De regering krijgt in toenemende mate te maken met ambtelijk verzet tegen ‘postmoderne ict-ontwikkelingen’, vooral bij de dertien ‘niet verenigde departementen’. Efficiëntieverbetering zal men niet tegenhouden, kanteling van de organisatie om tot nieuwe vormen van transactionele dienstverlening te komen wel. Kanteling tast machtsposities aan en dat dult men niet.
Aldus een ‘akelige voorspelling’ van Arthur Docters van Leeuwen, voorzitter van de Autoriteit Financiële Markten (voorheen Stichting Toezicht Effectenverkeer) en vorig jaar voorzitter van de commissie ‘Ict en de overheid’. Hij schetste zijn doemscenario op een congres van de EPN, Platform voor de informatiesamenleving, naar aanleiding van een Accenture-peiling van de e-overheidontwikkeling in 23 landen.
De commissie-Docters van Leeuwen presenteerde haar rapport (‘Burgers en overheid in de informatiesamenleving; de noodzaak tot institutionele verandering’) ruim negen maanden geleden, maar een regeringsstandpunt erover is er nog altijd niet. Met name de rijksoverheid heeft moeite met de aanbevelingen, die versterking van de positie van de burger beogen door maximale beschikbaarheid van overheidsinformatie en maximale transparantie van het overheidshandelen. Er moet een regeringscommissaris komen voor de elektronische relaties tussen burgers en overheid en de daarmee gepaard gaande institutionele innovatie, ondersteund door een Platform voor de Elektronische Samenleving.
Knagen aan machtspositie
Vooral ambtenaren willen niet dat aan hun machtsposities wordt geknaagd. Docters van Leeuwen heeft bewondering voor Wim Kuijken, secretaris-generaal van het ministerie van Algemene Zaken, die op een ander congres verklaarde dat zijn commissie veel te veel verandering wil. Reorganisatie van overheidsinstanties en herschikking van overheidstaken gaan uitermate moeizaam en vergen zoveel energie dat die naast het dagelijkse werk niet is op te brengen. Hij vindt Kuijken moedig omdat deze hit in het openbaar zei.
Anderen doen het off the record, maar wel in aanmerkelijk krassere bewoordingen. "Dan hoor je: We moeten niet naar meer openbaarheid en de burger moet niet alles kunnen vinden wat hij wil. We moeten juist terug naar minder transparantie, want we schieten door." Docters van Leeuwen pleit met Europarlementariër Elly Plooy (VVD) en Theo Schellekens, bestuurslid van VNO-NCW en voorzitter van de Commissie Informatiebeleid, voor een aparte minister voor innovatie met stevige bevoegdheden.
Docters van Leeuwen vindt de overheid best innovatief, maar constateert een verschuiving van de innovatie naar de periferie, bijvoorbeeld naar zelfstandige bestuursorganen (zoals zijn eigen Autoriteit Financiële Markten, het Kadaster en de Sociale Verzekeringsbank) en ook gemeenten. Hij voorziet een kloof tussen zowel de centrale overheid en lagere publiekrechtelijke lichamen en functionele organen, als de totale overheid en het bedrijfsleven.
Peter Mom
