Nederland is structureel kwetsbaar is geworden door langdurige stagnatie van de productiviteitsgroei en een achterblijvend investerings- en innovatievermogen. Ict‑diensten zijn hier minder productief. Bedrijven in deze sector investeren relatief weinig in R&D. Dat zegt RaboResearch.
In het rapport Concurrentiekracht en brede welvaart vergelijkt RaboResearch Nederland met België en Denemarken, twee vergelijkbare kleine open economieën. De economen van de bank plaatsen deze landen naast de VS als meest productieve land.
Onze internationale concurrentiepositie is nog altijd sterk, maar het wordt hoog tijd om R&D‑investeringen te intensiveren en kapitaalintensiteit te vergroten in concurrerende sectoren. Ook strategische afhankelijkheden zoals op gebied van energie zijn een uitdaging. Dit geldt met name voor kleine open economieën, zoals die van Nederland.
Toekomstig verdienvermogen
De productiviteit in de Nederlandse externe sector – het gedeelte van de economie dat bloot staat aan internationale concurrentie – staat al veertien jaar stil. Dit maakt de Nederlandse economie kwetsbaar en ondermijnt het toekomstige verdienvermogen.
Nederlandse sectoren zoals machinebouw, hightech en financiële dienstverlening zijn relatief productief en dragen het verdienvermogen. Tegelijkertijd kampen diverse industriële en zakelijke dienstensectoren in Nederland met een achterblijvende productiviteit en relatief hoge loonkosten.
Chemie en farmacie zijn superieur qua productiviteit. Nederland kent nog enkele andere topsectoren waarop het een hoog productiviteitsniveau laat noteren: computers en elektronica, financiële diensten, machinebouw, logistiek en groothandel.
Hightech
De sector computers en elektronica wordt in Nederland gedragen door hightech niche-producenten, vooral in de Brainport‑regio. Deze zijn actief in halfgeleidercomponenten, optische systemen en gespecialiseerde medische en industriële elektronica. In de machinebouw speelt uiteraard ASML een centrale rol: als wereldmarktleider in lithografiesystemen drijft het de productiviteit sterk op. Dit kan concentratie-risico’s met zich meebrengen.
Ook de Nederlandse logistieke sector presteert bovengemiddeld door de efficiëntie rond de Nederlandse mainports (Rotterdam, Schiphol), een hoge mate van automatisering en een sterke positionering in internationale waardeketens. De groothandel onderscheidt zich door grote handelsvolumes, vergaande digitalisering en de Nederlandse positie als doorvoerland in internationale ketens. Dit leidt tot een hoge toegevoegde waarde per gewerkt uur.
Vertraagde vergunningverlening
Van oudsher heeft Nederland een van de beste digitale infrastructuren van de EU. Door een vertraagde vergunningverlening en het uitblijven van investeringen loopt dit netwerk echter tegen zijn grenzen aan, waarschuwt Rabobank.
De Amerikaanse computerindustrie is met afstand de meest productieve (900 euro per uur) van alle onderzochte sectoren in de vier landen. Ook op het gebied van ict‑diensten scoort de VS (met meer dan 475 euro per uur) erg hoog. Op deze gebieden haalt Nederland een aanzienlijk lagere productiviteit.
Kapitaalintensiteit
Productiviteitsverschillen hangen samen met verschillen in R&D‑kapitaalintensiteit. Sectoren met een lagere R&D‑kapitaalintensiteit dan de ‘voorhoede’ laten ook een productiviteitsachterstand zien. Dit geldt met name voor transportmiddelen, computers en elektronica, ict‑diensten, chemie/farmacie en de overige industrie. In een RaboResearch-studie van vorig jaar werd al geconcludeerd dat Nederland in deze sectoren aanzienlijk minder in R&D investeert dan de toplanden.
