Nederland moet weerbaarder worden tegen hybride dreigingen. Dit soort conflictvoering bedreigt niet alleen onze fysieke infrastructuur maar kan ook het vertrouwen in onze democratische instituties en sociale cohesie aantasten.
De Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) roept het kabinet in een rapport op tot nieuwe maatregelen om de weerbaarheid van Nederland tegen hybride dreigingen te vergroten. De respons op een acute dreiging is nu veel te reactief en veelal gericht op schadebeperking. Een meer proactieve en samenhangende strategie is nodig, waarbij overheid, maatschappelijk middenveld, bedrijfsleven, kennisinstellingen en burgers betrokken zijn.
Volgens de AIV, een onafhankelijk adviesorgaan dat de Nederlandse regering en het parlement adviseert over onder meer defensiebeleid, destabiliseren cyberaanvallen en desinformatie-campagnes onze samenleving. Deze online oorlogsvoering brengt ons land in een kwetsbare positie. Prof. Bert Koenders, voorzitter van de AIV: ‘De aard van conflicten is veranderd en ons land is daarop nog onvoldoende voorbereid.’
Een kernaanbeveling van de AIV is het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid. Dit omvat bewustwording bij burgers over de risico’s van desinformatie en cyberdreigingen, en het ontwikkelen van voorlichtings- en onderwijsprogramma’s gericht op digitale geletterdheid en mediawijsheid.
Fins Model
De AIV adviseert bovendien de instelling van een Rapporteur voor Digitale Zaken en ziet ook mogelijkheden in burgerberaden. De AIV verwijst naar het Finse model van brede maatschappelijke paraatheid als een goed voorbeeld voor Nederland.
Een andere aanbeveling is de in 2022 opgerichte Nationale Veiligheidsraad (NVR) aanzienlijk te versterken in het licht van de toenemende hybride dreiging. De NVR kan bijdragen aan betere coördinatie tussen ministeries en overheidsinstanties voor een geïntegreerde aanpak. Zo kan de NVR regelmatige risicoanalyses uitvoeren om hybride dreigingen te beoordelen, noodzakelijk voor gerichte maatregelen. Ook het opstellen van uitgebreide crisisbeheersingsplannen, inclusief gespecialiseerde crisismanagementteams en scenario-draaiboeken, is volgens de AIV essentieel.
Juridische Samenwerking
In het rapport benadrukt de AIV de noodzaak om de juridische kaders te moderniseren voor een effectieve reactie op hybride dreigingen. Dit omvat het actualiseren van nationale wetgeving en internationale verdragen om beter in te spelen op niet-conventionele dreigingen. Daarnaast pleit de AIV voor de versterking van internationale juridische samenwerking om staten en niet-statelijke actoren die bij hybride aanvallen betrokken zijn, effectief te kunnen vervolgen en straffen.
In het rapport wijst de AIV op de toegenomen geopolitieke spanningen en de inzet van hybride middelen door staten en groeperingen om hun politieke en economische invloed uit te breiden. Dit omvat inmenging in verkiezingen, economische druk en de verspreiding van desinformatie om democratische processen te ondermijnen. Kritieke sectoren zoals banken, waterbeheer, telecommunicatie, energie en transport worden bedreigd. Een krachtige en gecoördineerde respons van nationale en internationale partners is essentieel.
