ICT veroorzaakt geen drastische veranderingen in de manier waarop werknemers hun arbeid verrichten en indelen. Dit is de voornaamste conclusie van de studie ‘ICT en Arbeid in het dagelijks leven’, die Valerie Frissen in opdracht van het Rathenau Instituut heeft verricht.
Uit het rapport blijkt dat de kern van het werk ondanks de technologische ontwikkelingen gelijk is gebleven. Mensen vergaderen nog steeds veel, grijpen in eerste instantie toch naar de telefoon en zitten voornamelijk vast in het ‘negen-tot-vijf-stramien’. E-mail wordt wel gebruikt, maar verandert het reguliere proces nauwelijks.
Aanpassen
Opmerkelijk is dat werknemers de relevantie van ICT-innovaties afmeten aan de potentie die de technologie heeft om zich aan te passen aan de dagelijkse werkzaamheden en niet aan de mogelijkheid om die routines te veranderen. Met andere woorden: zij vinden dat ICT moet passen in de dagelijkse beslommeringen en niet dat zij zelf hun werkzaamheden aanpassen aan ICT. Het personeel ziet technologie vaak als een wild en onaangepast wezen dat tam gemaakt moet worden. Pas als dit is gebeurd gaan de gebruikers ICT in hun werk gebruiken.
Telecommunicatiemiddelen – telefoon, fax en de mobiele telefoon – hebben dit proces al doorlopen en maken deel uit van de arbeid. Ook e-mail krijgt langzamerhand een plek in de dagelijkse werkzaamheden, maar is nog geen vanzelfsprekendheid. Voor het overige is ICT nog niet getemd en kan het werk dus niet grondig veranderen.
Paradoxen
Het gebruik van ICT in het dagelijkse werk levert een aantal paradoxen op, meent Frissen. Zo biedt deze technologie de werknemers meer vrijheid, omdat het de werkzaamheden efficiënter maakt, maar dit gaat wel weer gepaard met een grotere druk.
Ook is er binnen organisaties sprake van een communicatieparadox: e-mail krijgt steeds meer een gevestigde plaats en versnelt communicatie, maar zorgt er tevens voor dat de berichten een anoniem en zakelijk karakter krijgen. Ook de bereikbaarheid van mensen is aan tegenstellingen onderhevig. Enerzijds vergroten mobiele telefoons en netwerken de bereikbaarheid van het personeel, anderzijds kunnen de gezochte mensen ook selectief met deze technologieën omgaan en zelf bepalen wanneer zij wel of niet bereikbaar zijn.
Tot slot is er de tijdsparadox. ICT zorgt voor tijdswinst, omdat het leidt tot meer efficiëntie. Mensen zijn nog wel eens geneigd deze extra tijd op te vullen met andere werkzaamheden, door bijvoorbeeld als zij thuis werken ook aandacht te besteden aan de afwas.
