Nederland krijgt tien toezichthouders die gaan letten op de naleving van de ai-verordening. Het merendeel richt zich op een specifieke sector en speelt daar al een rol in. Dit blijkt uit een brief van staatssecretaris Willemijn Aerdts (EZK) aan de Tweede Kamer.
Coördinatie en kennisdeling liggen bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI). Voor de toezichtgebieden uit de ai-verordening die niet aansluiten op bestaande bevoegdheden van toezichthouders, wordt voorgesteld om de AP als markttoezicht-autoriteit aan te wijzen. Dit gaat om een groot deel van de hoog-risicotoepassingsgebieden, de transparantieverplichtingen en de verboden ai-praktijken.
De Nederlandse uitvoeringswet treedt naar verwachting later in werking dan wordt voorgeschreven vanuit de ai-verordening. Het gaat om een nieuw stelsel waarin veel bestaande autoriteiten met elkaar zullen moeten samenwerken. De ai-verordening is op 1 augustus 2024 in werking getreden en heeft als doel de ontwikkeling en toepassing van veilige en betrouwbare ai-systemen te bevorderen, om zo de grondrechten van EU-burgers te beschermen en om innovatie te stimuleren.
Bestaande taken en bevoegdheden
Omdat ai breed wordt ingezet, hebben veel toezichthouders al met ai te maken vanuit hun bestaande taken en bevoegdheden. Zo kan de Autoriteit Consument en Markt (ACM) al ingrijpen wanneer algoritmes worden gebruikt om consumenten te misleiden. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) kan al toezien op algoritmes die worden gebruikt voor de stabiliteit en veiligheid van telecomnetwerken. De AP heeft al ruime handhavende bevoegdheden vanuit de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). De privacywaakhond kan ingrijpen wanneer een (voorgenomen) verwerking van persoonsgegevens voor of door algoritmes niet rechtmatig, behoorlijk of transparant plaatsvindt. De ai-verordening is aanvullend op een bestaand veld van regelgeving en toezicht.
Behalve de RDI let ook de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) op kritieke infrastructuur. Voor financiële dienstverlening door financiële instellingen zijn de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank de aangewezen partijen. Op ai in producten die onder bestaande productregelgeving vallen, houden toezicht de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA), de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA), de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de eerder genoemde ILT en RDI. Voor het toezicht op hoog-risico ai-systemen die worden ontwikkeld en gebruikt in het juridisch apparaat wordt de procureur-generaal bij de Hoge Raad (PGHR) aangewezen.
