De chat-tool Vlam moet uitgroeien tot een rijksbreed ai-platform en hét soevereine alternatief voor commerciële generatieve ai-diensten binnen de ministeries en rijksdiensten. De verwachting is dat een brede productie-uitrol in de tweede helft van dit jaar volgt, zodra risicoanalyses, beveiligingsprocedures en compliance trajecten zijn afgerond.
Vlam, dat staat voor Veilige Lokale AI Modellen, is door SSC-ICT in samenwerking met de AIVD ontwikkeld. Dit alternatief voor ChatGPT, Claude of Gemini biedt volgens deze partijen een volledig binnen de rijksoverheid beheerde omgeving. Daarin blijven data, modellen en infrastructuur onder Nederlandse controle.
Zo blijkt uit de antwoorden op vragen vanuit de Tweede Kamer over de it in de jaarverslagen van drie ministeries (Justitie en Veiligheid, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Economische Zaken en Klimaat).
Pilots
De toepassing Vlam wordt inmiddels uitgerold bij meerdere onderdelen van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en draait in pilotvorm bij diverse andere rijksorganisaties. SSC ICT werkt actief aan een bredere adoptie. Vlam wordt momenteel al geleverd aan de ministeries van VWS, Financiën, Algemene Zaken, OCW, IenW en de Hoge Colleges van Staat.
De komende maanden volgen naar verwachting meer rijksorganisaties. De doorontwikkeling van Vlam chat wordt daarbij direct gevoed door gebruikerservaringen uit de pilots, zodat functionaliteit, bruikbaarheid en schaalbaarheid verder verbeteren.
Voorspelbaarheid
Deze ai-assistent wordt vooral ingezet voor praktische ondersteuning: tekstbewerking, kwaliteitscontrole, vertalingen, brainstormen, sparren en samenvatten. Cruciaal daarbij is dat geen vertrouwelijke of privacygevoelige informatie wordt verwerkt. De eerste ervaringen laten zien dat ambtenaren vooral waarde hechten aan de voorspelbaarheid, veiligheid en stabiliteit van een rijksbrede ai-voorziening.
Uit een recente enquête onder 285 gebruikers blijkt dat de toepassing al stevig voet aan de grond heeft:
• De gemiddelde tevredenheid scoort een 7,1;
• De efficiëntiewinst is vrij hoog. 77 procent ervaart merkbare tijdsbesparing;
• De app wordt actief gebruikt: 82 procent gebruikt Vlam chat minimaal wekelijks;
• Sterke punten zijn taalmodelprestaties en de ondersteuning in werkprocessen;
• De wensen bestaan uit gebruikersgeschiedenis, internet-zoekmogelijkheden en bredere functionaliteit.
Met Vlam chat zet de rijksoverheid een belangrijke stap richting een eigen ai ecosysteem waarin:
• data binnen Nederlandse grenzen blijven;
• modellen controleerbaar en auditeerbaar zijn;
• risico’s beheersbaar blijven;
• afhankelijkheid van commerciële aanbieders wordt beperkt.
Soevereine digitale werkplek
Verder blijkt voortgang bij de vervanging van Microsoft-componenten die deels of geheel in de cloud draaien. Stapsgewijs worden die componenten vervangen door autonome componenten. SSC-ICT, Dictu en DUO hebben de opdracht gekregen om een soevereine digitale werkplek te ontwikkelen. Het streven is om volgend jaar de eerste testgebruikers over te zetten naar deze soevereine digitale werkplek. Zeven departementen hebben besloten om hun werkplek bij SSC-ICT af te nemen, twee departementen nemen hun werkplek af bij Dictu. Drie departementen hebben besloten om een eigen werkplekvoorziening in te richten.
Kamerleden vroegen ook of er schaalvoordelen zijn bij het samenvoegen van werkplekken tot één centrale, digitaal onafhankelijke werkplek. De voordelen zijn er zeker. Er is dan ook een onderzoek gaande naar nadere samenwerking tussen SSC-ICT en Dictu. Bovendien bekijken SSC-ICT, Dictu en DUO of meer samenwerking mogelijk is op het terrein van een (rijksbrede) soevereine werkomgeving.
Tussen de werkplekken van SSC-ICT en Dictu blijken nogal wat technische verschillen te bestaan. Dit geldt met name voor opslag en standaardfunctionaliteiten. De opslag voor een gebruiker is bij Dictu ruimer en bij SSC-ICT zijn meer functionaliteiten ‘standaard’. De ‘Digitale Werkomgeving’ van SSC ICT blijft nagenoeg volledig on premises gehost. De ‘Cloud Werkplek’ van Dictu daarentegen maakt gebruik van een deel van de publieke clouddiensten van Microsoft. De belangrijkste public cloudapplicaties die Dictu inzet zijn Teams, OneDrive en Exchange Online.
