Drie van de zes wetenschappers van de Universiteit van Amsterdam (UvA) die een prestigieuze ERC Advanced Grant hebben ontvangen, maken zich bij uitstek verdienstelijk op gebied van it. Het betreft de hoogleraren Maarten de Rijke, Eric-Jan Wagenmakers en Gianfranco Bertone.
Een echte zwaargewicht is Maarten de Rijke, hoogleraar artificiële intelligence (ai) en information retrieval. Hij heeft al meer dan 1.100 wetenschappelijke publicaties geschreven en bijna honderd promovendi begeleid. De Rijke’s kroon op zijn wetenschappelijke carrière moet de ontwikkeling worden van meer betrouwbare, eerlijker en robuuster toegang tot informatie voor iedereen. Hij krijgt hiervoor een ERC-beurs van maximaal 2,5 miljoen euro.
Ook prof. dr. Eric-Jan Wagenmakers, hoogleraar neurocognitieve modellering, is in de prijzen gevallen. Hij werkt aan een alternatief voor traditionele methoden voor data-analyse.
En prof. dr. Gianfranco Bertone, hoogleraar Theoretical Astroparticle Physics, gaat met de ERC-beurs nieuwe modellen en computercodes ontwikkelen. Daarmee kunnen wetenschappers straks gericht zoeken naar donkere materie, de ongrijpbare substantie die het grootste deel van de massa van het universum vormt.
Nieuwe generatie zoeksystemen
De Rijke’s project Unite draait om de ontwikkeling van nieuwe generatieve zoeksystemen die niet alleen accuraat zijn, maar ook eerlijk en uitlegbaar. Bovendien moeten ze bestand zijn tegen manipulatie.
In onze moderne, door informatie gedreven samenleving vormen zoekmachines een onmisbare schakel. Maar zoekmachines zijn vaak geoptimaliseerd voor korte-termijn doelen zoals engagement. Dat kan ten koste gaan van maatschappelijke langetermijndoelen zoals eerlijkheid en diversiteit. In zijn project pakt De Rijke deze uitdaging aan en stelt een paradigmaverschuiving voor richting generative retrieval-systemen.
Drie stappen
Het onderzoek concentreert zich op drie cruciale aspecten om ervoor te zorgen dat deze generatieve informatie-ophaalsystemen kunnen voldoen aan verifieerbare waarborgen. Het eerste aandachtspunt is nauwkeurigheid, waarbij het doel is ervoor te zorgen dat informatie precies is en wordt gepresenteerd binnen duidelijk afgebakende en toegelichte gebruikscontexten.
Het tweede aspect is betrouwbaarheid, met als doel te komen tot consistente en eerlijke retrieval performance, op verschillende gevoelige kenmerken. Ten derde staat weerbaarheid centraal: systemen moeten robuust zijn tegen onverwachte verschuivingen in data en tegen opzettelijke pogingen tot manipulatie.
De Rijke gaat bovendien methoden ontwikkelen om de generatieve retrieval-systemen kritisch te toetsen, ter bevordering van hun uitlegbaarheid, reproduceerbaarheid en veiligheid. Het project vormt een belangrijke stap in de ontwikkeling van meer betrouwbare, eerlijker en robuuster toegang tot informatie voor iedereen.
Bayesiaanse analysemethoden
Eric-Jan Wagenmakers wil de beperkingen van traditionele statistiek in de psychologie doorbreken door Bayesiaanse analysemethoden toegankelijker en krachtiger te maken. Deze aanpak biedt meer flexibiliteit, maakt het mogelijk om eerdere kennis te integreren, meerdere modellen tegelijk te vergelijken en geleidelijk bewijs op te bouwen.
Zijn project richt zich op het verbeteren van bestaande tools en het toepassen ervan op praktijkdata, via gratis, gebruiksvriendelijke software als R en Jasp. De nieuwe methoden worden breed bruikbaar, ondersteund met tutorials, en dragen bij aan betrouwbaardere wetenschap – binnen én buiten de psychologie.
De European Research Council (ERC) is het belangrijkste Europese financieringsorgaan voor grensverleggend wetenschappelijk onderzoek.
