BLOG – Opensourcesoftware wordt al jarenlang gepresenteerd als hét antwoord op digitale onafhankelijkheid, transparantie en flexibiliteit. Overheden en organisaties omarmen het idee vaak vanuit strategische motieven: geen vendor lock-in, vrijheid om code aan te passen en de belofte van technologische soevereiniteit. Toch groeit het besef dat opensource anno nu niet langer automatisch gelijkstaat aan soevereiniteit, en dat de praktijk weerbarstiger is dan het ideaal.
Opensource wordt gedragen door een brede en diverse gemeenschap van ontwikkelaars, variërend van individuele experts tot grote internationale technologiebedrijven. Waar Microsoft vroeger onder leiding van Bill Gates en Steve Ballmer kritisch stond tegenover opensource, veranderde dit in de jaren na 2010 onder ceo Satya Nadella. Sindsdien heeft Microsoft belangrijke technologieën zoals het .NET-framework opensource gemaakt, geïnvesteerd in Linux en bijgedragen aan organisaties zoals de Linux Foundation. Met de overname van GitHub in 2018 is Microsoft uitgegroeid tot een van de grootste bijdragers aan opensource wereldwijd.
Deze samenwerking versnelt innovatie en leiden ertoe dat belangrijke software – zoals databases, cloudplatformen en security-oplossingen – continu wordt doorontwikkeld en verbeterd. Veel projecten hebben een internationaal karakter; dit biedt voordelen op het gebied van kennis, expertise en middelen. Organisaties kunnen hierdoor profiteren van hoogwaardige technologie én tegelijkertijd zelf bijdragen aan de richting en kwaliteit van de software. Opensource versterkt daarmee niet alleen innovatie, maar biedt ook een stevige basis voor digitale onafhankelijkheid en samenwerking over grenzen heen.
Echter wordt ook cruciale infrastructuursoftware – denk aan databases, cloudplatformen en security libraries – vaak gedomineerd door organisaties die buiten Nederland of zelfs buiten Europa opereren. Daardoor ontstaat een paradox: hoewel de software open is, is de feitelijke invloed op de roadmap, beveiliging en doorontwikkeling sterk afhankelijk van buitenlandse partijen. Nationale soevereiniteit wordt zo ingeruild voor een vorm van afhankelijkheid die minder zichtbaar is, maar daarom niet minder reëel. Opensource als symbool van digitale autonomie verliest daarmee een deel van zijn kracht.
Support
Een van de grootste struikelblokken voor enterprise-organisaties is support. Waar commerciële software vrijwel altijd gepaard gaat met duidelijke service level agreements, 24/7-ondersteuning en juridische garanties, is dit bij opensource lang niet altijd het geval. Support wordt vaak geleverd door commerciële entiteiten die een verdienmodel hebben gebouwd rondom een opensource product.
Dit leidt tot een nieuwe afhankelijkheid: niet van de softwareleverancier, maar van de partij die support levert. Ironisch genoeg zijn dit vaak dezelfde internationale ondernemingen die we bij commerciële software proberen te vermijden.
Excelleren
Enterprise-organisaties hebben andere behoeften dan idealistische communities. Stabiliteit, langetermijnonderhoud, garanties, certificeringen en integraties zijn doorslaggevend. Veel opensource-oplossingen excelleren in flexibiliteit en innovatie, maar missen functionaliteiten die in commerciële producten standaard zijn, zoals uitgebreide managementtools, gebruiksvriendelijke interfaces of diepgaande rapportagefunctionaliteit.
Daarnaast vergt opensource vaak meer interne kennis en volwassen it-governance. Niet elke organisatie wil of kan investeren in het zelf beheren, beveiligen en doorontwikkelen van software. In zulke gevallen wordt opensource geen kostenbesparing, maar een extra complexiteitslaag.
Dit betekent niet dat opensource zijn waarde heeft verloren. Integendeel: het stimuleert innovatie, voorkomt volledige afhankelijkheid van één leverancier en vormt de ruggengraat van het moderne internet. Veel commerciële oplossingen bouwen inmiddels zelf op opensource-componenten, wat onderstreept hoe belangrijk het ecosysteem is.
Conclusie
Het is essentieel om opensource niet langer te zien als een dogma of automatische keuze. Het is een strategisch instrument dat, net als commerciële software, kritisch beoordeeld moet worden op volwassenheid, supportstructuur en risico’s. Opensource is geen synoniem meer voor soevereiniteit. De afhankelijkheid van buitenlandse supportleveranciers, het ontbreken van enterprise-waardige garanties en het verschil tussen ideaal en realiteit maken dat organisaties nuchter moeten evalueren waar opensource wel en niet past.
Het streven naar openheid en transparantie blijft waardevol, maar alleen in combinatie met professionele ondersteuning, duidelijke verantwoordelijkheden en realistische verwachtingen kan opensource duurzaam onderdeel zijn van een moderne it-strategie. Het ideaal leeft voort, maar de praktijk vraagt om nuance.
Ruud Pieterse, enterprise-architect DXC Technology
Open-source software is de *enige* manier om soevereiniteit te bereiken omdat andere methoden (zoals het voortrekken van een nationale software leverancier) al snel als oneerlijke handelsbelemmering zal worden opgevat en dus tot sancties zal leiden. Zeker door de huidige Amerikaanse regering.
Het klopt dat ondersteuning van open-source software vaak gedaan wordt door dezelfde mensen die de software ontwikkelen. De lock-in is echter beperkt omdat iedereen de ondersteuning zou kunnen overnemen. Zelfs de gebruiker zelf (mits genoeg technisch onderlegd). Daarnaast is open-source software “eeuwig” en oneindig. Veel OSS word al sinds de jaren 80 ontwikkeld (bijv. GCC compiler) en zal waarschijnlijk nog vele decennia meegaan.
Conclusie is dat open-source altijd verkozen moet worden boven gesloten software, zelfs als de functionaliteit minder is. Vaak wordt functionele pariteit met commerciële software wel bereikt, al kan dit enige tijd duren.
Alleen voor heel specialistische software kan men ervoor kiezen om gesloten software te gebruiken. Laten we eerlijk zijn: de meeste software tegenwoordig is “commodity” en niet uniek. Is Microsoft Office zoveel beter dan LibreOffice? Wat mij betreft is het antwoord “nee.”
Mijn opinie laat duidelijk zien dat Open Source in de originele hoedanigheid zijn tijd gehad heeft. Dat betekent niet dat het onnodig is geworden, het is meer dat de tijden zijn veranderd.
Met soevereiniteit heeft het niets te maken zolang grote tech (en in veel gevallen amerikaanse) bedrijven het als produkt voeren. Maar ook dat is niet slecht, want dat bracht een stuk governance.
LibreOffice is trouwens een leukte poging, maar niet voor alles.
Jij beweert dat als open-source software grotendeels in de VS wordt ontwikkeld en dat de roadmap daar wordt vastgesteld dat het niet soeverein is? Dan heb je gewoon niets begrepen wat soeverein inhoudt.
Het enige verschil met grote Amerikaanse techbedrijven is dat zijn geld hebben (vanwege een de facto monopolie) dat zij mensen kunnen betalen om stukjes te schrijven om FUD (fear uncertainty doubt) te verspreiden rondom het hele onderwerp van soevereiniteit.
Op veel domeinen is open-source al dominant zoals bij 3D (Blender) en printplaat ontwerp (KiCad). Ook bij photo-editing en grafisch ontwerp zie je dat klanten de absurde prijzen van abonnementen en licenties meer dan zat zijn (Adobe) en gaat men steeds meer over op open-source (Krita, Darkroom, GIMP).
Ik ken er nog eentje: de open deur.
Alsof open source ooit gelijk stond aan soevereiniteit.
Wie denkt er nou dat het recht op kunnen lezen en aanpassen van code alles zegt over de bruikbaarheid ervan ?
Wie dacht er dat soevereiniteit gratis is ?
Want als je zonder afhankelijkheid kan, waarom was die er dan ?
Iemand zal toch de code moeten schrijven en support moeten leveren.
Open source stond altijd al voor soevereiniteit. Maar gezien de beperkte ontwikkelcapaciteit duurt de ontwikkeling ervan vaak langer. Als alle overheden binnen de EU die van open-source gebruikmaken de ontwikkeling mede zouden financieren dan zou het gat met proprietary veel sneller gedicht kunnen worden.
De afhankelijkheid was er omdat bedrijven en overheden iemand willen kunnen opbellen als het mis gaat en omdat er niet altijd pariteit was qua functionaliteit vanwege eerder genoemde ontwikkelcapaciteit. Daarom koos men voorheen voor gesloten software. Echter, de kwaliteit en gebruiksvriendelijkheid van open-source is dermate verbeterd dat soevereiniteit zwaarder gewogen kan worden bij de keuze van software.
Open source gaat om leesbare code, niks meer en niks minder. Eventuele voordelen van transparantie met open source wordt gedicteerd door leesvaardigheid want 90% van de organisaties die open source als een reddingboei zien hebben niet de zwemvaardigheid. En uit goede bron weet ik dat Bill Gates noch Steve Ballmer tegen open source waren maar dat ze zorgen hadden over de governance van de code, niet onterecht als ik kijk naar de kermis van open source. Hoe verrassend dat leesbare code en mogelijkheden van AI nieuwe risico’s brengen, het omarmen van een idee zonder te weten welke slangen er in je paradijs zijn is nogal naïef.
Het keuterboer denken vergeet dat echte soevereiniteit in de onderliggende afhankelijkheden zit want open‑source licenties bevatten beperkingen die de deze ondermijnen. Want het gaat niet alleen om een leesvaardigheid die nodig is om de code te onderhouden maar ook om de rechten om code aan te passen. En voor wat betreft de kermis van een gemeenschap, Bill Gates en Steve Ballmer hadden gelijk over de governance van de code. De restricties op code die de kernel raakte maakte Windows stabieler want ook Windows was hierin een kermis. Van keuterboer denken naar een systeem denken ging de controleerbaarheid van de code vooral om juridische aansprakelijkheid.
Hier ligt de grootste uitdaging voor de overheid als we kijken naar risicomijdend gedrag want open‑source governance is risico‑verplaatsend. Gebruik is op eigen risico en dat bellen is vaak een beschrijving van het probleem in een community met hoop op een oplossing want er zijn geen SLA’s. Dat botst met het bestuursrecht welke niet om de code gaat maar om de juridische kaders die de soevereiniteit bepalen. Kortom, het is weer een sterk staaltje symptoom bestrijding zonder de daadwerkelijke oorzaken aan te pakken want de informatievoorziening (van de overheid) is een strategische bedrijfscomponent die ondertussen sterk afhankelijk is van de IT. Open source biedt hierin mogelijkheden maar geen wonderen;-)
Als ik keuterboertje zo hoor met zn OSS marxisme was het artikel misschien toch geen open deur 😉
Open source geeft vrijheid in code, maar soevereiniteit ontstaat pas wanneer je ook de mensen, processen en verantwoordelijkheid hebt om die code te dragen.
De titel “Opensource: ideaal voorbij de werkelijkheid van soevereiniteit en support” lijkt me toch duidelijk.
Vrijheid, gelijkheid, boertjeschap is niet echt realistisch.
Het artikel heeft een kern van waarheid maar gaat niet in op de oorzaken, boeren zonder de vergunningen is eerder anarchie. Zelfs Marx begreep dit want ordnung must sein gaat om de inrichting van een maatschappij waarin we economisch een verandering zien. Marx begreep al dat de waardecreatie door denken om een productiefactor gaat die de basis van een kenniseconomie vormt. OSS idealisme gaat meer om het idee van delen waar de tegenpresentatie het voortbestaan van het project bepaalt want de ontwikkelaars die zich niet gewaard voelen zullen al snel hun interesse verliezen. Beetje als met dit forum waar bezuinigd werd op het gratis bier waardoor het niet meer als vroeger is.
Ik denk dat de oorzaken van de veranderingen is dat Open Source verder van de developers wereld kwam te staan doordat commerciele partijen zich ermee bezig gingen houden.
Verder hebben de technische ontwikkelingen niet stilgestaan en is Open Source op sommige vlakken ingehaald door commerciele software, omdat daar het grote geld zit.
Onzin Ruud want developers zijn geen verkopers als we kijken naar het commerciële mechanisme van een ruil:
“Het ideaal leeft voort, maar de praktijk vraagt om nuance.”
Commerciële software wordt daarom ingehaald door open source als ik kijk naar de innovatie welke vaak geremd wordt door de wet van een voorsprong die om de financiële belangen gaat. Want de developers zijn misschien geen verkopers maar ze zijn ook niet wereldvreemd. Ze lopen nog weleens weg als commercie boven idealen gaat want de waardering wordt niet alleen in geld uitgedrukt. Voor wat betreft het onderhouden van code hebben commerciële partijen gekozen voor offshoring naar lagelonenlanden waardoor de eerdere voorsprong een achterstand werd.
Een bedrijf dat miljarden verdient met licenties heeft een natuurlijke prikkel om bestaande producten zo lang mogelijk uit te melken. De houdbaarheid van dat verdienmodel wordt echter steeds vaker ingehaald door de innovatiekracht van open source en de open ecosystemen daaromheen. Die kermis, waar iedereen een attractie mag bouwen, kent ook een keerzijde. Onderhoud, governance en aansprakelijkheid zijn versnipperd en het supply-chainrisico is groter doordat software uit talloze afhankelijkheden bestaat. Juist daar laat het pretparkmodel zijn waarde zien: centrale regie, gecontroleerd onderhoud, duidelijke verantwoordelijkheden en één partij die aanspreekbaar is wanneer het misgaat.
In een commercieel verdienmodel is winst niet alleen een beloning voor innovatie, maar ook een vergoeding voor verantwoordelijkheid, aansprakelijkheid en ondernemingsrisico. Open source verlaagt de kosten van innovatie, maar neemt die verantwoordelijkheden niet vanzelf over. De discussie over winst gaat daarom minder over de vraag óf winst legitiem is dan over de vraag waarvoor zij wordt betaald. Wie winst uitsluitend ziet als uitbuiting, kijkt vanuit een marxistische waardering. Wie winst ziet als de prijs voor risico, continuïteit en aansprakelijkheid hanteert een bedrijfseconomisch perspectief.
Ik denk dat het geen onzin is. Vroeger waren developers scripters en nerds die handige trucjes verzonnen en zelf hele platformen bouwden, het liefst op een zolderkamer. We zijn dat tijdperk voorbij. Het zijn inderdaad geen sales mensen, op een paar uitzonderingen na. Innovatie is er steeds minder omdat grote tech bedrijven hun inhalen en ook goede developers in huis hebben,
Het gaat niet alleen om leesbare code. De licentie is van even groot belang. Anders krijg je “source available” licenties waar je feitelijk weinig aan hebt behalve dat je misschien de fabrikant kosteloos kan helpen om zijn software te verbeteren.
De vrijheid om software te modificeren en te gebruiken zoals jij dat wilt is misschien wel het belangrijkste kernpunt van open-source.
Volgens mij mis je mijn punt Ruud. Ik heb het niet over een stereotype van de programmeur op een zolderkamer maar over de economische prikkels achter de verschillende wijzen van distributie. Open source is namelijk allang geen verzameling hobbyisten meer want ook de grote tech bedrijven – inclusief Microsoft – participeren in de projecten want veel innovatie ontstaat in deze open ecosystemen.
Tegelijk heeft open source zijn eigen zwakke punten, zoals governance, onderhoud, aansprakelijkheid en supply-chainrisico’s. Juist daarom zijn er bedrijven ontstaan die open-sourceprojecten ondersteunen maar er een commercieel dienstverleningsmodel omheen bouwen. De lijst is lang want het klassieke verdienmodel verschuift van het verkopen van software naar het leveren van vertrouwen en verantwoordelijkheid.
Eén oorzaak hierin is Internet welke ervoor zorgde dat de hyperscalers hun platform op open sources konden bouwen omdat het verdienmodel in de diensten zit.
Ook hier zie ik het weer opduiken; het denken in fout of goed.
Opensource is goed en commerciele software is fout.
Geen grijs gebied waar hardwerkende nederlandse bedrijven een boterham verdienen met het ontlasten van organisaties en bedrijven.
Ook geen nuance tussen opensource communities van 20 jaar geleden (toen het starten en onderhouden van een opensource project uit idealisme en trots gebeurde) en de huidige tijd waar moderators ondersneeuwen in duizenden bugs fixes of enhancements die door AI agents gegenereerd worden. Scheldpartijen en opvliegende ego’s zijn inmiddels gemeengoed en veel contributors zitten er helemaal doorheen.
Ideale software bestaat niet, ook niet voor overheidsinstellingen. Een grote gemeente kan zich nu eenmaal andere zaken permitteren dan een kleine gemeente met slechts een klein aantal ICT’ers.
Het beste dat je kunt kiezen is iets wat op dat moment optimaal bij JOU organisatie past. En als je graag gratis software hebt en wilt betalen aan externen die dat voor jou onderhouden en je er garanties voor willen geven (tegen betaling), dan moet je dat vooral doen.
Als je de risico’s anders inschat en jij besluit je software bij van een (Nederlandse) commerciele partij af te nemen vanwege risicomanagement, garanties en voorspelbare kosten, dan is dat ook jóuw keuze.
Te vaak lees ik in commentaren tussen de regels door een bijna religieus fanatisme; “Als ze het niet begrijpen moet ik gewoon nogmaals vertellen, met andere argumenten. Want mijn oplossing is toch echt de beste en die andere is echt ontzettend fout!”
Als jouw organisatie optimaal preseteerd met opensource software en de voor- en nadelen die daarbij horen, ga dan vooral door met wat je doet. Is jouw organisatie beter af met andere garanties, voorwaarden en functionaliteit, maak een andere keuze. Maar laat je niets voorschrijven door anderen die belangen hebben waar jij geen weet van hebt. Er is ruimte voor iedereen en de wereld wordt er echt een stukje mooier door als we elkaar die keuzevrijheid gunnen.