De groei van datacenters loopt nadrukkelijk tegen fysieke en maatschappelijke grenzen aan. Schaarse netcapaciteit, ruimtegebruik en de vraag wat datacenters de samenleving daadwerkelijk opleveren, zetten de sector onder spanning. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan rekenkracht door ai en digitale diensten. Vier recente ontwikkelingen in Nederland en het Verenigd Koninkrijk illustreren de spagaat.
Volgens het jaarlijkse rapport ‘State of the Dutch Data Centers 2026’ van de Dutch Data Center Association (DDA) bereikte het Nederlandse datacenterlandschap eind 2025 ruim 1,5 gigawatt aan it-vermogen. De brancheorganisatie verwacht in het basisscenario een groei naar 2,8 gigawatt in 2031. Tegelijkertijd lopen vergunningstrajecten gemiddeld op tot 4,5 jaar en kunnen wachttijden voor een netaansluiting tot tien jaar bedragen.
Dat spanningsveld is ook zichtbaar in de internationale bouwpijplijn. Volgens een analyse van London Construction Magazine, een publicatie voor bouwnieuws en marktinformatie, behoort Nederland met Amsterdam nog altijd tot de belangrijkste Europese datacentermarkten. In Amsterdam-Westpoort ontwikkelt Pure DC (Pure Data Centres Group; een internationaal bedrijf dat datacenters ontwerpt, bouwt en beheert voor hyperscalers) bijvoorbeeld nog een volledig aan Microsoft verhuurde campus van 78 megawatt, met een investering van meer dan een miljard euro. Het private 50-kV-onderstation is inmiddels operationeel. Tegelijkertijd stelt genoemde studie dat netcongestie en planologische beperkingen verdere uitbreiding afremmen.
Ter discussie
De economische baten van datacenters staan ook geregeld ter discussie. In het Verenigd Koninkrijk becijferde de milieudefensiedenktank Verdant dat twintig bestaande datacenters gezamenlijk slechts circa 4.400 permanente banen opleveren, aldus BNR. Dat komt neer op 8,6 banen per megawatt, tegenover 43,7 banen per megawatt in ramingen van brancheorganisatie TechUK. Voor de huidige Britse plannen komt Verdant uit op ongeveer 10.400 banen, tegenover ruim 40.000 in de sectorprognoses. TechUK en de Britse regering bestrijden de gebruikte methode en wijzen onder meer op de bredere economische en strategische waarde van rekeninfrastructuur, zo meldt The Guardian.
De datacentersector zelf benadrukt dat de infrastructuur ook onderdeel van de oplossing kan zijn
Hoe dan ook, daarmee ontstaat een bredere discussie over de vraag welke maatschappelijke waarde tegenover het ruimte- en energiegebruik van datacenters staat. In Nederland gaat het debat niet alleen over elektriciteit. Ook koelwater, ruimte en de ruimtelijke impact spelen een rol. Rijkswaterstaat constateerde in juli dat de zorgen over energievraag, netbelasting, koelwater en ruimtegebruik de afgelopen jaren alleen maar toenemen.
De datacentersector zelf benadrukt dat de infrastructuur ook onderdeel van de oplossing kan zijn. De DDA pleit in een nieuwe gids voor het opnemen van beschikbare datacenterwarmte in gemeentelijke warmteprogramma’s. Restwarmte is via warmtepompen in te zetten voor woningen, kantoren, onderwijs en glastuinbouw. Voorbeelden in Groningen en Rotterdam laten volgens de DDA zien dat dit technisch mogelijk is; zo vloeit in Odense restwarmte van een datacenter van Meta inmiddels via het warmtenet naar circa 11.000 huishoudens. De DDA benadrukt wel dat hiervoor vanaf het begin infrastructuur en afnemers moeten worden georganiseerd.
Een andere oplossingsrichting komt van Woon IoT. Dit specialistisch bedrijf op het gebied van domotica en smart home-technologie pleit voor ‘gedistribueerde compute’: kleinere rekenunits op bestaande infrastructuur, zoals onbemande tankstations en het Siligrid-netwerk, en bij windturbines, waar ze lokaal de groene stroom verwerken die nu bij netcongestie wordt afgeschakeld (WindEdge Cloud). Daarmee wil het extra grondgebruik vermijden en lokaal beschikbare of anders afgeschakelde elektriciteit benutten. Bovendien blijven data zo soeverein binnen Nederland en de EU.
Het voorstel sluit aan bij de politieke wens om datacenters flexibeler met het elektriciteitsnet te laten omgaan. De vaste Tweede Kamercommissie voor Digitale Zaken heeft recent de position paper ‘Gedistribueerde compute: het antwoord op de datacenter-impasse‘ van Woon IoT ontvangen, besproken en toegelaten als input voor het commissiedebat Digitale infrastructuur en economie op 21 januari 2027.
Kantelpunt
De recente ontwikkelingen laten zo een sector op een kantelpunt zien. De vraag naar rekenkracht blijft groeien, maar de klassieke oplossing – steeds grotere datacenters bouwen – wordt moeilijker uitvoerbaar. De discussie verschuift daardoor van de vraag hoeveel datacentercapaciteit Nederland kan bouwen naar de vraag waar, onder welke voorwaarden en met welke maatschappelijke meerwaarde die capaciteit het beste is te realiseren.
