Voor de vakbonden is de tijd rijp om voet aan de grond in de IT-branche te krijgen. Dit zegt Hans Hofstee, manager bedrijfsgroep IT van FNV Bondgenoten. Veel automatiseringsbedrijven bezitten de leeftijd waarop ze behoefte hebben aan regelgeving en overleg. De vakbonden moeten hiervan gebruikmaken.
Twee jaar geleden startten verschillende onderdelen van FNV een samenwerking voor de IT-bedrijfstakken. Het doel van deze coöperatie was ondermeer het versterken van de positie van de bonden in deze veramerikaniserende branche. Hans Hofstee kijkt tevreden terug op de afgelopen periode. "Het ledenaantal uit deze sector groeit binnen de vakbond het snelst." Ook hebben de bonden bij een aantal bedrijven een positie aan de onderhandelingstafel gekregen en een aantal bedrijfscao’s afgesloten.
Werkplan
FNV Bondgenoten heeft onlangs een werkplan opgesteld voor 1999. De vakbond heeft als doelstelling de aanwezigheid in de branche te vergroten. Om dit te bereiken zal FNV een aantal nieuwe bestuurders aannemen.
De komende jaren zal FNV Bondgenoten eveneens trachten een positie op te bouwen in de telecombranche. Op dit moment voert de bond al besprekingen met Ericsson en Libertel. Oud-monopolist KPN valt nog onder de ambtenarenbond Abvakabo.
Geen branchebrede cao
De hoop op een branchebrede cao voor de automatisering heeft Hofstee voorlopig opgegeven. De in 1997 afgesloten cao voor Informatie-, Communicatie- en Kantoortechnologiebranche (ICK), die geldt voor de hardware-bedrijven kan volgens hem niet als een paraplu fungeren voor een branchebrede cao. "Een akkoord voor de IT-branche ligt nog ver van ons vandaan."
FNV Bondgenoten is inmiddels wel weer aangeschoven aan de onderhandelingstafel over het vervolg deze cao. "Ons streven was ooit om de ICK-cao te gebruiken voor de hele IT-branche. De overeenkomst is hiervoor echter te mager. Momenteel onderhandelen de vakbonden over de beloningsstructuur. Als we elkaar hierin niet vinden, dan blijft het zoals het is", zegt Hans Hofstee. FNV Bondgenoten is op dit moment niet aangesloten bij de ICK-cao. De vakbondsman merkt in de praktijk dat veel bedrijven de collectieve overeenkomst als ‘duik-cao’ gebruiken. "Deze cao is aantrekkelijker voor bedrijven dan die in de metaalsector."
Prestatiebeloning
De bonden moeten wel een prijs betalen voor hun aanwezigheid in de IT-branche. Zo zijn ze bijvoorbeeld in een aantal cao’s akkoord gegaan met prestatiebeloning en keuzemodellen voor arbeidsvoorwaarden. Dit zijn zaken die enigszins indruisen tegen de overtuigingen van de bonden. "Voor mij persoonlijk hoeft prestatiebeloning niet. Maar in de onderhandelingen lopen sommige zaken nu eenmaal anders. De weerbarstige werkelijkheid brengt ons wel eens tot stappen die we liever niet nemen. We moeten het voor lief nemen. In de IT-branche zitten nu eenmaal veel multinationals uit Amerika." Volgens Hofstee moeten de bonden eerst bij de bedrijven binnen zien te komen; vervolgens kunnen ze de Amerikaanse arbeidsvoorwaarden naar Nederlandse maatstaven ombuigen.
Aandeelhouders
Ondertussen verschijnt een nieuwe bedreiging voor het personeelsmanagement ten tonele; de aandeelhouders. Deze kapitaalverschaffers schreeuwen veelvuldig om meer efficiëntie en elke sanering ontvangen ze met veel gejuich.
De laatste weken kondigden achtereenvolgens Philips, Baan, KPN en Shell ontslagen aan. Vaak ging aan de sanering behoorlijke druk van de aandeelhouders vooraf. "Bedrijven worden steeds gevoeliger voor de gebakken lucht van de beurs", zegt Hofstee. "Een onderneming bestaat uit arbeid en kapitaal. In het Poldermodel neemt de aandacht voor kapitaal toe. Dan ontstaat er een ouderwetse strijd." De bedrijfsgroepmanager heeft veel onderhandelingen gevoerd bij Philips, maar moest de voorgenomen sluiting van fabrieken uit de krant vernemen. Boonstra bracht het namelijk via de pers naar buiten. "Philips heeft door de afstoting van een groot aantal onderdelen een behoorlijke oorlogskas opgebouwd. En als je dan ziet hoe lang wij moeten onderhandelen om de belangen van de slachtoffers van een reorganisatie te beschermen, dan staat dit hiermee in geen verhouding."
Europese cao
Hofstee verwacht op termijn op Europees niveau bedrijfscao’s af te sluiten. De Nederlandse bedrijven groeien steeds vaker uit tot internationale mogendheden en ook de Europese bonden voeren onderling overleg. "Ik kan me best voorstellen dat bedrijven als Origin, Debis, Ericsson en Philips Europese cao’s willen afsluiten. Dat zou dan een kaderovereenkomst zijn, die de ondernemingen op nationaal niveau kunnen invullen." Voorwaarde is wel dat de concernleiders de vakbeweging op internationaal niveau erkennen. "En dat gebeurt nog niet", zegt Hofstee. "Als Debis bijvoorbeeld met de bonden onderhandelt, dan doet de onderneming dat in ieder land apart." En zo is ook de internationale bedrijfscao voorlopig toekomstmuziek.
