OmgevingsChat, ontwikkeld door IGNE, is een AI-tool voor overheden die complexe juridische vragen beantwoordt met bronvermelding. Gebouwd voor het uitdagende domein van de Omgevingswet, met focus op betrouwbaarheid, transparantie en controle.
Algemene beschrijving (incl. samenvatting van onderstaande vier punten)
OmgevingsChat is een AI-gedreven applicatie die overheidsmedewerkers ondersteunt bij het beantwoorden van juridische vragen binnen het complexe domein van de Omgevingswet en het DSO. De tool combineert technische diepgang met publieke waarden als transparantie, herleidbaarheid en controleerbaarheid.
De ontwikkeling kende aanzienlijke complexiteit, onder andere door de integratie met de technisch uitdagende DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet) API’s en de variatie aan documenttypen. In nauwe samenwerking met het Kadaster werd de technische haalbaarheid getoetst. Tegelijkertijd moest de applicatie voldoen aan strenge eisen rondom uitlegbaarheid en betrouwbaarheid, passend binnen de EU AI Act. Daarom is gekozen voor een taalmodel-agnostische en open source architectuur, waarmee afhankelijkheid van één leverancier wordt voorkomen.
De toegevoegde waarde voor gebruikers is groot. OmgevingsChat maakt complexe wet- en regelgeving toegankelijk voor medewerkers met uiteenlopende ervaringsniveaus. Gebruikers ontvangen heldere antwoorden met expliciete bronvermelding, waardoor zij informatie kunnen verifiëren en beter onderbouwde beslissingen nemen. Door intensieve samenwerking met launching partners (Provincie Utrecht en De Friese Aanpak (18 Friese gemeenten, de Provincie Friesland en het waterschap)) sluit de applicatie aan op de praktijk.
De innovatiekracht zit in de combinatie van domeinspecifieke integratie, publieke uitgangspunten en technische flexibiliteit. OmgevingsChat is geen black box, maar een instrument dat vakmanschap versterkt en vertrouwen in AI binnen de overheid vergroot.
Beschrijf de complexiteit en/of risico's in/van het ict-project
OmgevingsChat, een initiatief van Stichting Digitale Overheid is een AI-gedreven applicatie die overheidsmedewerkers helpt om sneller en betrouwbaarder juridische vragen te beantwoorden. Mét bronvermelding en zonder ruis. OmgevingsChat moest meer doen dan antwoorden geven. Het moest vertrouwen wekken bij professionals in een sector die aan hoge eisen moet voldoen met betrekking tot gebruik van AI. En de tool moest ook gelijk werken binnen één van de meest complexe juridische domeinen van Nederland: de Omgevingswet en het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).
De technische complexiteit was aanzienlijk. IGNE bouwde de applicatie op basis van LlamaIndex en Node.js, met een integratie van de DSO API's naar een Qdrant vectordatabase. Die API's zijn berucht om hun complexiteit en verscheidenheid aan documenttypen. Om dit goed te doorgronden werkte IGNE nauw samen met de ontwikkelaars van het Kadaster, die de DSO API's beheren, om te toetsen of de beoogde aanpak technisch haalbaar was.
Omdat Stichting Digitale Overheid OmgevingsChat vanaf het begin positioneerde als een publiek verantwoorde AI-toepassing, werden hoge eisen gesteld aan uitlegbaarheid, herleidbaarheid en controleerbaarheid, conform de EU AI Act en de overheidsbrede handreiking voor generatieve AI. IGNE koos daarom bewust voor een taalmodel-agnostische opzet, zodat overheden niet afhankelijk worden van één aanbieder.
Omdat Stichting Digitale Overheid het initiatief zonder externe financiering opstartte, vroeg het project om een gefaseerde en strategisch doordachte aanpak. IGNE is gewend om met startups te werken en dacht mee over prioriteiten, teaminzet en wat er écht nodig was om impact te maken. Dat gaf het projectteam rust en richting. Na zes maanden ontwikkeling was er nog weinig demonstreerbaar richting potentiële klanten. Dat vergde geduld, vertrouwen en een heldere strategische keuze: het fundament eerst, zichtbaar resultaat daarna.
Beschrijf de gerealiseerde toegevoegde waarde voor de interne of externe klant
De Omgevingswet heeft geleid tot een enorme hoeveelheid wet- en regelgeving, beleidsdocumenten en ruimtelijke plannen. Voor beleidsadviseurs, juristen en de medewerkers van het klantcontactcentrum bij gemeentes en provincies is het dagelijks werk om door die complexe informatielagen te navigeren. OmgevingsChat maakt de informatie toegankelijk voor iedere medewerker, ongeacht ervaringsniveau. Via de applicatie kunnen gebruikers vragen stellen over omgevingsplannen, juridische regels en locatiespecifieke informatie. Dankzij OmgevingsChat krijgen zij heldere antwoorden met expliciete bronvermelding. Zo weet een medewerker altijd waar een antwoord vandaan komt en kan hij of zij de redenering zelf controleren.
De applicatie werd intensief ontwikkeld in samenwerking met launching partners, waaronder Provincie Utrecht en De Friese Aanpak (18 Friese gemeenten, de Provincie Friesland en het waterschap). Zij gebruikten het platform tijdens de ontwikkelfase, wat zorgde voor directe feedback en een product dat naadloos aansluit op de praktijk van het werkveld.
Het resultaat: juristen met twintig jaar ervaring omschrijven het platform als "echt heel goed". En sceptische gebruikers die eenmaal aan de slag gaan, vragen al snel naar uitbreidingen, koppelingen en geografische data. Dat is voor ons het sterkste bewijs dat het werkt.
Beschrijf de originaliteit en/of innovatieve kracht van/in het ict-project
OmgevingsChat is geen generieke AI-tool die toevallig wordt ingezet bij een overheid. Het is een toepassing die is opgebouwd vanuit publieke waarden: transparantie, herleidbaarheid en zeggenschap over data en modellen.
De keuze voor open source is daarbij geen technisch detail, maar een principiële keuze. Overheden moeten kunnen beschikken over een duurzame, controleerbare oplossing zonder afhankelijk te worden van één commerciële leverancier. IGNE heeft deze uitgangspunten technisch vertaald naar een robuuste en toekomstbestendige architectuur.
De taalmodel-agnostische architectuur was vanaf het begin een bewuste keuze. De markt voor taalmodellen ontwikkelt zich in rap tempo, en met de komst van GPT NL op de horizon wilden zowel IGNE als de projectleider bij de overheid zich niet vastleggen op één model. De koppeling via een Qdrant vectordatabase maakt het mogelijk om van taalmodel te wisselen zonder de kern van de applicatie aan te passen.
Wat OmgevingsChat onderscheidt van generieke AI-oplossingen is de diepte van de domeinintegratie: directe koppeling met de DSO API's, werken binnen het werkingsgebied van de eigen organisatie, en een expliciete bronvermelding bij elk antwoord. Geen black box, maar een instrument dat vakmanschap versterkt zonder het te vervangen.
Beschrijf de kracht van de interne of externe leverancier
IGNE bracht bij dit project twee dingen samen die zelden gecombineerd worden: technische diepgang en strategisch meedenken. Hans Hoornstra, oprichter van OmgevingsChat, werkte nauw samen met Wiert Omta (co-founder en tech lead bij IGNE) als vast aanspreekpunt, ondersteund door een team van vijf mensen op de achtergrond. Geen versnippering, maar één lijn, met de rust en het overzicht om complexe vraagstukken gestructureerd aan te pakken.
De aanpak was kenmerkend voor IGNE: eerst de basis goed uitwerken, dan pas uitbreiden. In een project zonder externe financiering, met een klein team en hoge technische ambities, was die focus cruciaal. IGNE stelde de benchmarkaanpak voor, waarbij modelantwoorden werden gebruikt om de accuraatheid van de applicatie continu te toetsen. Zo werd kwaliteit geen gevoel, maar iets meetbaars.
Toen er na zes maanden nog weinig te tonen was aan potentiële klanten, bleef IGNE rustig, transparant en betrokken. Niet door de moeilijkheid te verdoezelen, maar door helder uit te leggen waarom het fundament tijd nodig had. Hans omschrijft het zelf: "Wiert bleef rustig, transparant en betrokken. Tactisch en empathisch legde hij uit waarom het zo was. En daar had hij gelijk in. Nu staat er iets dat klopt. Zowel technisch als inhoudelijk."
Extra informatie
Bijlagen
