Kern van het millenniumprobleem – in cybersferen ook wel J2K-probleem genoemd – is de kortzichtigheid van een jonge bedrijfstak. In de topjaren zeventig en tachtig bleef men het MM/DD/YY-datumformaat gebruiken, dat geen onderscheid maakt tussen de twintigste en de eenentwintigste eeuw. De rationele oorsprong van het tweecijferige jaarformaat was in de jaren zestig besparen op computergeheugen.
Dat argument was in de jaren zeventig eigenlijk al niet meer valide, vanwege de supersonisch toegenomen prijs/prestatie-verhouding van computers. Automatiseerders en cobolkrassers renden echter nog steeds van klus naar klus, en ook hun toolleveranciers hielden vast aan de ingesleten datumconventies. De bomen reikten tot in de hemel, de lange termijn was de volgende klus over enkele maanden.
Die naïviteit speelt ons nu parten. Sommigen becijferen dat het millenniumprobleem in Nederland alleen al miljarden guldens gaat kosten. Onderzoekers als Peter DeJager schatten de kosten wereldwijd op 300- tot 600 miljard dollar. Gartner Group voorspelt dat tegen 1999 90 procent van de informatiesystemen kuren gaat vertonen – dus voor het jaar 2000 al! Het is een illusie om te denken dat het probleem pas optreedt na 31 december 1999. Dit komt doordat in programma’s vaak vooruit gerekend wordt met data, zoals een voorbeeld uit de Datamation-special over het J2K-probleem illustreert. ‘Het afgelopen jaar (1995) kwam de IT-groep van Union Pacific Railroad in de problemen met applicaties die taken afhandelen als vijf jaar vooruit inplannen en budgetteren van het wagenpark en voorspellingen doen.’
Slimme jongen bedenken algoritmes om het probleem voor een veelheid aan software-omgevingen op te lossen en vechten met volwassen automatiseringsbedrijven over de intellectuele rechten. Niemand is er helemaal zeker van of alle voorzorgen goed zullen uitpakken. Het is dus afwachten; de Arinc Year 2000 Website telt het aantal dagen:uren:minuten:seconden af tot het uur u. Nog ongeveer duizend dagen te gaan! Capers Jones, Chairman van Software Productivity Research uit Masachusetts, stelt in zijn artikel The global economic impact of the year 2000 software problem dat najaar 1997 redelijkerwijs de laatst mogelijke periode is waarop J2K-projecten gestart kunnen worden, gezien de omvang van de problematiek. Zowel de urgentie als het belang zijn nu dus zeer groot.
Leon Kappelman van de Universiteit van Texas en James Cappel van de Western Michigan University geven aan dat het probleem zich niet beperkt tot mainframes, maar ook alle andere apparaten treft waarin software ‘ingebakken’ zit: chips, schermen, rekenmachines huishoudelijke apparatuur enzovoort. De auteurs betogen dat het datumprobleem vooral zo onbeheersbaar is omdat tools slechts een beperkte oplossing bieden. Veel datumvelden zijn verborgen, en van sommige programma’s is geen broncode meer beschikbaar.
Het J2K wordt inmiddels wereldwijd serieus aangepakt. De software-industrie heeft een nieuwe melkkoe gevonden, die inspeelt op de semi-mystieke IT-angsten van directies. Adviesorganisaties en onderzoeksinstituten organiseren conferenties. Bedrijven worden speciaal rond dit thema opgericht, bijvoorbeeld ITS2000. Er zijn weinig kwesties die in zo korte tijd zoveel stof hebben doen opwaaien. De psychologie of magie van het getal 2000 speelt hier mogelijk een – irrationele – rol in.
Dit constaterende blijft de vraag wat we aan het reële probleem kunnen doen. Een beproefde test is om de systeemdatum van informatiesystemen in een backup-omgeving voorbij het J2K te zetten en te kijken wat er gebeurt. Alpha’s Newsletter geeft voor de DOS-PC aanwijzingen voor het uitvoeren van zo’n test. Als de PC geen flashback naar de jaren tachtig krijgt, zit je goed.
Er zijn ook pogingen gedaan om te voorkomen dat organisaties in paniek onnodige kosten gaan maken. Het Cinderella-project streeft zelfs nul-kosten na! De basistheorie die dit project van Chris Anderson uit het Zuid-Afrikaanse Johannesburg test, is dat PC’s niets te lijden hebben onder het J2K-probleem, omdat dat altijd geldt voor bedrijfsapplicaties, die meestal op grotere computers draaien. Er kunnen op de eindgebruiker-PC wel kleine probleempjes optreden, maar geen levensbedreigende. Windows 3.1 bijvoorbeeld geeft 2000 weer als ’19:0′.
Bij bedrijfsapplicaties is het met tools doorpluizen van de software op het gebruik van datumvelden is niet afdoende. Belangrijk is code-analyse, om te bepalen waar en hoe (creatief) datumvelden zijn gebruikt, waar het getal ’19’ hard ingeprogrammeerd is, waar tweecijferige jaarvelden en waar de getallen ’00’, ’99’ en dergelijke gebruikt worden, enzovoort. Vanwege de creativiteit van programmeurs weet je nooit van te voren zeker of je analysetool alle datumproblemen goed detecteert. David Baum bespreekt verschillende tools en hun bruikbaarheid in de Datamation J2K-special van januari 1996. Veel tools zijn op Cobol gericht. Maar wat te denken van allerlei andere 3GL’s die gebruikt zijn, met andere datumformaten, talen die mogelijk zelfs in onbruik zijn geraakt? Duidelijk is dat in sommige gevallen informatiesystemen beter van de grond af aan herbouwd kunnen worden, met state of the art ontwikkelomgevingen.
Om de drie weken schrijft Martijn Hoogeveen, verantwoordelijk voor Partnership & Service Development bij PTT Telecom Internetdiensten, over de beste Internet-sites rond een bepaald thema.
email: martijn@cyber-ventures.com
http://www.euronet.nl/users/martynho/index.html
Alle http-adressen van de genoemde sites zijn te vinden op Computable Online: https://www.computable.nl/internet
