De kosten van verbruikte ai-tokens komen mogelijk in aanmerking voor de fiscale WBSO-regeling (Wet bevordering speur- en ontwikkelingswerk). De nieuwe handleiding van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) beschrijft voor het eerst expliciet hoe ai in het ontwikkelproces wordt beoordeeld. Door de strikte voorwaarden en het relatief hoge aantal afwijzingen bij ai-projecten is een tijdige en zorgvuldige aanvraag belangrijk.
De nieuwe Handleiding WBSO die de RVO onlangs uitbracht, is op onderdelen strenger geworden. Dat is het belangrijkste houvast dat aanvragers momenteel hebben. ‘Zeker met de komst van ai wordt het verkrijgen van afdrachtvermindering er niet makkelijker op’, zegt Henk Heerink, chief business officer bij consultancy Ignite Group. Hij vervolgt: ‘Het wettelijk kader verandert niet. Wel is de toetsing aangescherpt. De RVO werkt voor het eerst expliciet uit hoe zij ai in het ontwikkelproces beoordeelt. De algemene lijn is dat louter het gebruik van ai niet als speur- en ontwikkelingswerk (S&O) wordt gezien. Doorslaggevend blijft wat de aanvrager zelf technisch ontwikkelt en oplost.’
Het nieuwe voorbeeld in de handleiding gaat over codegeneratie met Claude Code. Code laten genereren is op zichzelf geen S&O; volgens de RVO wijst het eerder op het bouwen van functionaliteit. Het kan wél S&O zijn als het team zelf de knelpunten oplost die de ai-assistent niet of onvoldoende oplost, en kan uitleggen welke code het daarvoor zelf schrijft.
Het coalitieakkoord kondigde een verruiming voor ai aan. Het kabinet wil ervoor zorgen dat ondernemers die software in relatie tot ai ontwikkelen, sneller kunnen profiteren van de WBSO. Gewerkt wordt aan een nieuwe afbakening van ai in deze stimuleringsregeling, die beter past bij de huidige en zich snel ontwikkelende praktijk. Maar daadwerkelijke wetswijzigingen worden pas na 2027 verwacht, aldus het ministerie van Financiën.
Heerink verwacht dat de RVO als uitvoerende instantie in de tussentijd ruimte zoekt in de interpretatie, vooral als het gaat om de inzet van ai-tokens. ‘Ook valt veel te leren uit concrete voorbeelden van ai-projecten die momenteel al wél worden goedgekeurd.’
Strikte voorwaarden voor S&O
De WBSO is een fiscale stimuleringsregeling die bedrijven tegemoetkomt in de kosten van speur- en ontwikkelingswerk. Alleen kosten die direct toerekenbaar zijn aan S&O komen in aanmerking. Bovendien moet aan een aantal andere voorwaarden zijn voldaan. En die zijn niet allemaal in een handomdraai te doorgronden. Steeds meer aanvragen kennen een softwarecomponent. Ai-gerelateerde projecten binnen de WBSO zijn de afgelopen vijf jaar met bijna tachtig procent toegenomen. Volgens Roel Schuurkes, consultant innovatiefinanciering bij Ignite Group, is het aantal afwijzingen bij dit soort projecten relatief hoog. Dit leidt ook tot veel bezwaarschriften.
De WBSO geldt voor ontwikkelingen die voor een bedrijf technisch nieuw zijn. Ook (onderdelen van) programmatuur vallen daaronder. Kenmerkend aan de ontwikkeling van technisch nieuwe programmatuur is het iteratieve karakter, aldus de handleiding. Als sprake is van een nieuw informatietechnologisch principe in de programmatuur én je de technische knelpunten zelf oplost, is er sprake van een ontwikkelingsproject in de zin van de WBSO.
Het simpelweg koppelen van bestaande ai-modellen (zoals een OpenAI-api) aan een eigen applicatie of het trainen van een model met standaardtools als TensorFlow is evenmin voldoende voor WBSO. Volgens Ignite geldt dat ook voor het finetunen van een model met eigen data. Softwareontwikkelaars moeten zélf stuiten op een fundamenteel programmeertechnisch probleem in de programmatuur rond het ai-model of de architectuur, dat niet met de voor hen beschikbare technieken of standaardbibliotheken is op te lossen. Ze moeten aannemelijk maken dat ze nieuwe algoritmische principes of technisch nieuwe programmatuur ontwikkelen.
De RVO onderzocht binnen de huidige wetgeving een soepelere en transparantere lijn voor de aftrek van prototypes, wat voor software- en hardware-ai-koppelingen gunstig kan uitpakken. Het bouwen van prototypes met gebruikerswaarde (commerciële waarde) wordt niet tot S&O gerekend. Uren, kosten en uitgaven die worden besteed aan het testen van een prototype met beoogde gebruikerswaarde komen wél in aanmerking. Soms komen de bouwkosten en bouwuren ook in aanmerking, namelijk bij het bouwen van een prototype zonder de beoogde gebruikerswaarde.
Alle reden dus voor een grondige oriëntatie vooraf. De aanvragen moeten voor de start van een project worden ingediend. Wie in 2027 van deze regeling gebruik wil maken, moet vóór 1 januari 2027 een aanvraag indienen. Het totale WBSO-budget stijgt naar 1,968 miljard euro.
Bewijslast
Veel aanvragers laten zich begeleiden door een adviesbureau zoals Ignite Group. Ook bij de beoordeling en de controle door de RVO vindt assistentie plaats. Henk Heerink verwacht dat de bewijslast er niet makkelijker op wordt. ‘De aanvrager moet de eigen bijdrage scheiden van wat de ai genereert. Dat geldt in de projectbeschrijving én in de administratie, zoals versiebeheer met naam en datum per medewerker. Dit zal echt lastig zijn.’ Ook de urenverantwoording kan ingewikkeld zijn. ‘Uren voor het laten genereren en integreren van code zijn lastiger als S&O te onderbouwen dan uren aan zelf opgeloste knelpunten.’ Heerink ziet ook de nodige ‘issues’ ontstaan. Waar ligt bijvoorbeeld de grens als ai een groot deel van de code schrijft, maar de ontwikkelaar die iteratief bijstuurt? Het moet aannemelijk worden gemaakt dat sprake is van S&O. Met name de onderbouwing bij een eventuele controle en het bijsturen van de projecten en compliance gedurende het jaar worden essentieel.
Ook is nog onduidelijk hoe RVO het ontwikkelen van eigen ai-componenten, zoals architecturen of infrastructuur voor training, beoordeelt tegenover het trainen van een model. En zijn ai-tokens wel kosten binnen de WBSO-definitie van kosten en uitgaven? Een aannemelijke onderbouwing wordt gevraagd. De formulering ‘niet aannemelijk’ is stevig. In de praktijk zal moeten blijken hoe streng beoordelaars dit toepassen. Heerink verwacht dat over dit soort kwesties het nodige geharrewar ontstaat. Aanvragen moeten heel goed op papier worden gezet. Ook de onderbouwing gedurende het hele proces wordt cruciaal.
Wanneer is sprake van S&O?
De RVO moet als het ware ‘onder de technische motorkap’ kunnen meekijken om alles te kunnen beoordelen. Er is sprake van een ontwikkelingsproject als je:
- Iets wilt ontwikkelen en aanloopt tegen een technisch knelpunt of probleem;
- Werkt aan een oplossing die voor je technisch nieuw is;
- Zelf bewijst hoe de oplossing werkt (via bijvoorbeeld een prototype, model, principe of applicatie);
- Te maken hebt met technische risico’s of onzekerheden over het bereiken van de oplossing.
Wat niet onder speur- en ontwikkelingswerk valt:
- Het beschrijven van modellen, het formuleren van algoritmen of het beschrijven van een architectuur;
- Activiteiten die zich richten op het toepassen, samenstellen of implementeren van programmatuur;
- Projecten die zich richten op het ontwerpen en realiseren van een nieuwe functionaliteit (zoals bouwstenen, modules en pakketten) op basis van beschikbare of verkrijgbare technologie (programmatuur en technieken) of het bouwen van systemen.
