Kan kunstmatige intelligentie beslissingen nemen gebaseerd op ethische afwegingen? Dat onderzoekt digitaal kunstenaar Jeroen van der Most in zijn nieuwe speculatieve installatie Quantum Cat. Het kunstwerk maakt gebruik van zowel kunstmatige intelligentie (ai) als een kwantumcomputer. Deze twee technologieën zullen volgens de kunstenaar in de nabije toekomst grote maatschappelijke impact hebben. Quantum Cat was te zien in de aula van het Benno Premselahuis van de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Voor de hoofdjury van de Computable Awards 2023 reden om het project ‘Quantum Cat’ te nomineren in de categorie Onderwijsproject.
De installatie Quantum Cat kwam tot stand tijdens een artist-residency van Jeroen van der Most aan de Hogeschool van Amsterdam. ‘Wij hebben bewust een kunstenaar gevraagd om te reflecteren op de ethiek rond kunstmatige intelligentie’, zegt Nanda Piersma, die als lector Responsible IT het initiatief nam voor de samenwerking met Van der Most. ‘Kunstenaars kunnen een waardevolle toevoeging zijn op wetenschap, omdat ze creatieve oplossingen aandragen of onverwachte vragen stellen. Juist doordat ze afstand van de wetenschap staan, kunnen kunstenaars niet alleen bevragen waarmee wij wetenschappers bezig zijn maar ook het waarom.’
De interactieve installatie Quantum Cat bestaat uit een stapel houten kisten uit de vorige eeuw. In twee kisten staat een beeldscherm waarop voortdurend wisselende teksten afdraaien die zijn gegenereerd door kunstmatige intelligentie. De teksten zijn gebaseerd op een livescan van Twitter, via een algoritme dat Van der Most voor dit kunstwerk ontwikkelde met HvA-onderzoekers. Het algoritme zoekt naar Nederlandse berichten over morele vraagstukken als diversiteit, vrijheid versus veiligheid of de belangen van de economie versus ecologie. Op basis van deze tweets worden met kustmatige intelligentie telkens verschillende ethische standpunten verwoord. De teksten die kunstmatige intelligentie genereert zijn volgens Van der Most amper nog te onderscheiden van menselijke teksten. Voor het kunstwerk gebruikte van der Most een experimentele kwantumcomputer van de TU Delft. Dit is het eerste kunstwerk dat met een Nederlandse kwantumcomputer is vervaardigd.
