automatisch doorgezet worden naar een ander erp-systeem dat op zijn beurt geautomatiseerd een andere machine van informatie voorziet. Robotarmen kunnen 24/7 doorwerken en geautomatiseerd onderhoud voorkomt stilstand van machines en productie. Achter de demonstratie waarin uit aluminium de body van een miniatuur-racewagen wordt gefreesd, gaan indrukwekkende cijfers schuil. Op bijna vijfhonderd vierkante meter werken 22 bedrijven samen in 53 processen. Van job scheduling tot het beheer van 3.200 liter koel-emulsie en van robotbesturing tot geautomatiseerde uitgiftekasten die het juiste gereedschap van de machine selecteren. Laserlas-systemen, spanenpersen, machineklemmen: alles is gekoppeld aan centrale erp-systemen en platforms voor productie- en kwaliteitsmonitoring. Onder de vloer ligt bijna een kilometer datakabel die verbonden is met 33 netwerkpunten. Tijdens de beurs worden vijfhonderd aluminium blokjes van 800 gram verwerkt tot de carrosserie, vleugels en wielen van het schaalmodel van een race-auto. De totale doorlooptijd, van digitale werkvoorbereiding tot levering, is 4,2 minuten.
Ires Veerman, branchemanager bij de Federatie Productietechnologie (FPT), die dit initiatief mogelijk maakt, ziet dat de noodzaak tot digitalisering breed wordt gevoeld. ‘Alles wat nodig is om voorspelbaar te produceren bestaat al. De uitdaging is de integratie. Dat is precies wat we hier live laten zien.’ Toch investeren veel bedrijven nog versnipperd in digitalisering. Vooral mkb’ers hebben moeite om zelfstandig de volgende stap te zetten. Veerman die wijst op het belang van samenwerking, ziet wel vooruitgang. Het aantal deelnemende bedrijven aan de Fabriek van de Toekomst verdubbelde sinds de vorige editie van de beurs in 2024 van 11 naar 22 partijen.
Data delen levert voor alle partijen in de keten winst op
SCSN ruggengraat voor data delen
Tijdens de rondleiding verwijst Wijnen regelmatig naar het Smart Connected Supplier Network (SCSN). Die stichting beheert een datastandaard waarmee maakbedrijven efficiënt informatie kunnen uitwisselen zoals orders, facturen en pakbonnen. ‘Dat moet leiden tot hogere productiviteit, minder administratief werk en minder fouten’, zegt Wijnen terwijl robotarmen om hem heen onafgebroken doorwerken. Volgens hem is de tijd van informatie voor jezelf houden voorbij. ‘Data delen levert voor alle partijen in de keten winst op.’ Veerman springt bij met een voorbeeld. ‘Een toeleverancier ontvangt via SCSN bijvoorbeeld automatisch een digitale order van een klant, inclusief specificaties en levertijd. Deze wordt direct ingelezen in het erp-systeem, waarna de productieplanning automatisch wordt bijgewerkt. Zodra de order gereed is, wordt de pakbon en factuur digitaal teruggestuurd via dezelfde standaard.’ Volgens Veerman voorkomt dat handmatige invoer, verkleint het de kans op fouten en versnelt de doorlooptijd aanzienlijk. ‘Bovendien hebben alle partijen in de keten realtime inzicht in de voortgang van de order.’ Wijnen wijst erop dat ook recente ontwikkelingen zoals het digitale productpaspoort en de uitwisseling van orderstatussen inmiddels tot de mogelijkheden via SCSN behoren.
Digitalisering helpt ook bij duurzaamheid en energie-inzicht
Digitalisering sluit ook aan bij nieuwe wet- en regelgeving rond milieudruk. Door datakoppelingen kan op productniveau de CO2-uitstoot worden berekend en vastgelegd. Dat wordt steeds belangrijker rond de regeldruk waarbij producenten meer moeten vastleggen over het energieverbruik. Gedwongen door ontwikkelingen, zoals netcongestie en vergroening, wordt er steeds meer gestuurd op minder uitstoot tijdens de productie. Ook vermindert digitalisering het papiergebruik drastisch doordat orders digitaal ingevoerd worden. Verder valt in de Fabriek van de Toekomst op dat steeds meer processen worden gemonitord via slimme camera’s voor de veiligheid rondom machines, onderhoud van machines en productieplanning.
Wat je hier ziet, wordt door maar vijf procent van de bedrijven toegepast
Wijnen en Veerman zien dat de sector steeds vaker kijkt naar digitalisering om uitdagingen als personeelstekorten, stijgende kosten, schaalbare productie en het terugdringen van de milieueffecten van productiemethoden het hoofd te bieden. De sector kijkt daarbij onder meer naar het Rapport Wennink. Oud-ASML-topman Wennink bracht op aanvraag van het demissionair kabinet Schoof een onafhankelijk advies uit over het toekomstige verdienvermogen van Nederland. Wennink pleit voor forse investeringen in digitalisering om de industrie toekomstbestendig te maken.
Vooruitblik: meer ketensamenwerking
In de Fabriek van de Toekomst rolt een aluminium raceauto van de band. De symboliek is duidelijk: snelheid is cruciaal. Veerman: ‘Wat je hier ziet, wordt door nog maar zo’n vijf procent van de bedrijven toegepast. Dat moet snel groeien.’ Voor de volgende editie van de Fabriek van de Toekomst die er over twee jaar moet staan, zet branchemanager Veerman in op verdere uitbreiding en verdieping van het ecosysteem. Naast een groei in het aantal deelnemende bedrijven ligt de focus wat haar betreft vooral op het versterken van de integratie binnen de keten. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar partijen die waarde toevoegen op het gebied van ai, voorspellend onderhoud, data-analyse, dashboards en personeelsplanning.
Ze hoopt ook op een bredere betrokkenheid van materiaal- en grondstofleveranciers, bijvoorbeeld rondom thema’s als productpaspoorten en herkomstdata. Net als van bedrijven die onderdelen, componenten of complete producten maken die door een andere partij onder hun eigen merknaam worden verkocht (in jargon original equipment manufacturers, ofwel oem’ers genoemd). En de deelname van grote eindklanten als ASML, Fokker en DAF zijn volgens haar ‘cruciaal om de keten daadwerkelijk te sluiten.’
‘Door deze partijen actief te betrekken ontstaat een representatief en toekomstbestendig beeld van de digitale maakindustrie.’ Samenwerking door de volledige keten is nu nog vaak een uitzondering, maar moet de standaard worden, benadrukt Veerman. Businessconsultant Wijnen knikt. Digitalisering en datadeling zijn volgens hem de sleutel om de Europese maakindustrie concurrerend te houden. ‘Nederland is sterk in complexe producten. Massaproductie is al naar het Verre Oosten verhuisd. Willen we de hoogwaardige productie hier houden, dan moeten we nu versnellen met digitalisering en samenwerking.’
Deelnemende bedrijven
DMG Mori Nederland (draaibank, freesbank)
Fuchs Group (smeermiddel-monitoring)
Heidenhain Nederland (productiebesturing, gereedschapinspectie machinebesturing)
Mitutoyo Europe (kwaliteitsmeting)
MP Solutions Groep(centrale nevelzuiging, koelsmeermiddelenbeheer)
Schunk Nederland (productgrijper en machineklem)
Voortman Steel Machinery (XR-kwaliteitscontrole)
Hoffmann Group (krimpapparaat, gereedschapsuitgifte)
Laagland BV/ Zoller (voorinstelapparaat, uitgiftekast, wisselplaatwisselaar)
Trumpf (laserlas-, lasermarkeersysteem)
ECI Software Solutions (remote monitoring)
Okuma Europe (freesbank)
Fanuc Europe (freesbank)
Telko, Castrol en Memolub (automatische smeersysteem, koelsmeermiddel)
Cadmes (cad-software)
Gühring Nederland (monitoring, gereedschapuitgifte, stelling)
Renishaw (kwaliteitsmeting)
Cadcamstore (cad-software)
Cellro | CNC Automation (spanenpers, cobot, job scheduling)
Supplydrive (ketenintegratie)
MKG Nederland (erp-software)
High Tech Maintenance Nederland (onderhoud computergestuurde machines)
