Printerfabrikant HP heeft nu eindelijk een grote overwinning behaald op 123inkt, aanbieder van goedkope inktcartridges. Na liefst twaalf juridische procedures lijkt HP dit Nederlandse bedrijf, een soort luis in de pels, op de knieën te hebben. Sinds 2014 voert HP een harde strijd tegen de discounter uit Nederhorst den Berg, die het verdienmodel verstoort waarbij de winst niet uit de apparatuur maar uit de inktcartridges moet komen.
De Haagse rechter bepaalde onlangs wederom dat het e-commercebedrijf inbreuk maakt op het ontwerp van bepaalde HP‑inktcartridges. Uiteindelijk werd een schijnbaar onbelangrijk detail, een afgerond hoekje in het ontwerp van de cartridge, de inkt-discounter fataal. De rechter ziet dit niet als een technisch detail, maar als een bewuste ontwerpkeuze van HP. En dat hoekje is modelrechtelijk beschermd.
De rechter komt na een zeer lange procedure tot het oordeel dat 123inkt inbreuk maakt op de Europese modelrechten van HP. Omdat 123inkt dat hoekje exact imiteert, lijken hun cartridges te veel op die van HP. Volgens de discounter is die vorm technisch nodig, anders past de cartridge niet. Maar HP wist de rechter ervan te overtuigen dat genoeg andere vormen mogelijk zijn.
Cartridges
123inkt verkocht ook gereviseerde cartridges. Het bedrijf beweerde dat dat mocht, omdat HP’s rechten ’uitgeput’ zouden zijn zodra een product eenmaal in de EU is verkocht. Maar HP toonde aan dat sommige cartridges van buiten de EU kwamen. 123inkt kon niet bewijzen dat ze legaal in de EU waren geïntroduceerd. Ook dat is dus een inbreuk, vindt de rechter.
De gevolgen van het vonnis voor Digital Revolution, het moederbedrijf van 123inkt.nl, zijn fors. Er geldt meteen al een EU-breed verkoopverbod: 123inkt moet onmiddellijk stoppen met de verkoop van de inbreukmakende types 912XL, 953XL en 957XL in de gehele Europese Unie.
Resellers
Voor resellers wordt het nu riskant om bij 123inkt of Printabout in te kopen. Digital Revolution moet HP volledige openheid geven over leveranciers, voorraden en behaalde winsten. Op overtreding van het vonnis staat een dwangsom van 5.000 euro per dag, met een maximum van 500.000 euro. Ook voor het Belgische 123inkt BVBA, evenmin een door HP geautoriseerde partner, zijn er consequenties. 123inkt en gelieerde bedrijven moeten het verbod direct naleven, ook als ze in hoger beroep gaan.
123inkt en HP hebben juridisch alles uit de kast gehaald om de strijd te beslechten. De discounter meent dat HP’s selectieve distributiestelsel in wezen een kartelafspraak is. Maar het bedrijf verzuimde te onderbouwen dat het selectieve distributiestelsel een inbreuk op het mededingingsrecht oplevert. In een tussenvonnis eind 2024 oordeelde de rechtbank al dat het tweede verwijt van 123inkt, dat HP met het introduceren en handhaven van het selectieve distributiestelsel misbruik maakt van haar economische machtspositie, ongegrond is.
In 2023 werd 123inkt al in het ongelijk gesteld in een kwestie rond de levering van originele HP-cartridges zonder originele buitenverpakking. De webshop verkocht deze cartridges onder vermelding dat het een milieuverpakking betreft. De rechter dwong 123inkt de verkoop van deze inbreukmakende cartridges te staken.
Firmware
In 2019 blokkeerde HP het gebruik van voordelige cartridges. Na een firmware-update bleken de goedkopere inktpatronen van huismerken ineens onbruikbaar. Ook dat leidde tot een juridisch gevecht. In 2019 boog de rechter zich ook over een klacht van HP dat 123Inkt illegaal gebruik zou maken van een HP-patent voor de chip op de goedkope cartridge. De Hoge Raad stelde HP toen in het ongelijk.
Juridisch heeft de rechter een oordeel geveld. Maar uiteindelijk bepaalt de consument wie hij beloont. Voor mij is die keuze al lang geleden gemaakt: geen HP Inc. meer. Het verdienmodel rond cartridges is te gesloten en de gebruikskosten liggen vaak hoog. Ik kies liever voor alternatieven zoals Brother Industries en Seiko Epson Corporation, waar in bepaalde productlijnen de totale gebruikskosten lager liggen.
Dit soort uitspraken beperken de markt voor alternatieve cartridges, maar laten die niet verdwijnen. Het aanbod verschuift naar andere kanalen en internationale platforms.
Wat je daarnaast kunt verwachten: een deel van de gebruikers haakt af bij vervanging en kiest een ander merk, of vervangt het apparaat eerder als de gebruikskosten oplopen. Dat vergroot het risico op onnodige e-waste.
Wie wint er dan? Op korte termijn de partij die zijn IP handhaaft. Op langere termijn is dat minder duidelijk als klanten afhaken en de totale kosten voor de gebruiker en de milieu-impact stijgen.
Alternatieven blijven mogelijk, maar niet met minimale aanpassingen. Je moet een duidelijk andere totaalindruk creëren. Dat kan door meerdere zichtbare ontwerpkeuzes aan te passen, zoals vorm, proporties en lijnen.
In de praktijk betekent dat herontwerp binnen technische beperkingen, met bijbehorende ontwikkel- en testkosten. Het is dus niet triviaal, maar ook geen onmogelijke opgave.
Het verdienmodel van de printerfabrikanten is inderdaad bedenkelijk maar de consument heeft aangetoond dat dat model het meeste aanspreekt. En niet zonder reden. Met de ook hier weer gebleken gigantische looptijden van procedures is er al nauwelijks sprake van enige praktische rechtsbescherming. Uiteindelijk is de consument daarvan de dupe maar dat interesseert geen enkele individuele consument. De wetgever daardoor inmiddels vaak ook al niet. De rechtsprekende macht is überhaupt in de eerste twee echelons vaak al veel te incompetent.