De grote uitdaging voor cyberbeveiligers is niet alleen om een digitale aanval te voorkomen, maar ook om indringers zo snel mogelijk op te sporen en te stoppen. Volgens het Cybersecuritybeeld Nederland 2026 (CSBN 2026) houden overheden en bedrijven te weinig rekening met de kans dat cybercriminelen al toegang hebben tot hun digitale systemen.
Het traditionele idee dat organisaties vooral moeten proberen om kwaadaardige hackers buiten de deur te houden, is niet langer voldoende. Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) waarschuwen namelijk in dit rapport voor het risico dat aanvallers zich eerder ongemerkt in (vitale) systemen hebben genesteld. Vanuit die positie kunnen zij informatie verzamelen of zich voorbereiden op sabotage. Juist omdat deze activiteiten vaak onzichtbaar blijven, is het risico voor veel mensen moeilijk te herkennen. Deze kwaadaardige hackers wachten op een geschikt moment om toe te slaan. Ze kunnen als statelijke actoren worden aangestuurd door buitenlandse geheime diensten, bijvoorbeeld uit Rusland, China of Iran. Één seintje kan voldoende zijn om een heel leger van aanvallers te activeren die zich nu nog verscholen houden.
Die nieuwe werkelijkheid vergroot het risico op spionage, sabotage en verstoring van cruciale digitale processen. Door de opkomst van ai dreigt het aantal cyberincidenten de komende jaren bovendien sterk toe te nemen. Nieuwe ai-technologieën maken cyberaanvallen eenvoudiger, sneller en op grotere schaal uit te voeren. Als Nederlandse organisaties hun digitale weerbaarheid niet snel verbeteren, zal het aantal cyberincidenten fors stijgen, verwachten de onderzoekers.
Groeiende kloof
Dat kan niet alleen bedrijven raken, maar ook gevolgen hebben voor de nationale veiligheid. Vooral kleinere organisaties en het midden- en kleinbedrijf (mkb) lopen gevaar. Zij hebben vaak minder middelen en kennis om hun digitale beveiliging op peil te brengen. Daardoor dreigt een groeiende kloof tussen grote organisaties, die beter beschermd zijn, en kleinere bedrijven die kwetsbaar blijven. Het CSBN 2026 biedt breed inzicht in de digitale dreiging, de belangen die,daardoor kunnen worden aangetast, de digitale weerbaarheid en tot slot de digitale risico’s.
Volgens minister David van Weel (Justitie en Veiligheid) vragen de ingrijpende veranderingen in het cybersecurity-landschap om een intensivering van de huidige aanpak. Het kabinet heeft hiervoor het actieprogramma ‘Toekomstbestendige Digitale Weerbaarheid’ vrijdag gepresenteerd. Hierin wordt ingezet op slimmer samenwerken tussen overheid en bedrijven bij incidenten en crisis. Daarnaast komt er een digitale wasstraat waar bedrijven en instellingen zich kunnen laten doorlichten op kwetsbaarheden, zodat daar gelijk iets aan valt te doen.
