De Autoriteit Consument & Markt (ACM) maakt zich grote zorgen om de afname van de concurrentie in Nederland het afgelopen decennium. Dit doet afbreuk aan een innovatieve en weerbare samenleving. Daarom heeft de toezichthouder de komende jaren extra aandacht voor het belang van innovatie en weerbaarheid in haar toezicht.
Zo blijkt uit de ‘Staat van de Markt’, een nieuw jaarlijks rapport van de ACM. Een belangrijke verklaring voor de afname van de concurrentie is technologische verandering, in het bijzonder digitalisering.
Voordeel voor grote spelers
Software, data en andere immateriële middelen worden steeds belangrijker. Ze zijn vaak duur om te ontwikkelen, waardoor de vaste kosten voor bedrijven stijgen. Daardoor wordt de minimale schaal waarop je het goedkoopst kunt produceren groter. Met andere woorden: je moet als bedrijf groter zijn om efficiënt te kunnen werken.
Omdat deze middelen duur zijn, hebben grote bedrijven een voordeel. Zij kunnen die hoge kosten makkelijker dragen dan kleine bedrijven. Daardoor kunnen ze meer marktaandeel winnen. Uit studies blijkt dat vooral nieuwe informatietechnologie met hoge vaste kosten grote bedrijven helpt.
In sommige sectoren zorgt digitalisering ook voor sterke netwerkeffecten: hoe meer gebruikers, hoe waardevoller het product wordt. Dat werkt opnieuw vooral in het voordeel van grote spelers.
Met nieuwe bevoegdheden kan de ACM ingrijpen bij problemen waar ze nu nog niks aan kan doen. Bijvoorbeeld door het gemakkelijker te maken voor innovatieve nieuwe spelers om de concurrentie aan te gaan met grote bedrijven. Of om kleine overnames door grote bedrijven te kunnen beoordelen wanneer die de innovatie in de kiem dreigen te smoren.
Hoge overstapdrempels voor clouddiensten
Samen met andere toezichthouders in Europa wil de ACM de toetredingsdrempels verlagen voor Europese aanbieders van clouddiensten. Het rapport schetst uitvoerig hoe groot de marktmacht van cloudaanbieders is. De hoge overstapdrempels worden problematisch genoemd. De voordelen van een overstap wegen vaak niet op tegen de nadelen. Overstappen is daarom zeldzaam. De Britse mededingingsautoriteit vond in 2025 dat minder dan 1% van de afnemers van IaaS- en PaaS-diensten van aanbieder verandert.
In de cloudmarkt sluiten klanten vaak contracten die niet volledig duidelijk zijn. Wie een nieuw contract tekent, weet meestal niet precies hoe prijzen of kosten om over te stappen in de toekomst zullen veranderen. Ook zijn de contracten zelf vaak ingewikkeld, bijvoorbeeld als het gaat om technische beperkingen die worden gebruikt om ‘egress fees’ (kosten voor uitgaand dataverkeer) te rechtvaardigen.
Daardoor blijven de extra winsten bestaan die ontstaan doordat klanten vastzitten aan één leverancier (vendor lock‑in). De Britse mededingingsautoriteit concludeerde in 2025 dat Amazon en Microsoft hierdoor inderdaad hoge overwinsten behalen.
Marktmacht hyperscalers
Een tweede bron van marktmacht voor hyperscalers komt voort uit toe- en uitbreidingsdrempels voor kleinere aanbieders. Voor datacenters, netwerken en servers zijn grote kapitaalinvesteringen nodig. Daarnaast profiteren de hyperscalers (dankzij schaalvoordelen) van lagere gemiddelde kosten dan kleinere aanbieders. Ook hebben kleinere aanbieders minder uitgebreide dienstenportfolio’s. Hierdoor kunnen zij geen totaalpakket bieden, wat hun aanbod minder aantrekkelijk maakt. Door deze factoren krijgen kleinere cloudaanbieders in het IaaS- en PaaS-segment lastig voet aan de grond.
Naast marktmacht leidt de sterke afhankelijkheid van hyperscalers ook tot risico’s op het gebied van digitale autonomie en weerbaarheid. De ACM acht de kans gering dat de afhankelijkheid van hyperscalers zonder overheidsregie is af te bouwen.
Overstappen naar Europese aanbieders brengt, in ieder geval op korte termijn, behoorlijk grote kosten met zich mee. Zo zijn Europese opties momenteel vaak duurder, of bieden minder functionaliteiten. Daarnaast overstijgen de maatschappelijke voordelen van Europees cloudgebruik de private voordelen voor afnemers van clouddiensten. Bedrijven zijn daarom minder geneigd om afhankelijkheid van Amerikaanse cloudaanbieders te verminderen dan maatschappelijk gewenst is. Dit rechtvaardigt een actieve rol van de overheid om afhankelijkheden af te bouwen. Een herziening van het aanbestedingsbeleid kan de vraag naar Europese clouddiensten op gang brengen.
Nogmaals ik vind dit een te grote ingreep op het eigendomsrecht. Een ondernemer moet de mogelijkheid hebben om zijn bedrijf(je) te verkopen aan de hoogste bieder, ook als dit een Amerikaanse techgigant is.
Hoe kan de ACM bepalen of dit kleine bedrijf succesvol zou zijn geweest zonder de overname? Dit is niets anders dan natte vingerwerk of nog erger politiek gemotiveerd.
Het kan er ook voor zorgen dat durfkapitalisten Nederlandse startups links laten liggen en deze geen geld meer kunnen ophalen om te groeien.
Het venijn zit in de laatste alinea.
De prijs die betaald moet worden.
Zowel muss van maatschappelijk als het soll van overheidsregie
En het mag en moet wat kosten.
Cloud ooit vanwege de schaalvoordelen.
Laat specialisten doen waar ze goed in zijn
Naast big en tech bleek dat ook het afhankelijk maken en chanteren 😉
Egress fees en vendor lockin as a service
De vechtscheiding na verleidingen van cloud:
Och was ik maar bij moeder thuisgebleven
Och was ik maar met jou niet meegegaan
Och had ik naar jouw ogen niet gekeken
Dan had m’n hart nu niet zo’n pijn gedaan
Ik kan niet slapen en niet eten want ik kan je niet vergeten
Met je rode mond
Je blauwe ogen
Je haar zo blond
Maargoed.
Nu dus een soort van private cloud voor alleen Europa.
Europa heeft concurrentie als religie, maar geen industriële strategie als tegenwicht. Waakhonden zonder tanden zoals de ACM worden daardoor eerder decorum dan toezichthouder. Digitale markten zijn geen enkelvoudige markten maar ecosystemen waarin schaal, lock-in en netwerkeffecten de uitkomst bepalen.
Nederlandse startups verkopen een aura van Europese onschuld en betrouwbaarheid terwijl ze in werkelijkheid optreden als makelaars van afhankelijkheid in het big-tech ecosysteem. Eten of gegeten worden in dat ecosysteem gaat om de werkwijze van Amerikaanse durfkapitaal wat draait om schaal.