Managed hosting door True
Deze opinie is van een externe deskundige. De inhoud vertegenwoordigt dus niet noodzakelijk het gedachtegoed van de redactie.

De SVB en het wandelende PGB-skelet

De zoveelste ict-ramp?

 

Begin februari was #PGBalarm trending op twitter. De Sociale Verzekeringsbank slaagt er niet in om de betalingen voor persoonsgebonden budgetten te doen, terwijl pgb-houders geen declaraties kunnen opgeven. De zoveelste ict-ramp natuurlijk, maar wie dieper graaft vindt dramatisch bestuurlijk falen.

René Veldwijk

Het verschijnsel persoonsgebonden budget (pgb) functioneert al heel lang en tot voor kort zonder ict-problemen. Circa 150.000 zorgbehoevende mensen krijgen geld waarmee zij zorg kunnen inkopen. Deze regeling is fraudegevoelig. Fraudebestrijding is voor dit Kabinet een speerpunt en dus wordt de regeling vanaf 2015 aangepast: eerst netjes de zorg contracteren en opgeven bij de SVB, wachten op goedkeuring en achteraf de zorg declareren bij de SVB, die dan de zorgverlener betaalt.

De SVB heeft al een systeem voor ondersteuning van de pgb. Dat systeem gaat terug tot midden jaren ’90 en heet, heel toepasselijk, Nestor. Bij de SVB veronderstelt men dat de noodzakelijke aanpassingen aan Nestor wel mee kunnen in een volgende release. Een eind 2013 uitgevoerde simulatie ('pilot' genaamd) met zorgverzekeraars, gemeenten en cliënten, heeft dat beeld niet veranderd. Bij de SVB heeft men begin 2014 ook wel andere dingen aan het hoofd, want het nieuwe Multi Regelingen Systeem staat op ploffen.

De SVB schrikt eind maart 2014 wakker wanneer een gateway review alarm slaat. Invoering van de nieuwe werkwijze per januari 2015 is 'niet of nauwelijks haalbaar'. Ook wordt geconstateerd dat de minister van VWS (i.q. staatssecretaris Van Rijn) op de SVB (minister SZW, i.q. staatssecretaris Klijnsma) nauwelijks greep heeft. Er staat 'nauwelijks haalbaar', dus VWS stelt een programmamanager aan. Yep, een externe, want risicoklus. Deze stuurt van ver weg de SVB, de gemeenten en de zorgverzekeraars aan. Die laatsten blijven lang buiten beeld bij gebrek aan koppelvlakspecs. Zo weten de gemeenten medio oktober nog niet hoe de xml-berichten er uit gaan zien.

Gaat de SVB nu aan de slag? Ja en nee. 'Ja', men snapt nu dat er een grote ingreep nodig is. In plaats van een reguliere Nestor-release komt er nu een nieuw 'trekkingsrechtensysteem', Treks. Maar vooral 'nee', want invoering in Nestor per 1 juli van nieuwe gevallen gaat van tafel: alle ballen op 01-01-2015. Sowieso gebeurt er nauwelijks iets aan Treks tot juli 2014, aldus een betrokkene. Een derde van de bouwtijd wordt besteed aan wachten tot alle wetgevingsformaliteiten rond zijn. VWS/Van Rijn laat het gebeuren. 'Haalbaarheid' is geen kernwaarde bij het SVB bestuur. SZW/Klijnsma is permanent buiten beeld. Twee ict-drama’s tegelijk is ook wat veel.

Dat de SVB in een half jaar tijd een systeem bouwt is een prestatie van formaat. Het geheim: geen Europese aanbesteding, geen Capgemini-India route, geen architectenclub. Men neemt de Nestor-AWBZ-database ongewijzigd over en stampt een mini-multiwet systeem uit de grond. Natuurlijk is dat systeem begin 2015 verre van klaar. Treks heeft vandaag bij de SVB intern de status van walking skeleton.

Terug naar september 2014 als er weer een gateway review voorbij komt. De politieke druk op het reviewteam (namen verwijderd) is hoog dus de stoplichten gaan richting groen en wat rood blijft is relatief onbelangrijk. Kennelijk hebben de reviewers lijdzaam verzet geboden want het begeleidende proza bevat een aantal bommen. Wat dacht u van deze fijne uitspraken (zie vetgedrukte):

'[…]is het programma sterk afhankelijk van het goed verlopen van de gegevensuitlevering tussen betrokken partijen. Iets dat formeel buiten het programma georganiseerd is en afgesproken wordt. Afhankelijk van al deze factoren zal, onverhoopt weliswaar, een terugvalscenario in werking gezet moeten kunnen worden. Daarbij is aandacht voor de juridische aspecten wezenlijk.'

Gegevenslogistiek géén zaak van SVB? Terugvalscenario? Juridische aspecten? Die wil de Kamer vast wel zien.

'[…] er moet worden toegewerkt naar een helder go/no-go-moment.' Niets van vernomen. Alleen no-know-momenten.

VWS wordt evenwel gekenschetst als een beleidsdepartement dat hier niet vanzelfsprekend de benodigde competenties voor in huis heeft. QED.

[…] dat het ambitieniveau van wat op 1 januari 2015 wordt geïmplementeerd vooral is gericht op technische en organisatorische haalbaarheid op de korte termijn en niet op het structureel goed functioneren van het stelsel.

Vertaling: na 2015 wacht VWS nog veel meer ict-ellende.

Ramp in beeld

Ruim drie maanden voor D-day is de ramp die zich nu voltrekt volledig in beeld. Gemeenten en Zorgverzekeraars zitten in de wachtstand en brengen soms zelfs dozen met dossiers langs, ook in 2015. De SVB is in de autistische modus geschoten: logisch want de regie vanuit VWS stelt nog steeds niets voor en skeletten behoeven geen zintuigen. En de leiding van de SVB weet natuurlijk dat de klap straks valt bij VWS, precies zoals in 2007/2008 de schuld van de toeslagenellende volledig bij de Belastingdienst viel.

Zijn ze bij VWS bestuurlijk suïcidaal? Niet helemaal. VWS verzoekt om een it-audit bij SVB door Deloitte. Die komt er, eveneens in september 2014. De SVB trekt alle doofpotregisters open. Niet VWS maar de SVB moet opdrachtgever zijn. De externe auditors worden begeleid door 'minders' van de interne accountantsdienst van de SVB. Deloitte mag 'bevinden'. maar niet concluderen, laat staan aanbevelingen doen. En dan de uitsmijter: 'De resultaten van het onderzoek stellen de RvB [van de SVB] in de gelegenheid om aan het Ministerie van VWS te rapporteren […]'. Kortom, de SVB mag het Deloitte rapport ook onder zich houden.

Het Deloitte rapport is begin februari ook vrijgegeven en kent een hoog Houdini-gehalte: veel conclusies kan de door de wol geverfde ict'er zelf wel trekken. Echter, de term Treks valt nergens. Deloitte geeft aan dat Nestor wordt herbouwd bovenop de oude Nestor database, maar waar is Treks? Misschien is het een kwestie van semantiek, maar een insider beweert dat Deloitte zoveel mogelijk is weggehouden van het Treks-project. Gegeven de context klinkt dat niet ongeloofwaardig.

Het heden

Ik vraag me af welke scènes zich nu afspelen? Er wordt keihard gewerkt aan het verwerken van tigduizend achterstallige e-mails, maar of de voorraad afneemt is onzeker. De SVB top is nu 'on the case'. Mooi allemaal. Maar waar is de programmamanager van VWS? Waar is het ‘triageteam’ van VWS en SVB-ambtenaren die samen de knopen doorhakken?  Is dat team er wel en worden de beslissingen nog steeds genomen door de SVB, zonder VWS? Dat betekent bijvoorbeeld dat bepaalde mutaties die noodzakelijk zijn voor het mogen opvoeren van declaraties (wetsindicaties), niet ambtshalve worden doorgevoerd. Begrijpelijk, want de SVB mag straks de administratieve chaos, die dreigt te ontstaan, oplossen. Als VWS bij de SVB aan tafel zat of de SVB niet onder SZW viel zouden de afwegingen heel anders uitvallen. De ijzeren gordijnen tussen de ministeries zijn crisisproof. Wee de staatssecretaris van VWS!

De realistische afloop

Sinds deze week zou VWS zijn falende programmamanager hebben vervangen. Ook zou er nu een soort van 'war room' zijn waar VWS en SVB samen de beslissingen nemen. Als VWS eindelijk stuurt, dan kan het met betalen heel hard gaan. Staatssecretaris Martin Van Rijn blijft dan aan en iedereen verliest de belangstelling. Een onzichtbare ict-ramp is geen nieuws; anders was er vorig jaar al zendtijd gewijd aan ict-ellende bij de SVB (en Defensie, en BZK, enzovoorts). Geen aanbesteding betekent geen corruptie, dus ook geen Zembla. Nederland heeft er straks gewoon weer een verborgen ict-puinhoop bij, want Treks heeft nu al het skelet van Quasimodo. Dat is uitdrukkelijk geen kritiek op de mensen van de SVB, maar een gegeven bij elke grootschalige haastklus.

Het scenario dat ik beschrijf is het model van de loonaangifteketen, ook een betaalramp door twee ministeries uit 2007. Nadat de toeslagen door de Belastingdienst (veel te laat) waren betaald waren Kamer en pers alle belangstelling kwijt. Aan de resterende ict-ellende is nagenoeg niets gedaan. Wel mocht een duur adviesbedrijf een roze verhaal opschrijven. Post-Elias is de afloop ook roze: de SVB-top mag op ict-cursus en over vijf jaar is de cultuur bij de overheid sowieso veranderd.

De gedroomde afloop

Misschien onderschat ik het schokeffect van wéér een ict-ramp op de Kamer en de ambtenaren. Misschien wil iemand, als straks de betalingen zijn gedaan, vaststellen dat de hele business case onder Treks ontbreekt. Grootschalige fraude blijft ook met Treks eenvoudig, want de afgenomen zorg wordt verantwoord nadat de prestatie is geleverd. Zullen we onze ambtenaren eerst een cursus administratieve organisatie geven in plaats van een cursus ict?

Misschien kan het roer snel om, wanneer het besef doordringt dat Treks fraude eerder verschuift dan voorkomt of bestrijdt. Haal de procesflow uit het Treks-systeem en focus op (bewaken van) reconciliatie van gegevens over contracten, declaraties en betalingen. Verleg de focus van burgerbelastend procesgedoe naar data. Zoek naar afwijkende patronen. En dan niet alleen in de enge pgb-data maar veel breder, want fraude is veelal multifraude. Ben ik radicaal? Nee, want wat VWS niet doet, doen de andere ministeries sinds kort wel: bestanden combineren. Privacybedreigend? Jazeker, maar de alternatieven zijn om het pgb-systeem overboord te zetten of gemakkelijke fraude te accepteren. Maak een echte keuze in plaats van de halfhartige schijnoplossing die voorlopig nog onvolledig en instabiel is.

Misschien leren we eindelijk van de pgb-casus dat regie over ministeries heen niet werkt bij grote veranderingen in regelgeving. Een coördinator met een autoritair klinkende functietitel is het hoogst haalbare. Overheidsorganisaties zijn verwikkeld in een permanent stil gevecht met elkaar, niet eens om macht, maar om autonomie, stabiliteit en zelfbeschikking. Lees het Deloitte rapport! Laat VWS de pgb-uitvoering alsjeblieft tot zich trekken vóór de wetgeving weer verandert.

En Treks? Herbouwen zodra het stof is neergedwarreld. Door VWS dus. Met complimenten voor en dank aan de hardwerkende SVB'ers op de werkvloer. Het zal ze pijn doen, maar doormodderen met wrakke ict is altijd duurder.

René Veldwijk, partner bij Ockham Groep

Dit artikel is afkomstig van Computable.nl (https://www.computable.nl/artikel/5232096). © Jaarbeurs IT Media.

6,8


Lees meer over



Lees ook


 

Reacties

Ook hier weer niet een ICT-falen maar een organisatie-falen.
Zoals de commissie Elias er lelijk naast zat door naar ICT-problemen te kijken, leidt het ook af om het SVB/PGB drama een ICT-probleem te noemen.

Beste Rene,

Ik ben het helemaal met je eens dat je het breder positioneert dan alleen deze specifieke situatie bij SVB. Naar mijn mening is het terecht dat je in de subtitel refereert aan ‘De zoveelste ict-ramp?’ en dat je in je uiteenzetting onder andere verwijst naar ‘...weer een verborgen ict-puinhoop...’. Voor de oplossing verwijs je onder andere naar ‘Maak een echte keuze in plaats van de halfhartige schijnoplossing...’.

Ik ben van mening dat de structurele oplossing dichterbij is dan de meeste mensen denken. Volgens mij is deze te vinden in één model van 6 blokken dat helder en eenvoudig communiceerbaar is; juist ook voor niet-ICT’ers. Daarbinnen zijn alle vraagstukken inclusief wetswijzigingen en productontwikkelingen e.d. voor alle administratieve onderwerpen relatief eenvoudig in te regelen. Dat betekent dat er sprake is van kleine teams met centrale aansturing, 1 manier van denken en werken, krachtige eenduidige communicatie en vooral voorspelbaar gedrag van A(anbesteding) tot Z(ichtbaar resultaat) e.d.. Het gevolg is een significant gunstigere prijs-prestatie verhouding ten opzichte van de huidige situatie.

Graag zou ik jou willen ‘uitdagen’ tot een discussie over deze oplossing nadat je de animatievideo op mijn website (klik op info bij mijn naam) hebt bekeken. Dat geldt voor iedereen die interesse heeft in deze materie.

"Deze regeling is fraudegevoelig."

Dat is iedere regeling waar gratis geld wordt weggeven, de eerste die daar gebruik van maken, is crimineel Nederland.

Om dit aan te pakken, moet je jezelf eerst eens afvragen waarom deze regelingen in het leven worden geroepen. Mijn idee: In Nederland wordt er zoveel belasting (in diverse vormen) in rekening gebracht dat een groot deel van de Nederlanders niet meer in staat is om de eigen broek op te houden. Vervolgens willen de politieke partijen punten scoren door je een sigaar uit eigen doos te geven en wordt er weer ergens een regeling getroffen. En daar ontstaat vervolgens fraude, wat vrij logisch is.

Waarom zouden we niet eens de belastingdruk significant terug brengen zodat de burger zijn eigen broek kan ophouden? Dus BTW naar 15%, inkomstenbelasting zo rond de 30%, afschaffen van huurtoeslagen en hypotheekaftrek, etc. etc. etc.

Vervolgens zijn er zo maar een 100.000 ambtenaren overbodig, kun je ook weer op besparen, en je kunt de tekorten in andere branches oplossen. En fraude is vrijwel opgelost omdat er geen regelingen meer zijn die misbruikt kunnen worden. Maar het belangrijkste is nog dat de Nederlander weer zijn eigen financiele broek op kan houden! Kan zijn eigen huur betalen, zijn eigen hypotheek betalen, eigen zorg inkopen en is niet meer afhankelijk van gedraai van de overheid.

Alleen wordt het lastig om de politiek mee te krijgen: Zij verliezen een belangrijk deel van hun macht, kunnen geen sinterklaas meer spelen met belastinggeld.

Beste Rene,

Als gefrustreerde belastingbetaler heb ik je verhaal gelezen. Het is een duidelijk verhaal en goed dat je het probleem zo onder de aandacht brengt. Ik vraag me af hoe lang het nog moet duren voordat er een oplossing komt, want het roept natuurlijk veel woede op bij de gemiddelde belastingbetaler.

@ Joost, ik heb je website en animatievideo bekeken. Het ziet er veelbelovend uit, hopelijk kan dit de oplossing zijn. Succes ermee!

Dit is geen makkelijke materie, en kunnen alleen insiders hier iets zinnigs over zeggen. Gelukkig doet René dat en kan iedereen daar kennis van nemen.... laat uw eventuele frustratie plaats maken voor bezinning en opzet tot beraad!

Voor niet ITérs geeft de Heer Veldwijk gelukkig ook op ibestuur.nl zijn mening en hopelijk nemen daar ook de politiek verantwoordelijken kennis van de feiten. Wanneer naar aanleiding van deze gegevens er geen reacties in de kamer van komen, dan zitten daar gewoon de verkeerde mensen die niet goed begrijpen wat er zich daadwerkelijk afspeelt op de ministeries en departementen!
Maar er toch (in)direct verantwoordelijk voor zijn dat er wetgeving en regelgeving wordt geforceerd waarmee we ernstig hard achteruit blijven hollen met z'n allen. En waarom ....?

Waarom komt er nou niet even een moment van bezinning en laat men de verantwoordelijkheid neerdalen daar waar René het over heeft...
Dit kan toch gewoon niet langer zo... al dat "geminkukel" daar krijgen we de VOC mentaliteit zeker niet mee terug... We hebben nu nog heel veel ICT kennis in Nederland, waarom niet even wat "gezond verstand" laten terugkomen en pas op de plaats accepteren, voordat we ons weer in een ander avontuur storten zonder adequate voorbereiding en diepgewortelde kennis van de materie!

Heeft men in Den Haag dan niet in de gaten dat de burger zo erg gevoelloos wordt voor al die onhandige feiten... En dat mag dan makkelijk uit komen , want geen gezeur! Maar het is wel het electoraat met "wiens voeten men speelt" Dit wordt ooit in politieke zin afgerekend, daar ben ik van overtuigd.

Waar blijft de Nederlandse versie van "Gorbatjov" die met een Neerlandse Glasnost de Ijzeren gordijnen tussen de ministeries neerhaalt...? En daarmee zorgt voor een openheid waarmee we de BV Nederland in een helder en transparant verhaal de toekomst in kunnen dirigeren...

@Frank
Als je gratis geld uit gaat delen zal dat toch ergens vandaan moeten komen. Dat je daarmee hele groeperingen direct afhankelijk maakt van de overheid is dan mooi meegenomen. Dat die daarnaast ook hun stemgedrag afwegen tegen die afhankelijkheid is helemaal geweldig.

Maar dan moet je wel een deugdelijk IT systeem weten te implementeren die je daarmee helpt. Wat dat betreft heb ik dan ook oprecht sympathie voor degenen die met man en muis geprobeerd hebben om die bureaucratie en politieke belangen tegen te werken.

Al ver voor de overstap naar de SVB had ik al gewaarschuwd dat bepaalde zaken in het hele verhaal verre van op orde waren. Processen waren nog niet helder, processen nog niet compleet, processen moeten nog worden gemaakt.

Als je alleen al deze drie elementen neemt dan weet je van te voren dat het een disaster zal gaan worden. Dan een vervolgstap. Het rapport van deloitte lezend krijg ik daar kromme tenen van. Weinig heldere taal, veel wolligheid, vooral ambtelijk, weinig consistentie en vooral, nergens helder gesteld wat de problemen waren. Een rapport waar je alle kanten mee op kan behalve het beoogde. Vooral een soor vrijpleiten van met veel mitsen en maren. Weggegooid geld, wederom weer eens.

Ambtelijk
Al heel vroeg was duidelijk dat de IT dienstenleverancier en de ambtelijke entiteiten, in dit geval het SVB, weer eens in de klassieke 'lock' verzeild is geraakt. Vele miljoenen verspijkerd maar volkomen helder dat de dienstverlener wederom niet weet te presteren en vooral, de klant niet weet te managen in een complex proces en product.

De ambtenarij komt hier niet weg met een eenvoudig onderzoekje en zichzelf vrijpleitende uitkomst van o.m deloitte. Er zijn namelijk al eerdere 'onderzoekjes' geweest die als uitkomst hadden moeten hebben.... 'STOP!'. Edoch, klassiek dat men gewoon is door gaan 'rommelen'.

Bestuur
Hier faalt niet wederom ambtelijk bestuur. Ook in dit geval Martin van Rijn heeft de kamer omtrent dit verhaal zeker niet volledig ingericht. Ook hier klassiek politiek pokerspel. Wart ik niet heb verteld kan ook niet worden opgevat als leugen of onwaar. Maar.... niet vertellen dat bestuur op dergelijk mank lopende en ontsporende miljoeneproject aan het falen is is eveneens incompetent omdat je als parlementai verantwoordelijke regie moet hebben en houden.

En dat laatste kan alleen als je zelf, en uiteraard ambtelijk bestuur, kennis van zaken hebt. En overduidelijk was ook dat er weer eens niet.

Drie dodelijke ingrediënten
In het hele traject komen drie dodelijke ingrediënten weer eens te samen die leiden tot een miljardenfalen. Incompetente politiek, inerte en tekort schietende commercie en heel eenvoudig, basaal ICT ketens die te summier en te vrijblijvend zijn ingericht.

En dat kan niet anders tot gevolg hebben van wederom een miljoenenfalen. Een schade die heel eenvoudig te voorkomen had moeten kunnen worden.

Het is duidelijk dat sommige mensen binnen de SVB nu vooral bezig zijn met hun hachje. Daarom heeft men Deloitte een nonsens onderzoek laten uitvoeren. Het mag geen onderzoek genoemd worden, omdat het slechts een beperkt vooronderzoek is waar Deloitte nadrukkelijk geen conclusies trekt en ook geen enkel advies geeft. Dit is geen professioneel rapport, maar een politiek gemanipuleerde tussenrapportage.

Deloitte heeft, samen met de Audit Dienst, allerlei onderdelen zoals de invoering en de business case Trekkingsrecht PGB nadrukkelijk niet onderzocht. Ook is de getrouwheid van de informatie over de wel onderzochte aspecten niet geverifieerd. Een groot aantal onderliggende vragen rond de ontwikkeling zijn niet gesteld. Richtlijnen waaraan moet worden voldaan, zijn niet altijd al volledig ontwikkeld of aanwezig. De voorspellingen met betrekking tot de ontwikkeling zijn grotendeels gebaseerd op onderliggende verwachtingen en niet op feiten. Er is geconstateerd dat een aantal punten verbeterd moet worden, maar het is niet duidelijk of dat binnen de gestelde termijn haalbaar is.

Dat "Deloitte geen 'showstoppers' constateert die de voortgang van Trekkingsrechten in de weg staan.", komt door de politieke opdracht.
Ook de eigen Audit Dienst van SVB, ziet dat er in de tussenrapportage heel veel showstoppende bedreigingen staan, vooral in de detailbevindingen. Ze worden helder genoeg aangestipt, maar net niet als zodanig genoemd. Een beetje consultant of auditor kan aan de hand van de tussenrapportage zo een hele lijst van bedreigingen maken.
Elke zich respecterende consultant zou helder hebben aangegeven dat er heel veel maatregelen genomen moeten worden voordat het project verder mag gaan, en dat er een meer realistische planning moet worden gemaakt.

Deze doofpotpolitiek kost de SVB jaarlijks al gauw tientallen miljoenen. De SVB top zou zich moeten richten op het falen van de eigen organisatie (en de leveranciers die daar gebruik van maken) en eerlijker zijn in de afstemming met de politiek.

Beste Frank (19-02-2015)
Deze reactie heeft weinig inhoud. Het heeft namelijk helemaal niets met fraude te maken. Alle duizenden budgethouders hebben de afgelopen jaren prima werk geleverd, de budgetten werden keurig netjes beheerd. De fraude waarover werd gesproken in de media is enorm opgeblazen. Deze regeling is dus vooral ernstig nutteloos. Bemiddelingsbureau's, die zijn aangepakt, want daar zat de grootste fraude knoop.

Vacatures

Stuur door

Stuur dit artikel door

Je naam ontbreekt
Je e-mailadres ontbreekt
De naam van de ontvanger ontbreekt
Het e-mailadres van de ontvanger ontbreekt

×
×