De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is voorzichtig enthousiast over de ontwikkeling waarbij overheden gebruikmaken van zogeheten digital twins. De technologie, die een op data gebaseerde virtuele weergave van fysieke objecten of locaties maakt, kan helpen bij specifieke vraagstukken. Maar overheden moeten waken voor te veel 'techno-optimisme', schrijft de VNG in een analyse van technologietrends.
Gemeenten kunnen maatschappelijke waarde creëren met behulp van digitale twins, concludeert de VNG. De virtuele kopie van de werkelijkheid stelt overheden in staat deze werkelijkheid te analyseren en voorspellingen te doen aan de hand van realtime-data. Ze kunnen de techniek ook inzetten voor grote thema’s zoals de energietransitie en de druk op de woningmarkt.
De mogelijkheden van digital twins blijven ook in de Europese Commissie en bij de rijksoverheid niet onopgemerkt. ‘Brussel’ investeert de komende jaren veel geld in de technologie en ‘Den Haag’ hamert op uitwisselbare (federatieve) data, samenwerking tussen overheden, kennisopbouw en borging van publieke waarden.
Te veel techno-optimisme
Toch is het volgens de VNG belangrijk te waken voor te veel techno-optimisme. ‘De kwaliteit van de data is in veel gevallen nog niet op orde en het wantrouwen ten opzichte van het gebruik van nieuwe technologieën door overheden groeit.’ Om dit te verbeteren, noemt de vereniging een aantal aandachtspunten voor overheden. Zo moeten de transparantie en verantwoording over de inzet van digital twins worden geregeld, en privacy en security vanaf het eerste ontwerp zijn gewaarborgd. Ook de afhankelijkheid van leveranciers is een punt van aandacht.
‘De ervaring leert dat de wereld complex is en niet zomaar te reduceren valt tot een model of dashboard waarbij het openbaar bestuur gemakkelijk aan de knoppen zit’, schrijven de analisten. ‘Het is allereerst belangrijk om te herinneren dat het functioneren van digital twins staat of valt met de kwaliteit van de gebruikte data en de interoperabiliteit van verschillende data-ecosystemen.’
Function creep
De VNG waarschuwt ook voor het verschuiven van doelstelling van digital twins. ‘Door de stapeling van datasets kunnen steeds nieuwe toepassingen ontstaan, maar het blijft altijd van belang om deze rechtmatig en doelmatig in te zetten. Wanneer hier geen bewuste afweging voor wordt gemaakt, ligt function creep op de loer.’ Daarvan is sprake wanneer informatie wordt gebruikt voor een ander doel dan het originele.
Daarnaast staat de legitimiteit van besluiten die overheden maken op basis van digital twins volgens hen onder druk. ‘Digital twins zijn niet neutraal. In het hele proces worden keuzes gemaakt.’ En ze vragen zich ook af wie verantwoordelijk is voor de besluiten die worden genomen op basis van informatie die een digital twin samenstelt uit meerdere bronnen binnen de overheid.
Vier trends
In het Trendrapport Informatiesamenleving 2022 schetst de VNG trends op het gebied van informatie en digitalisering bij de overheid. Het rapport biedt gemeentebestuurders een selectie van maatschappelijke, technologische en organisatorische ontwikkelingen in de informatiesamenleving die komend jaar hun aandacht verdienen, aldus de VNG.
Naast de trend van digital twins, staat de vereniging stil bij digitalisering en democratische rechtsstaat, drukte meten met digitale technologie en de verbinding tussen digitale en groene transities. Er komen enkele gemeentelijke bestuurders aan het woord en er zijn enkele voorbeelden.
Het rapport is hier te vinden.
