Expertisecentrum online misbruik Offlimits, burgerinitiatief tegen big tech Firewall en de Consumentenbond bereiden een kort geding voor tegen Meta en brillenfabrikant Luxottica. De drie organisaties willen dat de verkoop van de Meta‑bril wordt gestaakt en dat bestaande brillen worden aangepast zodat het opnemen van video alleen nog kan met uitdrukkelijke toestemming van personen die gefilmd worden. De rechtbank Amsterdam behandelt de zaak op 26 november.
Offlimits en Firewall hebben gezamenlijk een procedure aangespannen. De Consumentenbond heeft dat afzonderlijk gedaan. De drie partijen hebben de rechtbank nu gevraagd om de zaken gezamenlijk te behandelen.
De Meta‑bril lijkt op een gewone bril maar bevat een verborgen camera, waardoor gebruikers ongemerkt kunnen filmen. Volgens de organisaties ontstaat zo het risico dat mensen altijd en overal worden opgenomen: op het strand, in kleedkamers of tijdens demonstraties. Alle beelden worden gedeeld met Meta, dat ze inzet voor het trainen van ai‑systemen. Meta stelt daar tegenover dat data in principe alleen op de telefoon van de gebruiker wordt opgeslagen, tenzij een gebruiker ai-toepassingen inzet.
Robbert Hoving (Offlimits) stelt dat slachtoffers zich nu al melden: ‘Deze eerste meldingen zijn slechts het topje van de ijsberg. Meta belooft telkens beterschap, maar gaat ondertussen gewoon door, waarbij winstmaximalisering voorop staat.’ Volgens de tegenstanders is het verzamelen van data de belangrijkste opzet en worden met die gegevens ai-systemen getraind.
Eén uitzondering
Eric Smit, voorzitter van stichting Firewall: ‘De Meta-bril schaadt personen die zonder toestemming worden gefilmd. We moeten een grens trekken, voordat een lawine van dit soort dubieuze producten van grote technologiebedrijven de privacy van talloze mensen zal schaden en van onze samenleving een surveillancestaat maakt.’ Volgens hem vormt de bril ‘ontegenzeggelijk’ een gevaar voor onze democratische rechtsstaat. ‘We moeten allemaal vrij kunnen demonstreren, stemmen of op een andere manier onze basale democratische rechten uitoefenen.’
Zijn organisatie maakt één uitzondering. ‘Mocht de rechter dat nodig vinden, dan vragen we een uitzondering voor mensen met een visuele beperking die op medisch advies een camerabril gebruiken die hen via geluid vertelt wat er om hen heen is, zolang die bril zelf geen opnames kan maken.’
In Noorwegen is een tijdelijk verbod op het gebruik van de Meta-bril in openbare gelegenheden, op scholen en in ziekenhuizen. Duitsland heeft een verbod op bepaalde verborgen camera’s in producten, maar geen algemeen verbod op camera’s in consumentenproducten. Het verbod geldt specifiek voor verborgen opnameapparaten die anderen onopgemerkt kunnen filmen of afluisteren.
Hoe verschilt deze ophef van Google Glass?
De discussie rond de Meta‑bril verschilt duidelijk van de ophef rond Google Glass tien jaar geleden. Toen draaide de weerstand vooral om zichtbare camera’s in publieke ruimtes. Mensen waren bang om openlijk gefilmd te worden; cafés verboden de bril en de term Glassholes werd gemeengoed. Google Glass werd gezien als een nieuw, onbegrijpelijk surveillance‑apparaat voor consumenten.
Bij de Meta‑bril ligt de nadruk juist op onzichtbare opname en ai‑functionaliteit. De camera valt nauwelijks op, de bril kan handsfree filmen en beelden kunnen direct worden gebruikt voor ai‑herkenning of livestreaming. Via sociale mediakanalen worden allerlei beelden verspreid van vrouwen die in het geheim zijn gefilmd. Het heeft de bril de bijnaam ‘gluurbril’ bezorgd. Bovendien wordt de Meta‑bril nadrukkelijk gepositioneerd als een mainstream lifestyle‑product, terwijl Google Glass inmiddels alleen nog in industriële omgevingen wordt gebruikt. Daardoor is de maatschappelijke impact van Meta’s product veel groter.
Partijen als Apple en Google ontwikkelen ook camerabrillen. De zaak tegen Meta kan normbepalend zijn (precedentwerking) voor de brillen die deze leveranciers in de toekomst op de markt brengen.
