De Autoriteit Consument & Markt (ACM), Autoriteit Financiële Markten (AFM), Autoriteit Persoonsgegevens (AP), De Nederlandsche Bank (DNB) en Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) roepen overheid en bedrijfsleven op de overgang naar meer digitale autonomie te versnellen. Dat schrijven de toezichthouders in het rapport De route naar digitale autonomie, dat is aangeboden aan staatssecretaris Aerdts van Digitale Economie en Soevereiniteit.
Volgens de toezichthouders brengt de concentratie van it-diensten bij een klein aantal leveranciers risico’s met zich mee voor de continuïteit van digitale dienstverlening aan burgers en bedrijven. Verstoringen, cyberincidenten en geopolitieke ontwikkelingen kunnen daardoor een grote impact hebben op organisaties en de samenleving. Daarnaast zou de afhankelijkheid van een beperkt aantal niet-Europese dienstverleners de keuzevrijheid verkleinen en het wisselen van leverancier kostbaar en complex maken.
De toezichthouders benadrukken dat digitale autonomie niet hetzelfde is als volledige technologische onafhankelijkheid. Het gaat volgens hen om meer keuzevrijheid en regie voor organisaties die it-diensten afnemen. Dat vraagt om een meer open it-architectuur, betere mogelijkheden om tussen leveranciers te wisselen en een markt waarin concurrentie wordt bevorderd.
Aanbevelingen
Om die digitale autonomie te versterken, doen de toezichthouders in het rapport De route naar digitale autonomie vier aanbevelingen:
- Bundel vraag naar Europese diensten: de overheid kan optreden als aanjager door de vraag naar nieuwe Europese digitale diensten te bundelen en zelf als eerste afnemer op te treden;
- Weeg digitale autonomie mee bij aanbestedingen: overheden en bedrijven zouden bij de inkoop van it-diensten eisen moeten stellen aan open standaarden, interoperabiliteit en overstapmogelijkheden;
- Werk als sector samen: bedrijven kunnen binnen hun sector gezamenlijk optreden bij de afname van it-diensten en als eerste klant fungeren voor sectorspecifieke oplossingen. Volgens de toezichthouders bieden de concurrentieregels hiervoor voldoende ruimte;
- Ontwikkel Europese alternatieven: it-aanbieders kunnen meer samenwerken om Europese digitale diensten te ontwikkelen die keuzevrijheid en weerbaarheid vergroten.
Weerbaarheid
De oproep sluit aan bij bestaande regelgeving rond digitale weerbaarheid. De toezichthouders wijzen daarbij op Dora en de nieuwe Cyberbeveiligingswet (NIS2-richtlijn), die vanaf 15 augustus van kracht is. Beide regelingen leggen nadruk op het beperken van risico’s in de toeleveringsketen en het versterken van de weerbaarheid van essentiële en belangrijke organisaties.
Met hun gezamenlijke visie willen de vijf toezichthouders bijdragen aan een digitale infrastructuur waarin organisaties meer controle hebben over hun it-voorzieningen en minder afhankelijk zijn van een beperkt aantal aanbieders.
Het tweede punt kan door de Amerikanen al snel als ongeoorloofde concurrentievervalsing worden aangemerkt. Dit is daarom gevaarlijk omdat wij ons geen handelsoorlog met de VS kunnen veroorloven, op meerdere vlakken (defensie, technologie, diensten, export).
Daarom had dit rapport ook open-source software moeten aanbevelen, omdat de Amerikanen hier namelijk nooit tegen kunnen zijn. Dus de ambtenarij loopt weer gebrekkig en riskant advies aan onze politici voor te schotelen.
Toezichthouders roepen op tot versnelling omdat ze jarenlang hebben liggen slapen?
Never waste a good crisis is de huidige status quo niet van de ene dag op de andere dag ontstaan. Een afhankelijkheid van niet-Europese bedrijven is tenslotte gewoon een keus welke niet om open source gaat maar om de governance welke uitbesteed is met het economische idee dat kopen goedkoper is dan zelf maken. Het is niet de ambtenarij die achter de feiten aanlopen maar een kliek bestuurders die opportunistisch reageren op het draaien van de wind.
Natuurlijk kan de overheid optreden als aanjager voor Europese diensten maar tot op heden valt de keus vooral op Amerikaanse diensten, Microsoft or what else?
Niet gehinderd door enige kennis hebben met name Amerikaanse bedrijven een stoel aan de tafel gekregen voor de lobby want het ontwikkelen van Europese alternatieven gaat niet om hetzelfde doen met andere code. De mooiste voorbeelden hierin worden trouwens gegeven door INSEAD met de blauwe oceaan en rode zee theorie, het verschil tussen de evolutionaire innovatie van bezuinigingen en disruptieve innovatie van nieuwe kansen gaat nu meer om ondernemen dan besturen.
Het is dan ook prachtig dat alle ongekozen toezichthouders een lobby beginnen vanuit een anti-Amerikaans sentiment want we wantrouwen onze eigen bestuurders meer dan een geopolitiek beleid wat iedere kiezer 10 jaar geleden al aan zag komen. Want de nieuwe adel van alle ongekozen toezichthouders vraagt vooral om een disruptieve innovatie van een nieuwe democratische realiteit, ooit reden voor de oprichting van D66 als we kijken naar de achterkamertjes van de macht.
De belofte van NSC en de echo van D66 zijn uiteindelijk hetzelfde, een zucht in de wind als we kijken naar de toezichthouders die meer met politiek bezig zijn dan hun taken. Want niet de toezichthouder bepaalt de regels van het spel als we kijken naar de trias politica van een democratische rechtsstaat, niet zeuren maar poetsen moet de staatsecretaris haar bips afvegen met adviezen van een ongekozen nieuwe adel. Want stoeipoes-pakjes profilering door een lobbyclub maakt haar niet geloofwaardiger.
Maar ook het onderwijs moet hierin mee! Op het MBO gaat het goed, maar op gewone scholen nog niet. Ook de gemeentes, het welzijnswerk, voorlichting aan het publiek, vrijwilligers computerhulp, zij allemaal moeten meer van Open Source software weten.
Want als (veel) gewone mensen kunnen omgaan met Linux en Libre Office e.d. zul je die rare toestanden als bij de Belastingdienst waarschijnlijk niet meemaken.
Immers, Microsoft heeft gewone mensen doen geloven, dat er alleen maar Windows bestaat.