In september wordt de Wet Bescherming Persoonsgegevens van kracht. Bedrijven moeten zich bij de registratie en het gebruik van persoonsgegevens aan meer regels houden dan voorheen. Daarnaast krijgen consumenten recht op inzage of op verzet. Toch blijven ingewijden sceptisch over de vruchten die deze nieuwe wet in de praktijk zal afwerpen.
De overheid kondigt de wetswijziging aan door in een tv-spotje te stellen dat iedereen een bekende Nederlander is. "Ik vind het positief dat de overheid de burgers probeert te betrekken bij de bescherming van hun eigen persoonsgegevens", zegt Corien Prins, hoogleraar bij het Centrum voor recht, bestuur en informatisering van de Katholieke Universiteit Brabant. Uit onderzoek in het verleden blijkt dat consumenten zich nauwelijks druk maken om hun privacy. Burgers hechten meer aan criminaliteitsbestrijding en ‘elektronisch sparen’ dan aan privacy, dat hooguit een zorg is voor zonderlingen.
Een belangrijke reden voor deze apathie is dat mensen niet weten waar ze terecht kunnen voor hun klacht. Prins ziet de nieuwe wet geen verbetering in deze situatie brengen, omdat er geen belangenorganisatie komt die de privacybelangen van consumenten behartigt. Het college bescherming persoonsgegevens van de Registratiekamer gaat zich niet met individuele klachten bezighouden. Ook van de Consumentenbond hoeven we weinig te verwachten, aldus de hoogleraar.
Transparantie
Prins heeft er een hard hoofd in dat consumenten met de nieuwe wet in de hand massaal informatie over de registratie van hun persoonsgegevens opeisen. In veel gevallen is dat ook ondoenlijk. Op internet is een hele bedrijfstak bezig met het verzamelen en analyseren van surfgedrag van individuele webgebruikers. De meeste consumenten hebben geen idee hoe ze hun privacy op het Web kunnen beschermen. Daarnaast is er volgens Prins geen enkele duidelijkheid over de informatie van webgebruikers die vastgelegd wordt.
Daarmee lijkt het massaal verzamelen van digitale sporen op internet de exponent van een ontwikkeling die Prins ook op andere gebieden ontwaart. Zij ziet gegevensverwerking een steeds belangrijkere spil worden in de maatschappij, waar alles om draait. Publieke en private organisaties stellen zich met informatie- en communicatietechnologie steeds hogere doelen en ambities. Betrokken burgers moeten aan de bel trekken om aan te geven dat informatie over de identiteit van personen in veel gevallen overbodig is.
Fatsoen
Gert Haanstra, marketing specialist bij Data Distilleries, voorziet dat de praktijk zich niet zo snel naar de letter van de wet zal plooien. Formeel juridisch staat de consument sterker, maar invoering van de wet zal bedrijven niet massaal aanzetten tot een andere werkwijze, zo is zijn verwachting. Grote banken en verzekeraars zullen hun zaken op orde hebben. "Kleinere bedrijven hebben geen voorzieningen om klanten uit te leggen wat er met hun persoonsgegevens is gebeurd", zegt Haanstra. Daar wringt de komende tijd de schoen.
Toch verwacht Haanstra dat de wet een broodnodige fatsoenering van databasemarketing zal bewerkstelligen, omdat de Registratiekamer overtredende bedrijven sancties kan opleggen. Ook crm-systemen (customer relationship management) zullen het correct behandelen van consumenten in toenemende mate ondersteunen. Haanstra noemt als voorbeeld een telefonisch interviewer die kan uitleggen dat de kleur van een auto van invloed is op de premie van een autoverzekering, omdat het systeem deze informatie op het scherm weergeeft. Data Distilleries is één van de aanbieders van software die dergelijke informatie boven water kan halen. Toch verwacht hij niet dat door de nieuwe wetgeving bedrijven massaal overstappen op dergelijke toepassingen alleen al vanwege de prijs.
Bescherming persoonsgegevens
Per 1 september moet de Wet Bescherming Persoonsgegevens de consument inzicht en controle geven over zijn gegevens. De wet is de implementatie van de Europese Richtlijn Gegevensbescherming, die in 1995 is uitgegeven. Bedrijven moeten bij het vastleggen van persoonsgegevens aangeven dat ze de informatie opslaan, en met welk doel. Gebruik van de gegevens dat niet verenigbaar is met het oorspronkelijke doel, is verboden. Verder krijgen direct-marketing-bedrijven de plicht opgelegd om één keer per jaar consumenten te informeren dat hun persoonsgegevens gebruikt worden en aan wie deze gegevens verstrekt zijn.
Ook krijgen consumenten meer rechten. Zo krijgt de consument het recht van inzage. Bedrijven moeten binnen vier weken aangeven wat het doel is van registratie, tot wat voor categorie de consument behoort, hoe informatie uit de databank gefilterd wordt, waar de informatie vandaan komt en of de over de klant vergaarde informatie verspreid is naar andere instellingen. Verder krijgen consumenten het recht om hun gegevens te laten verbeteren of aan te vullen. Ook kunnen ze vragen om hun gegevens te laten afschermen of zelfs te laten verwijderen uit een bestand.
