De afgelopen jaren is een respectabel aantal publicaties verschenen over kennisbeheer (kennismanagement). De laatste tijd staat het onderwerp echter wat minder in de belangstelling. Sterker nog: het heeft er alle schijn van dat het een ‘non-issue’ is geworden. Kennisbeheer is uit.
Nu heeft de ict-branche altijd al te maken gehad met onderwerpen die even heel kortstondig in het centrum van ieders belangstelling staan om vervolgens weer even snel in de vergetelheid te raken.
De vraag is of het terecht is dat kennisbeheer hetzelfde lot beschoren is geweest. Mijn antwoord luidt klip en klaar: ja. En tegelijkertijd voeg ik daaraan toe: het is jammer, want het was niet nodig geweest.
Kennisbeheer is tot een hype geworden omdat de betrokken er niet in zijn geslaagd om het begrip een stevig fundament te geven en goede bijbehorende producten en diensten te ontwikkelen. Kennisbeheer is opgegaan in de waan van alledag. Dat lot heeft het niet verdiend.
Het grootste bezwaar dat ik tegen veel mensen heb die zich met kennisbeheer bezighouden, is dat ze het allemaal zo verschrikkelijk ingewikkeld en moeilijk maken. Kennis wordt allereerst verheven tot een nieuwe productiefactor. Onzin, want het maakt gewoon deel uit van de factor arbeid. Vervolgens komen er allerlei andere begrippen aan de orde. Zoals impliciete, expliciete en verloren gegane kennis. Kennisontwikkeling wordt gezien als een innovatiestrategie, noodzakelijk voor organisaties om te overleven. En wat te denken van al die mooie definities, zoals ‘kennis is geaggregeerde en van betekenis voorziene informatie’ . Kennisbeheer is ‘ … het zodanig inrichten en besturen van processen van de kenniswaardeketen dat daardoor het rendement en het plezier van de productiefactor kennis vergroot worden’. Onder kenniswaardeketen wordt dan verstaan het ontwikkelen, vaststellen, inventariseren, delen, toepassen en evalueren van kennis, uitgaande van mvds (missie, visie, doelen, strategie) van een organisatie. En dat allemaal natuurlijk in een cyclisch continu proces.
Dat van die kenniswaardeketen komt uit het in 2000 verschenen boek Kennisbeheer: de praktijk van goeroe Mathieu Weggeman. Hij is hoogleraar organisatiekunde aan de TU Eindhoven, maar ook adviseur via Twynstra Gudde Management Consultants. Die combinatie van functies heeft zo zijn voordelen: de wetenschapper blijft voeling houden met de praktijk. Maar er zijn toch ook wel wat risico’s aan verbonden. In hoeverre worden de wetenschappelijke pretenties beïnvloed door commerciële belangen?
Bruikbare tips
Weggeman wordt veelvuldig aangehaald door dr. Jelle Dijkstra in zijn boek De kunst & kunde van kennisbeheer dat vorig jaar bij Scriptum Uitgeverij verscheen. Dijkstra heeft een eigen adviesbureau. En dat gegeven is belangrijk om tijdens het lezen van het boek in gedachten te houden. Want zijn boek geeft niet alleen aan waarom kennisbeheer belangrijk is voor organisaties, maar geeft ook – en vooral -antwoord op de vraag hoe je er concreet vorm en inhoud aan kunt geven.
En ga er maar van uit dat ook Dijkstra kennisbeheer een groots en meeslepend onderwerp vindt. Organisaties moeten anders worden ingericht, er moet een adequate infrastructuur worden ontwikkeld en er moet een actieve kennisbeheercultuur worden gevestigd. Kortom: een behoorlijke ’tour de force’ voor een organisatie.
De auteur besteedt veel aandacht aan modellen, instrumenten, methoden en andere hulpmiddelen die kunnen helpen bij het organiseren en managen van kennisontwikkelingsprocessen. De praktische bruikbaarheid van die hulpmiddelen verliest hij daarbij niet uit het oog. Onder meer door het beschrijven van cases. Het probleem is dat de praktijk van kennisbeheer, na al die verheven theoretische beschouwingen, zo tegenvalt. Dat geldt zowel voor het boek van Dijkstra, als voor het boek van Weggeman, die zo’n 75 praktische toepassingen van kennisbeheer onder de loep heeft genomen. Het gaat in de meeste gevallen toch om het opzetten van een ict-systeem en bijbehorende structuren.
Desondanks is het best de moeite waard om het boek van Dijkstra eens door te lezen. Alle bekende theorieën en modellen van kennisbeheer passeren weer eens de revue. En degene die zich niets aantrekt van de open-deur-opmerkingen en het wollige jargon die her en der in het boek opduiken, zal er bruikbare en praktische tips in vinden. Maar het zijn geen hemelschokkende zaken, waarvoor adviseurs hoeven te worden ingehuurd, intensieve opleidingen gevolgd of organisaties drastisch op hun kop gezet.
Jelle Dijkstra.
De kunst & kunde van kennisbeheer.
Scriptum Management. 260 pagina’s.
ISBN 90 55941980
Prijs: 29,50 euro.
Cok de Zwart, freelance medewerker
