Kennis van data en ai heb je tegenwoordig in vrijwel elke baan nodig. De Amsterdam Data Academy (ADA) biedt cursussen aan mensen met en zonder technische achtergrond op dit vlak.

Onlangs is het Applied AI & Data Science-programma van ADA officieel ingeschaald op NLQF Level 6, vergelijkbaar met bachelorniveau. Als eerste, en voorlopig enige in Nederland. Het kwaliteitsstempel is toegekend door het Nederlands Kwalificatieraamwerk (NLQF). Het houdt in dat afgestudeerden beschikken over gevorderde, gespecialiseerde kennis van een beroep of vakgebied en kritisch inzicht in theorieën, concepten en actuele vraagstukken. En beschikken over probleemoplossend vermogen.

ADA-directeur Olivier van Hees is trots op de erkenning. Opgeleid als bedrijfskundig ingenieur aan TU Eindhoven, begon hij een adviesbureau over data en ai, hoewel het toen nog anders heette: machine learning en datascience. ‘Veel bedrijven waren ermee bezig, maar eigenlijk snapte niemand wat ze precies aan het doen waren. Ik dacht toen: is het niet veel beter als mensen zelf snappen hoe dit werkt en zelf dingen gaan proberen in plaats dure consultants in te huren die hele slimme modellen ontwikkelen die niemand gebruikt?’ Ook de vader van Van Hees was ingenieur. Maar zijn moeder is onderwijskundige, net als zijn stiefmoeder en zijn twee zussen. ‘Mijn vriendin is ook actief in het onderwijs. Dat ik ergens die afslag richting het onderwijs ging maken, had ik niet echt zien aankomen, maar voelt achteraf heel logisch.’

Een verpleegster hadden wij niet direct als doelgroep in beeld, maar het pakt goed uit

‘We zijn zeven jaar geleden begonnen met een paar datascience- en ai-experts om cursussen te geven. Bijvoorbeeld hoe je een recommendation engine maakt. Of een algoritme dat het weer voorspelt. Grote commerciële bedrijven die veel met data doen, zoals een bank en een verzekeringsbedrijf, waren onze eerste klanten. Het ging toen niet per se om chatbots die teksten maken, wat we nu vaak onder ai verstaan.’

Allengs is het aanbod verbreed, en kwam het bouwen van ai-applicaties door mensen zonder technische kennis in beeld. Aanvankelijk was het in trek bij datadeskundigen die meer met data en ai wilden doen. ‘Nu heeft zelfs mijn schoonmoeder bij ons een cursus gedaan over data en ethiek. En hebben we marketeers, juristen en accountants onder de cursisten. Eigenlijk iedereen die met een computerscherm werkt, kan bij ons een ai-cursus volgen.’

ADA begon met trainingen binnen bedrijven; gaandeweg is het opleidingsinstituut zich gaan richten op individuen. ‘Wij hebben nu tegen de drieduizend cursisten gehad. Mensen die zich willen om-, bij- of herscholen. Een mooi voorbeeld is iemand die verpleegster was in een ziekenhuis. Zij wilde datascientist worden en had van het UWV een omscholingsbudget gekregen. Bij ons heeft zij geleerd om met Python data te analyseren. Uiteindelijk is zij aan de slag gegaan als kwaliteitsmanager in een ziekenhuis. In die rol moet je hele grote hoeveelheden patiëntdata analyseren. Maar het is ook heel erg fijn om iemand te hebben die heel goed snapt hoe die medische wereld werkt. Hoewel een junior datascientist meer kennis heeft, biedt zij meerwaarde. Een ziekenhuis en een verpleegster hadden wij niet direct als doelgroep in beeld, maar het pakt goed uit.’

Praktijkopdrachten

Bij ADA draait het gaat om blended learning, een combinatie van middelen om in minimale tijd maximale kennis en vaardigheden op te doen. ‘Cursisten krijgen toegang tot ons leerportaal, waar je videocolleges kunt volgen van onze docenten. Je krijgt dan ook huiswerkopdrachten met persoonlijke feedback van je eigen docent. Ook hebben we online contactmomenten met een vast ritme van één keer per week met maximaal drie medecursisten. Dit is een interactieve coaching-sessie waar je gewoon je vragen aan je docent kunt stellen. En als derde component werk je aan praktijkopdrachten gedurende het hele curriculum. Bij ons word je echt aan het werk gezet. Je kan zelfs bij bedrijven opdrachten doen als je dat wil.’

Aan deelnemende organisaties geen gebrek. ‘Wij zijn inmiddels met vijfentwintig medewerkers en veel freelance docenten die natuurlijk bij een bedrijf werken. En vanuit mijn consultancyperiode heb ik nog veel contacten. Het is niet zozeer een stage, meer het uitwerken van een praktijkopdracht, begeleid door onze docenten. Aan het eind van de vijf tot acht weken beschikt het bedrijf over een werkend product. Het is eigenlijk een gratis consultancytraject voor de deelnemende bedrijven.’

Van Hees meldt dat er veel belangstelling is voor de cursus, maar ook veel concurrentie. ‘Er staat tegenwoordig op elke straathoek wel een ai-expert die zegt je heel veel te kunnen leren. Maar ADA is als enige echt gespecialiseerd en gecertificeerd. Ach, de markt is groot genoeg’, constateert hij. ‘Al onze cursussen duren drie weken. Je kunt dus drie weken doen, zes weken, negen weken, twaalf weken. Zo kan je het helemaal opbouwen tot een jaar. Maar je kun ook een bootcamp doen, dat is een blok van achttien weken, dus eigenlijk zes keuzes achter elkaar. Al onze cursussen en de onderliggende modules zijn ingeschaald op NLQF Level 6, vergelijkbaar met bachelorniveau.’

Angst

Ethiek komt zeker aan bod. In alle cursussen. ‘Maakt niet uit of je drie weken, drie maanden of één jaar doet, je krijgt dat blokje ethiek als basis. Omdat het heel belangrijk is dat iedereen snapt wat je wel en niet kan of mag doen. Mensen kunnen zich tijdelijk gratis inschrijven voor deze module. Tegelijkertijd stimuleren we cursisten wel om de potentie van ai te benutten. Ik denk af en toe dat vooral bij grote bedrijven het eerder de tendens is dat er te weinig gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden, omdat er te veel angst is dat ze iets kapot maken of iets doen wat niet mag. Tenslotte hebben we ook nog een online-tool waarmee mensen kunnen ontdekken welke ai skills ze nodig hebben in hun baan.’

Dit artikel staat ook in Computable Magazine 2026 #7.

Dit bleek donderdag tijdens Futures Amsterdam, een internationaal forum van het IOWN (Innovative Optical and Wireless Network); een initiatief van het Japanse NTT waarachter 180 grote bedrijven zich hebben geschaard. Centraal thema tijdens de conferentie is de bouw van een Europese ai-infrastructuur en connectiviteit. Soevereiniteit is nodig om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse partijen die gigantische bedragen in nieuwe capaciteit steken. Hoewel ai nog maar in de kinderschoenen staat, is de netwerkcapaciteit in de EU nu al een belemmering. Dat probleem wordt alleen maar groter als ai verder groeit en nog veel meer data moeten worden uitgewisseld. Fotonica maakt deze netwerken niet alleen veel sneller maar ook energiezuiniger; een belangrijke reden waarom deze techniek nu volop aandacht krijgt.

De conferentie in Amsterdam is erop gericht deze netwerken interoperabel te maken en sneller uit te rollen. Dr. Katsuhiko Kawazoe, voorzitter van het IOWN Global Forum en topman van de Japanse telecomgigant NTT, ziet de behoefte aan dit soort zeer snelle netwerken het eerst ontstaan in de financiële wereld, bij omroepen en in de bouw voor het op afstand besturen van robots. Ook de mijnbouw en de grondstoffensector zitten te springen om infrastructuur voor robotic ai.

Neo-clouds

Ian Redpath, directeur onderzoek bij marktvorser Omdia, zegt: ‘De datacenters die verrijzen om de ai-wereld te bedienen zijn van een aanzienlijk grotere schaal dan voor de ai-revolutie. Voorheen reikte de capaciteit tot 100 MW. Nu is dat 1 GW.’ Stargate, een vijfhonderd miljard dollar groot Amerikaanse initiatief voor publiek-private ai-infrastructuur, bouwt in Texas een campus die op den duur een capaciteit van 9,2 GW moet krijgen: dus bijna tien keer zo veel als de huidige grootste datacenters. De omvang van dit soort ‘rekenfabrieken’ werd vroeger gemeten in vierkante meters. In Texas, waar nog veel ruimte en energie beschikbaar zijn, wordt thans in vierkante kilometers gedacht. De investeringen zijn bovendien vertienvoudigd.

Omdat traditionele hyperscalers als AWS en Azure niet snel genoeg kunnen uitbreiden, worden zogenoemde neo-clouds gebouwd; een gespecialiseerde cloud-infrastructuur die voor de verwerking van ai-workloads gigantische computerkracht biedt. De Europese Commissie vindt dat de EU zelf ook deze ai-infrastructuur moet ontwikkelen. Voor zeven ai-datacenters is een fonds van dertig miljard euro opgezet. De enorme hausse bij ai-infrastructuur heeft tot gevolg dat de markt voor optische netwerken wereldwijd de sterkste stijging in vijfentwintig jaar vertoont. Glasvezel wordt in een ongekend hoog tempo uitgerold, aldus Ian Redpath. Dat geldt met name voor de VS, maar ook in India en Zuidoost Azië gaat het snel. Tegelijk gaat de optische innovatie door.

Traag

Stijn Grove, directeur van de Dutch Datacenter Association (DDA), zei dat de datacenters in Nederland ‘uitverkocht’ zijn. En als er geen capaciteit over is, stopt de hele ai-sector, waarschuwt hij. De EU moet de capaciteit verdrievoudigen, willen we bij de ai-ontwikkelingen kunnen aanhaken en minder afhankelijk worden van anderen. Volgens Grove is zijn sector qua investeringen de grootste in Nederland. Maar wil dat in de toekomst zo blijven dan moet daarvoor wel ruimte blijven. Op Europese schaal zijn de ambities groot, maar in Nederland gaat het op lokaal niveau vaak mis. Vooral gemeentebesturen zijn traag. En waar vroeger binnen een jaar een vergunning kon worden verkregen, is nu vijf jaar nodig. En op een aansluiting op het elektriciteitsnet moet je thans tien jaar wachten. De uitvoering van plannen stokt op ‘uitdagingen in de regelgeving’. Grove concludeerde dat beschikbaarheid van stroom uiteindelijk bepaalt waar nieuwe datacenters worden gevestigd. En de uitbouw van het elektriciteitsnet en de snelheid waarmee vergunningen worden afgegeven, bepalen of de EU zijn ambities tot verdrievoudiging van datacenter-capaciteit kan waarmaken.

Binnen het Nationaal Groeifondsprogramma voor 6G in Nederland speelt fotonica een sleutelrol bij het realiseren van de benodigde terahertz-communicatie en ultrasnelle mobiele netwerken. Het Belgische onderzoekscentrum Imec in Leuven ziet de ontwikkeling van fotonica als een van de grootste technische uitdagingen waaraan wordt gewerkt. Door ultrasnelle gegevensuitwisseling over korte afstanden mogelijk te maken, vormt deze hoeksteentechnologie de ruggengraat van grootschalige, energiezuinige computersystemen.

Het IOWN Global Forum telt 180 leden waaronder Accenture, Nvidia, Microsoft, IBM, Oracle, HPE, NTT, Red Hat en Sony.

In deze overeenkomst is afgesproken om structureel opensource in te zetten en nauwer met elkaar samen te werken. Ook hebben de deelnemers de intentie om zich gezamenlijk in te zetten voor digitale autonomie en soevereiniteit.

In de intentieverklaring is opgenomen dat de overheden en Surf binnen hun organisatie een Ospo-functie (Open Source Program Office) inregelen die verantwoordelijk is voor het bevorderen van het opensource-werken. Daarnaast richten zij een landelijk netwerk op waarbinnen zij kennis en ervaringen uitwisselen. Gina Plat, adviseur bij het Ospo van Binnenlandse Zaken, zei eerder dat de grootste uitdaging bestuurlijke daadkracht is. De wens om opensource te gaan werken is er in het algemeen wel, maar initiatieven verzanden vaak in bureaucratie en eindeloos vergaderen. 

Vaste plek

De overeenkomst is echter geen harde afspraak, maar een ‘inspanningsverplichting’. Een garantie op succes ontbreekt dus. Maar opensource krijgt nu wel een vaste plek in overheidsinstellingen. Het is de bedoeling om het gebruik van software met openbare broncodes onderdeel te maken van hun standaard werkwijze.

De deelnemende organisaties zullen in ieder geval intern mensen verantwoordelijk moeten maken voor de bevordering van het gebruik van software met openbare broncodes. Opensource geeft organisaties de vrijheid om zelf computerprogramma’s aan te passen als ze niet goed werken. Ook wordt het gemakkelijker om toevoegingen te doen en om over te stappen naar een andere leverancier. Ook bevordert het gebruik van opensource innovatie, omdat partijen kunnen voortbouwen op bestaande code.

Onafhankelijk

‘Opensource is niet altijd de makkelijkste of goedkoopste optie, maar het is wel een manier om onze systemen in te richten zoals wij dat willen,’ reageert staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) op het akkoord. ‘Dat maakt ons onafhankelijker. We kunnen goede oplossingen met elkaar delen, samen innoveren en transparant zijn over hoe onze systemen werken.’

Het ministerie laat weten dat andere organisaties zich later nog bij het akkoord kunnen aansluiten.

Google introduceert Gemini 4 Argon voor complexe ai-taken

Google heeft Gemini 4 Argon aangekondigd, een nieuw frontiermodel dat zich richt op complexe, langdurige taken op het gebied van softwareontwikkeling, bedrijfsvoering en cybersecurity. Het model beschikt over een context- en outputlimiet van maximaal één miljoen tokens, tegenover 64.000 bij de vorige generatie.

Argon wordt voorlopig beperkt uitgerold naar vertrouwde cybersecurityspecialisten en interne Google-teams. Volgens Google kan het model zelfstandig kwetsbaarheden opsporen, valideren en herstellen. Ook wordt het ingezet voor grootschalige migraties van C++ naar Rust en optimalisatie van software. Google zegt de veiligheidsmaatregelen verder aan te scherpen voordat Argon breder beschikbaar komt. De introductieprijs bedraagt twee dollar per miljoen invoertokens en tien dollar per miljoen uitvoertokens.

Ggz zet ai vooral in voor verslaglegging, readiness blijft achter

Bijna alle grote ggz-organisaties (96 procent) gebruiken inmiddels spraakgestuurd rapporteren, maar de sector is nog onvoldoende voorbereid op bredere inzet van ai. Dat blijkt uit de eerste ‘AI Monitor GGZ’ van M&I/Partners, waarvoor 25 van de vijftig grootste Nederlandse ggz-organisaties zijn ondervraagd.

Ai wordt vooral ingezet om de werkdruk van professionals te verlichten, onder meer voor dossiervoering en verslaglegging (92 procent), gespreksvoorbereiding (64 procent) en kennisontsluiting (52 procent). Klinische besluitvorming wordt nog niet genoemd als toepassing. Slechts 24 procent heeft een vastgestelde ai-strategie. Geen enkel onderdeel van de ai-readiness is volgens de deelnemers bij meer dan een derde van de organisaties op orde. Vooral transformatievermogen, ai-kennis en financiële ruimte vormen knelpunten.

Zutphen moderniseert gegevensuitwisseling met Datarotonde

De gemeente Zutphen kiest Info Support voor de implementatie van Datarotonde, een api-first-integratieplatform voor veilige en herbruikbare gegevensuitwisseling. De gemeente wil daarmee de informatievoorziening moderniseren en de afhankelijkheid van maatwerk en traditionele koppelingen verminderen.

Datarotonde sluit aan bij de zogeheten Common Ground-principes, waarbij gegevens niet langer onnodig lokaal worden opgeslagen en via gestandaardiseerde interfaces beschikbaar worden gesteld. De eerste fase, de ontsluiting van de Basisregistratie Personen (BRP), is inmiddels afgerond zonder lokaal gegevensmagazijn. Dit betekent in dit geval dat de gemeente de gegevens niet eerst naar een eigen centrale database kopieert, maar dat de applicaties de benodigde gegevens via gestandaardiseerde api-koppelingen rechtstreeks uit de bron of via het integratieplatform krijgen.

Zutphen breidt de aanpak nu uit naar andere landelijke voorzieningen en bestaande koppelingen. Volgens Info Support zijn gerealiseerde integraties daardoor ook met andere gemeenten en ketenpartners te delen. De implementatie gebeurt gefaseerd, zodat de bestaande dienstverlening tijdens de overgang beschikbaar blijft.

Econocom start met beheer digitale werkplek in Nederland

Econocom gaat in ons land digitale werkplekken beheren voor bedrijven en instellingen. De Europese technologiedienstverlener breidt hiervoor zijn Workplace Management-dienstverlening uit naar de Nederlandse markt. De dienst omvat het beheer van laptops en andere devices, Microsoft 365, security en netwerk, maar ook monitoring en gebruikersondersteuning. Econocom neemt daarnaast het life-cyclemanagement van apparatuur voor zijn rekening, van aanschaf en ingebruikname tot vervanging en hergebruik. De dienstverlening is volgens Econocom vendor-onafhankelijk. Lenovo fungeert als technologiepartner bij de Nederlandse introductie.

Met de uitbreiding wil Econocom organisaties ontzorgen bij het dagelijkse beheer van hun digitale werkplek. De Nederlandse activiteiten sluiten aan op de bestaande Workplace-dienstverlening van de groep in andere Europese landen.

STRP stopt na twintig jaar met festival voor kunst en technologie

Na twintig jaar stopt het Eindhovense kunst- en technologieplatform STRP. Op 20 november vindt bij MU Hybrid Art House in de Lichtstad de STRP Endgame plaats, het laatste publieksevenement van de organisatie.

STRP begon in 2006 als festival op het snijvlak van kunst en nieuwe technologie en groeide uit tot een platform voor experimentele kunst, muziek, performance en maatschappelijke reflectie. Volgens de organisatie is het landschap inmiddels sterk veranderd: mediakunst is gemeengoed geworden en de vragen rond technologie worden breder gesteld.

Tegelijkertijd kampt STRP met teruglopende bezoekersaantallen, hogere kosten en onzekerheid over subsidies en inkomsten. De meerjarige subsidie eindigt eind 2026. Het digitale archief en de website worden ondergebracht bij MU en blijven online beschikbaar.

De totale ict-kosten van Nederlandse gemeenten stegen in 2025 naar gemiddeld 121 euro per inwoner. Dat was een jaar eerder nog 115 euro. Vooral personeels- en softwarekosten namen toe. De infrastructuurkosten daalden juist. Dat blijkt uit de 22e editie van de ICT Benchmark Gemeenten van M&I/Partners.

De softwarekosten kwamen uit op 43 euro per inwoner, 4,50 euro meer dan in 2024. M&I/Partners ziet vooral hogere kosten voor kantoorautomatisering en bedrijfsvoeringssoftware.

Bij kantoorautomatisering lijkt de stijging volgens het onderzoeksbureau onder meer samen te hangen met intensiever gebruik van Microsoft-producten en functionaliteiten zoals Copilot. Ook stappen gemeenten vaker over op uitgebreidere licentievarianten, zoals Microsoft 365 E5. Daarnaast kunnen indexaties van softwarecontracten en uitbreiding van functionaliteit een rol spelen.

Gemiddeld gaat inmiddels 69 procent van de softwarekosten van gemeenten naar saas-oplossingen. In 2024 was dat nog 61 procent. Binnen frontoffice-applicaties bedraagt het aandeel inmiddels 81 procent en binnen bedrijfsvoering 79 procent.

Opmars

De opmars van saas is al langer zichtbaar. In 2020 ging 35 procent van de softwarekosten naar saas, in 2021 was dat 44 procent en in 2022 55 procent. In 2023 bleef het aandeel op 55 procent, waarna het in 2024 opliep naar 61 procent. In tien jaar tijd stegen de softwarekosten bovendien van 18 euro per inwoner in 2015 naar 38 euro in 2024, terwijl het saas-aandeel in die periode groeide van 12 naar 61 procent. M&I/Partners noemt naast de groei van saas ook nieuwe wetgeving, digitalisering, beveiliging en compliance als factoren achter de hogere softwarekosten.

Het kantelpunt van de saas-transitie lijkt volgens M&I/Partners inmiddels voorbij. De nadruk komt daardoor steeds meer te liggen op regie op digitale voorzieningen, data, leveranciers en kosten. Minder lokale infrastructuur betekent daarbij niet automatisch minder complexiteit.

Die verschuiving is ook zichtbaar in de ict-organisatie. Het onderzoeksbureau ziet meer regiefuncties en functioneel beheer en minder technisch beheer. Tegelijk loopt de personele verandering volgens M&I/Partners achter op de snelheid waarmee het applicatielandschap verandert.

De personeelskosten namen in 2025 eveneens toe. M&I/Partners wijst daarbij op cao-gerelateerde loonstijgingen en een groei van vier procent van het aantal medewerkers op het gebied van ict en informatievoorziening.

De softwarekosten zijn binnen de benchmark tussen 2021 en 2025 met ongeveer dertig procent gestegen, van 33 naar 43 euro per inwoner. Bij gemeenten met minder dan 60.000 inwoners bedroeg de stijging 52 procent. Grote gemeenten met meer dan 100.000 inwoners zagen hun softwarekosten met 18 procent toenemen.

Volgens het onderzoek gebruikt 49 procent van de werknemers soms, vaak of altijd privé-ai-accounts of apps voor werkdoeleinden. Daarnaast zegt 35 procent ai-tools voor het werk te gebruiken zonder toestemming of medeweten van de organisatie.

Ook over de interne regels rond ai bestaat onduidelijkheid. Slechts 39 procent van de werknemers weet welke ai-tools op het werk gebruikt mogen worden.

Werknemers gebruiken ai niet alleen voor algemene taken. Ruim een derde, 35 procent, zegt soms, vaak of altijd inhoudelijke werkproblemen met ai-tools te delen om advies te krijgen.

De onderzoekers signaleren daarbij een verschil tussen privé- en werkinformatie. Werknemers zijn terughoudender met het delen van persoonlijke informatie dan met informatie uit hun werkomgeving.

De cijfers laten daarmee zien dat het gebruik van ai op de werkvloer deels buiten formele afspraken en beheerde omgevingen plaatsvindt. Privéaccounts, gebruik zonder toestemming en onduidelijkheid over toegestane tools komen daarbij naast elkaar voor.

Voor cio’s en ciso’s betekent dat dat ai-governance niet alleen draait om de keuze voor goedgekeurde technologie, maar ook om zicht op het feitelijke gebruik ervan binnen de organisatie.

Vier tips voor betere juridische basis publiek‑private cybercrime‑aanpak

De huidige bestrijding van cybercrime leunt zwaar op private bedrijven, terwijl opsporing en vervolging formeel bij politie en Openbaar Ministerie horen. Door de opkomst van ai‑gestuurde aanvallen is een steviger juridisch kader noodzakelijk, stelt Marc van der Ham, onderzoeker bij Tilburg Institute for Law, Technology, and Society (TILT). Hij promoveert dit najaar aan de Universiteit Leiden op de rol van bedrijven bij het aanpakken van ontwrichtende cybercrime.

Van der Ham doet vier verbeteringsvoorstellen. Zo moeten ernstige cybercrime‑incidenten verplicht bij de politie worden gemeld, net zoals dat bij cybersecurity‑incidenten verplicht is. Publiek-private samenwerking zou bovendien een duidelijke wettelijke grondslag moeten krijgen, aansluitend op de Wet gegevensuitwisseling samenwerkingsverbanden. Hostingproviders die virtuele servers vanuit Nederland aanbieden, zouden klanten beter moeten verifiëren. Tot slot moet Nederland het Europese eEvidence‑pakket snel invoeren, zodat toegang tot digitaal bewijsmateriaal over landsgrenzen heen eenvoudiger wordt.

NetApp claimt storage-record voor inzet in ai-fabrieken

Data-infrastructuurbedrijf NetApp kondigt NetApp Novus aan. Volgens het bedrijf gaat het om het snelste storage-platform ter wereld dat speciaal is ontwikkeld voor ai-infrastructuuraanbieders die grootschalige gpu-omgevingen beheren.

‘De architectuur is gebouwd om een bestandssysteem op zettabyteschaal te ondersteunen, waardoor ai-factories miljoenen gpu’s continu van data kunnen voorzien. Zo halen ze het maximale rendement, de hoogste efficiëntie en de beste benutting uit hun investeringen’, schrijft de leverancier in een productaankondiging.

NetApp stelt dat aanbieders van neoclouds en gpu-as-a-service hun ai-fabrieken bouwen op een schaal waarvoor traditionele storage-architecturen nooit ontworpen zijn. ‘Dat leidt tot bottlenecks die de gpu-benutting drukken en de infrastructuurkosten opdrijven.’ Bij klassieke architecturen kan de gpu-benutting volgens het bedrijf onder de 30 procent zakken doordat ai-fabrieken hun gpu’s niet snel genoeg van data kunnen voorzien. Volgens NetApp is de nieuwe architectuur gebouwd voor een gezamenlijke doorvoersnelheid tot 100 TB per seconde.

Ai-spraaktechnologiebedrijf ElevenLabs opent Nederlandse vestiging

ElevenLabs, het bedrijf achter een geavanceerd ai-platform voor het genereren van realistische kunstmatige stemmen en audio, opent een kantoor in Amsterdam. Het bedrijf stelt Goswijn Thijssen aan als hoofd van die nieuwe vestiging. ElevenLabs was al actief op de Nederlandse markt met ai-spraakdiensten voor telecombedrijven, maaltijdbezorgers en zorgorganisaties.

Met de uitbreiding wil het bedrijf inspelen op de toenemende vraag naar spraaksynthese en voice‑ai binnen Nederlandse organisaties. De Nederlandse vestiging wordt de uitvalsbasis van een groeiend lokaal team dat bestaande klanten ondersteunt en nieuwe klanten helpt om natuurlijk klinkende, mensachtige ai‑spraaktechnologie te implementeren.

Het bedrijf verwacht het Nederlandse team dit jaar te verdrievoudigen, maar noemt geen exacte aantallen. Het gaat om functies in onder meer marktintroductie (positionering, verkoop en klantadoptie) en engineering (technische ontwikkeling van spraakapplicaties).

NCSC: Cyberveilig gedrag van werknemers blijft achter   

Veel werknemers zijn overmoedig wanneer het aankomt op cyberveilig gedrag en maken daardoor nog te weinig gebruik van tweefactorauthenticatie. Als er binnen de organisatie een veilige meldcultuur is, melden werknemers vaker fouten die zij zelf gemaakt hebben (zoals het doorklikken op een verdachte link). En ruim de helft van de werknemers deelt persoonlijke documenten met ai-tools.

Dit zijn enkele resultaten van het Cybersecurity Gedragsonderzoek Alert Online 2026 dat zich richt op digitaal veilig gedrag van consumenten en werknemers. Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) zoomt in op enkele opvallende bevindingen over het digitale veiligheidsgedrag van werknemers. 

Meer dan de helft van de werknemers (53 procent) deelt zo nu en dan persoonlijke documenten, zoals cv’s of werknemersgegevens, met ai-tools. Slechts 13 procent van de werknemers gebruikt altijd een wachtwoordmanager voor online werkaccounts. 33 procent van de werknemers zegt een fout altijd te melden.

Onderzoek naar misleiding met digitale valuta in games

ACM en andere Europese consumententoezichthouders starten onderzoeken bij negen bedrijven om ervoor te zorgen dat gameaanbieders virtuele valuta eerlijk gaan inzetten in hun games en om te voorkomen dat spelers worden misleid.

De kosten van in-game aankopen (upgrades, figuren, skins en wapens) worden in online games vaak in een andere vorm dan euro’s gepresenteerd, bijvoorbeeld in diamanten of munten, waardoor het voor gamers niet duidelijk is dat het om geld gaat en hoeveel. De toezichthouders maken zich extra zorgen om de risico’s hiervan voor jongeren.

Het onderzoek richt zich op de bedrijven Crytek, InnoGames, King.com Operations (Malta), Mojang, Plarium Europe, PLR Worldwide Sales, Riot Games Supercell en Ubisoft EMEA.

Dat blijkt uit onderzoek van cyberbeveiliger Northwave dat onder meer het mandaat van security-verantwoordelijken onderzocht bij 130 Nederlandse organisaties met tussen de honderd en duizend medewerkers. Uit het rapport met de titel ‘Wie heeft hier de regie?’ blijkt dat de verantwoordelijkheid en beslissingsmacht binnen de onderzochte bedrijven lang niet altijd op dezelfde plek liggen.

Tegelijkertijd schat 68,5 procent van de respondenten het eigen securityniveau hoger in dan dat van vergelijkbare organisaties in de sector. Die tegenstelling is opvallend. De ciso is er wel, maar heeft kennelijk niet altijd het mandaat. Security staat bij veel organisaties op de agenda, maar de daadwerkelijke besluitvorming ligt vaak bij it-management of de directie. Daarmee dreigt security tussen it en bestuur in te komen te zitten.

Security is nog te afhankelijk van incidenten en audits

Veel organisaties hebben veel vertrouwen in hun eigen beveiliging, maar dat beeld is niet helemaal in lijn met hoe security daadwerkelijk wordt bestuurd. Uit het onderzoek blijkt dat de technische basis vaak goed staat, terwijl juist de organisatorische kant – zoals managementbetrokkenheid, risicomanagement en duidelijke verantwoordelijkheden – achterblijft. Daardoor is security nog te afhankelijk van incidenten en audits om aandacht te krijgen.

Volgens general manager bij Northwave Pim Takkenberg ligt de echte uitdaging niet in nóg meer technologie, maar in het versterken van governance: wie neemt beslissingen, wie draagt het risico en wie zorgt dat security structureel op de agenda staat? Pas wanneer die vragen helder zijn, kan een organisatie haar beveiliging echt volwassen maken.

Aanschaf securitydienst

Het verschil tussen verantwoordelijkheid en beslissingsmacht blijkt duidelijk uit de cijfers. In 82 procent van de organisaties is de ciso of information security manager niet degene die beslist over de aanschaf van een securitydienst. De it-manager neemt dat besluit het vaakst (32 procent), gevolgd door de ceo of directeur (27 procent). De ciso of information security manager zelf is in slechts 18 procent van de gevallen de beslisser.

Ook wanneer de ciso formeel verantwoordelijk is voor security, betekent dat niet automatisch dat hij of zij het laatste woord heeft. In die groep ligt het aanschafbesluit in 55 procent van de gevallen bij iemand anders. Daarmee ontstaat volgens het onderzoek een herkenbaar risico: de inhoudelijke verantwoordelijkheid ligt bij een securityspecialist, terwijl de beslissingen die nodig zijn om risico’s daadwerkelijk te beperken elders worden genomen.

Security wordt nog vaak per project betaald

Ook de financiering laat zien dat security vaak vanuit een it-logica wordt georganiseerd. Van de organisaties financiert 43 procent security per project of per behoefte. Slechts 26 procent heeft een vast jaarlijks securitybudget. Bij 18,5 procent valt security onder het algemene it-budget en 7,7 procent heeft helemaal geen apart budget. Voor een nieuwe firewall of securityoplossing werkt een projectbudget prima. Maar activiteiten als risicomanagement, monitoring, compliance en governance hebben geen einddatum.

‘Security is geen project dat je afrondt’, zegt Takkenberg. ‘Je kunt een oplossing implementeren, maar het risico verandert voortdurend. Dat vraagt om structurele aandacht en een duidelijke eigenaar.’

Van security bij it naar security als organisatierisico

Volgens het onderzoek is er een verschuiving gaande. Security kan operationeel prima bij it liggen, maar de gevolgen van securityrisico’s raken inmiddels de hele organisatie: van bedrijfscontinuïteit en reputatie tot compliance en klantrelaties. De vraag is daarom niet of security bij it óf bij het bestuur hoort. It en security hebben de technische kennis nodig, maar het bestuur moet zorgen dat duidelijk is welk risico de organisatie accepteert, hoeveel daarvoor wordt geïnvesteerd en wie de bevoegdheid heeft om bij te sturen. Northwave: ‘De conclusie van het onderzoek is daarmee niet dat organisaties meer securitytechnologie nodig hebben. De belangrijkste vraag is eenvoudiger: wie heeft daadwerkelijk de regie?’.

De ai-modellen van OpenAI, Anthropic en Google behoren behoren tot de technisch meest geavanceerde systemen en mede daarom domineren zij het nieuws. Ondertussen is het aanbod veel breder geworden. Europese ai-aanbieders en modellen waarvan de getrainde parameters (de ‘gewichten’) beschikbaar zijn voor eigen gebruik, hebben de afgelopen jaren grote stappen gezet. Daardoor is het voor bedrijven en overheden steeds relevanter om niet alleen te kijken naar de bekendste commerciële diensten, maar ook naar alternatieven die zelf gehost of via andere infrastructuurproviders aangeboden worden. Dat betekent overigens niet dat gesloten Amerikaanse modellen ineens minder interessant zijn. Wel ontstaat er meer keuze en kunnen organisaties hun ai-strategie baseren op criteria als prestaties, kosten, privacy, beschikbaarheid, licentievoorwaarden, locatie van data en infrastructuur en de gewenste mate van controle.

1. Opensource of open weight?

Bij deze discussie is om te beginnen enige terminologische voorzichtigheid nodig. Veel ai-modellen die in de praktijk als ‘opensource’ worden aangeduid, zijn strikt genomen beter te omschrijven als ‘open weight‘. De modelgewichten zijn dan namelijk beschikbaar, waardoor organisaties het model kunnen downloaden en in veel gevallen zelf kunnen draaien of aanpassen. Dit betekent echter niet automatisch dat ook trainingsdata, trainingscode en alle overige onderdelen onder een opensource-licentie beschikbaar zijn.

De Open Source Initiative maakt daarom expliciet onderscheid tussen open weight en daadwerkelijk opensource ai. Onder meer modellen uit de Llama- en Gemma-families vallen niet zonder meer onder de strikte opensource-definitie. Ook bij Mistral verschilt de licentie per model en versie. Mistral zelf maakt in zijn documentatie onderscheid tussen open weight en commerciële modellen. Dat onderscheid is belangrijk. Wie een model wil downloaden, aanpassen en commercieel inzetten, moet dus niet alleen kijken of de gewichten beschikbaar zijn, maar ook welke licentievoorwaarden eraan verbonden zijn.

Los daarvan is duidelijk dat het aanbod sterk is gegroeid. Modelreeksen van onder andere Mistral, Meta, Alibaba, Aleph Alpha, DeepSeek, Google, Cohere en andere ontwikkelaars laten zien dat er inmiddels voor uiteenlopende toepassingen alternatieven bestaan voor uitsluitend via een externe api aangeboden modellen.

Voor toepassingen als documentanalyse, samenvatten, vraag-en-antwoordtoepassingen, kennismanagement, programmeerondersteuning en enterprise search kunnen dergelijke modellen goed bruikbaar zijn. Welke oplossing het beste presteert, verschilt echter sterk per toepassing. Een algemene uitspraak dat open modellen even goed of beter of juist minder zijn dan gesloten modellen is daarom lastig te onderbouwen. Benchmarks geven een indicatie, maar een praktijktest met eigen data en use cases is meestal relevanter.

Ook finetuning kan daarbij een rol spelen. Organisaties mogen sommige modellen verder aanpassen aan een bepaald domein of specifieke taak. Dat garandeert niet automatisch een beter resultaat dan met een generiek commercieel model, maar kan bij specialistische toepassingen voordelen opleveren.

2. Europa bouwt aan een eigen ai-ecosysteem

Ook binnen Europa wordt aanzienlijk geïnvesteerd in ai-modellen, -infrastructuur en -onderzoek. Een van de bekendste voorbeelden is het al genoemde Franse Mistral AI. Het bedrijf biedt inmiddels een combinatie van commerciële en open weight-modellen en positioneert zich nadrukkelijk als Europese aanbieder van ai-technologie. Mistral blijft bovendien nieuwe modellen en infrastructuurdiensten ontwikkelen.

Daarnaast bestaan initiatieven als het Duitse Aleph Alpha, OpenGPT-X, OpenEuroLLM en verschillende projecten rond de Europese EuroHPC-infrastructuur. Daarmee ontstaat naast de grote Amerikaanse en Chinese ai-ecosystemen geleidelijk een Europees aanbod van modellen, rekencapaciteit en diensten.

Ook Nederland kent initiatieven op dit gebied. TNO en Nederlandse universiteiten werken bijvoorbeeld aan Nederlandstalige ai-technologie. Modellen als RobBERT en DutchBERT zijn specifiek gericht op verwerking van de Nederlandse taal. Daarbij is wel een belangrijke nuance nodig: RobBERT en DutchBERT zijn BERT-gebaseerde taalmodellen en daarmee technisch iets anders dan de huidige generatieve large language models. Ze zijn vooral relevant voor gespecialiseerde natural language processing-taken en kunnen niet zonder meer worden vergeleken met bijvoorbeeld ChatGPT, Mistral Large of Llama.

Naast onderzoek ontstaan er ook Nederlandse commerciële ai-diensten. GreenPT uit Utrecht biedt bijvoorbeeld ai-diensten en api-toegang waarbij modellen op Europese infrastructuur worden aangeboden. Het bedrijf geeft aan dat de gebruikte modellen op eigen infrastructuur worden gehost en dat data binnen de EU wordt verwerkt. Voor organisaties en overheden kan zo’n regionale aanpak interessant zijn wanneer datalocatie, infrastructuurkeuze of transparantie over de onderliggende modellen zwaar meeweegt.

3. Meer controle over de ai-stack

Een belangrijk verschil tussen een externe ai-dienst en een zelf gehost model zit in de verdeling van verantwoordelijkheden en afhankelijkheden. Bij het gebruik van een commerciële ai-api bepaalt de aanbieder in belangrijke mate welke modellen beschikbaar zijn, wat het gebruik kost en onder welke voorwaarden de dienst kan worden gebruikt. Ook modelupdates en wijzigingen in api’s of functionaliteit worden grotendeels door de leverancier bepaald.

Bij een downloadbaar model zijn er andere mogelijkheden. Een organisatie kan het model bijvoorbeeld draaien in een eigen datacenter, bij een Europese cloudprovider of in een colocatieomgeving. Daarmee kan meer controle ontstaan over infrastructuur, data en de lifecycle van het model.

Dat betekent overigens niet dat alle afhankelijkheden verdwijnen. De organisatie blijft afhankelijk van hardware, softwareframeworks, beveiligingsupdates, modellicenties en vaak ook externe leveranciers. Bovendien verschuift een deel van de verantwoordelijkheid voor beschikbaarheid, beveiliging en beheer van de ai-leverancier naar de eigen it-organisatie of infrastructuurpartner.

De vraag is daarom minder zwart-wit dan ‘gesloten versus open’. Het gaat vooral om de vraag welke afhankelijkheden een organisatie acceptabel vindt en welke onderdelen zij zelf onder controle wil houden.

4. Modelportabiliteit blijft belangrijk

Daarmee komt ook modelportabiliteit in beeld. Veel organisaties proberen ai-applicaties tegenwoordig zo te ontwerpen dat zij niet volledig afhankelijk zijn van één specifiek model. Via abstractielagen en gestandaardiseerde api’s kan het bijvoorbeeld mogelijk worden om een toepassing met meerdere modellen te laten werken. Dat blijft relevant, ook wanneer organisaties met open weight-modellen werken.

Een lokaal gehost model heeft wel een ander beschikbaarheidsprofiel dan een externe api. Wanneer de benodigde modelbestanden en software lokaal aanwezig zijn, kan het model in principe blijven functioneren zolang de eigen infrastructuur beschikbaar is. Een verandering bij een externe api-aanbieder heeft dan minder directe gevolgen. Daar staat tegenover dat de organisatie zelf verantwoordelijk wordt voor capaciteit, updates, beveiliging, monitoring en operationeel beheer.

Ook geopolitieke afhankelijkheden verdwijnen niet automatisch. Een model van een Amerikaanse of Chinese ontwikkelaar blijft bijvoorbeeld afkomstig uit dat ecosysteem, ook wanneer het model in Europa wordt gehost. Wel kan lokale hosting voorkomen dat iedere inference-aanvraag afhankelijk is van een externe dienst buiten de eigen infrastructuur.

Voor cio’s en it-managers is het daarom zinvol om afzonderlijk te kijken naar de herkomst van het model, de licentie, de locatie van de infrastructuur, de hardwareketen, de softwarestack en de organisatie die het beheer uitvoert.

5. Het ecosysteem rond open modellen groeit

Een paar jaar geleden vergde het lokaal draaien van grote taalmodellen een aanzienlijke hoeveelheid gespecialiseerde kennis. Dat is nog steeds geen triviale it-taak, maar het ecosysteem is veel volwassener geworden. Europese cloudproviders zoals OVHcloud, Scaleway, Ionos, STACKIT, T-Systems, Hetzner, UpCloud, Aruba Cloud en steeds meer andere partijen bieden in uiteenlopende vormen infrastructuur waarop ai-workloads kunnen draaien. Het precieze aanbod verschilt per provider: sommige leveren vooral gpu-capaciteit, terwijl andere managed ai-diensten, modelhosting of aanvullende software bieden.

Daarmee wordt het mogelijk verschillende niveaus van beheer te kiezen. Een organisatie kan alles zelf beheren, uitsluitend infrastructuur afnemen of een groter deel van het beheer bij een dienstverlener onderbrengen. Dat is waarschijnlijk een realistischer beeld dan de tegenstelling tussen een volledig gesloten saas-platform aan de ene kant en een volledig zelfgebouwde ai-omgeving aan de andere. In de praktijk ontstaat een breed spectrum aan tussenvormen.

6. Sovereign Cloud Stack als infrastructuurlaag

Voor organisaties die meer controle over hun cloudinfrastructuur willen, kan ook de Sovereign Cloud Stack (SCS) relevant zijn. Het door een Europese community ontwikkelde SCS moet daarbij niet worden gezien als een specifiek ai-platform. Het project ontwikkelt open standaarden en een referentie-implementatie voor cloudinfrastructuur. De architectuur omvat onder andere een iaas-laag, containerinfrastructuur en identity- en accessmanagement. Technologieën als OpenStack, Kubernetes, Ceph en Keycloak spelen daarbij een belangrijke rol. Een dergelijke infrastructuur kan vervolgens worden gebruikt voor uiteenlopende workloads, waaronder ai.

Het is echter te sterk om SCS zelf als ‘GDPR-compliant’ of automatisch ‘volledig soeverein’ te omschrijven. Of een omgeving aan GDPR en andere regels voldoet, hangt ook af van de cloudoperator, configuratie, processen, locatie, contracten en wijze waarop data wordt verwerkt. SCS levert dan ook vooral bouwstenen en standaarden waarmee providers en organisaties cloudomgevingen kunnen bouwen die interoperabiliteit en controle ondersteunen. De referentie-implementatie is modulair opgezet en kan door operators worden aangepast aan hun infrastructuur.

Voor een organisatie die Mistral, Llama of een ander downloadbaar model binnen een zelfgekozen Europese infrastructuur wil uitvoeren, kan zo’n cloudstack dus onderdeel zijn van de technische architectuur. Het is alleen niet noodzakelijkerwijs de enige of voor iedere organisatie de beste oplossing.

7. Niet ieder probleem vraagt om het grootste model

Misschien is een van de belangrijkste veranderingen wel dat de discussie minder hoeft te draaien om de vraag welk model in een algemene benchmark bovenaan staat. Voor een organisatie is een andere vraag meestal relevanter: welk model voldoet het beste aan de eisen van deze specifieke toepassing?

Een groot frontier-model kan indrukwekkende prestaties leveren, maar dat betekent niet automatisch dat het voor iedere toepassing de beste keuze is. In veel organisaties gaat het uiteindelijk niet om de vraag welk model op een algemene benchmark het hoogste scoort, maar welk model het beste past bij een specifieke taak. 

Een paar use cases maken dat duidelijk. Zo kan een groot frontier-model waardevol zijn voor klantenservice wanneer vragen complex zijn, meerdere informatiebronnen moeten worden gecombineerd of een gesprek veel context vereist. Voor veel standaardvragen – zoals het opzoeken van productinformatie, facturen of eenvoudige procedures – kan een kleiner gespecialiseerd model echter voldoende zijn. Zo’n model kan sneller reageren, goedkoper draaien en eenvoudiger binnen de eigen infrastructuur worden beheerd.

Of kijk naar industriële toepassingen van ai. In dat soort omgevingen zijn snelheid, betrouwbaarheid en beschikbaarheid vaak belangrijker dan maximale modelcapaciteit. Voor toepassingen zoals kwaliteitscontrole, voorspellend onderhoud of ondersteuning van operators kan een kleiner model dat lokaal op een edge-server draait voordelen bieden. Het zal in de regel sneller reageren, ook bij beperkte netwerkverbindingen functioneren en voorkomen dat gevoelige productiegegevens naar externe systemen moeten worden gestuurd.

Het gevolg is dat ai-selectie steeds meer begint te lijken op andere it-architectuurkeuzes. Er bestaat zelden één product dat voor iedere workload optimaal is. Open en open weight-modellen vergroten daarbij vooral het aantal keuzemogelijkheden.

8. Het Anthropic-voorbeeld laat beleidsrisico zien

Dat ook de politieke en juridische omgeving een rol kan spelen bij de beschikbaarheid van ai-modellen werd in 2026 zichtbaar rond Anthropic. De Amerikaanse overheid legde in juni beperkingen op aan de beschikbaarheid van enkele geavanceerde Anthropic-modellen voor buitenlandse gebruikers, vanwege zorgen over cybersecurity en nationale veiligheid. Anthropic haalde daarop de betrokken modellen tijdelijk uit de markt. Later werden de beperkingen gedeeltelijk weer opgeheven, waarbij voor sommige modellen of gebruikers aanvullende voorwaarden bleven gelden.

Het toont aan dat ai-toegang niet uitsluitend een technische of commerciële kwestie is. Exportregels, nationale veiligheidsmaatregelen en ander overheidsbeleid kunnen eveneens van invloed zijn op de beschikbaarheid van technologie.

9. Van ideologische naar architectuurkeuze

Daarmee wordt de discussie over Europese en open ai uiteindelijk minder – zeg maar – ideologisch dan zij soms wordt voorgesteld. Amerikaanse frontier-modellen kunnen voor bepaalde toepassingen de meest geschikte keuze zijn. Voor andere workloads kan een Europees commercieel model aantrekkelijker zijn. En weer andere toepassingen kunnen uitstekend worden uitgevoerd met een lokaal gehost open weight- of opensource-model.

Ook combinaties zijn mogelijk. Een organisatie kan bijvoorbeeld gevoelige documenten lokaal verwerken en voor andere toepassingen gebruikmaken van een extern frontier-model. Een application layer kan bovendien zo worden ingericht dat meerdere modellen beschikbaar zijn en workloads afhankelijk van eisen rond prijs, prestaties of vertrouwelijkheid naar het meest geschikte model worden gestuurd. Die ontwikkeling maakt modelkeuze steeds meer een architectuurvraagstuk.

De relevante vraag is daarmee niet langer simpelweg of een organisatie voor Amerikaanse, Europese, gesloten of open ai moet kiezen. De interessantere vraag is welke combinatie van model, infrastructuur en leverancier voor iedere toepassing de juiste balans biedt tussen prestaties, kosten, controle en risico. Juist doordat er tegenwoordig veel meer realistische alternatieven bestaan, is die afweging zinvoller geworden.

Dit artikel staat ook in Computable Magazine 2026 #7.

Tijdens het debat dat de Tweede Kamer woensdag hield over de digitale overheid en digitalisering, bleek dat regering en parlement het eens zijn over de noodzaak tot digitale soevereiniteit. Maar de Kamer vreest dat er heel weinig concreets uitkomt. Om eigen alternatieven voor clouddiensten en andere cruciale dienstverlening van de grond te krijgen is veel geld nodig. De financiering kan in theorie komen uit de besparing die het opzeggen van contracten met Amerikaanse ict-dienstverleners oplevert. 

Een overheidsbrede soevereine clouddienst gaat alleen werken als voldoende overheidstaken er gebruik van maken en hun bestaande infrastructuur-budgetten inbrengen in de bekostiging van deze clouddienst.

Pro-kamerlid Barbara Kathmann stelde vast dat een juiste allocatie van middelen pas mogelijk is als bekend wordt hoeveel de Nederlandse overheid uitgeeft aan Microsoft en andere grote leveranciers. Staatssecretaris Eric van den Burg (Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid van Nederland) kan echter met geen mogelijkheid zeggen welke bedragen hiermee zijn gemoeid. De kosten zijn lastig uit de administraties van ministeries en rijksdiensten te halen. Vanwege een heel verschillende systematiek zijn ze ook moeilijk bij elkaar op te tellen. 

Het ergert de Kamer dat er zo weinig grip valt te krijgen op belangrijke projecten binnen de Nederlandse Digitalisering Strategie. Kathmann constateerde dat de ambities torenhoog zijn, met name wat betreft digitale onafhankelijkheid. Maar dat alles blijft steken in een eindeloze stroom rapporten en documenten, uiteindelijk gevolgd door een brief dat er geen geld voor is. 

Ook over ai zijn er zorgen. Het JA21-kamerlid Daniel van den Berg vroeg naar het gebruik van ai bij de overheid en hoe we de problemen rond de veiligheid van ai kunnen indammen. Staatssecretaris Van den Burg zei dat ai zal worden ingezet bij een betere ontsluiting van overheidsdata voor burgers. Dit kan met een interne variant van ChatGPT. 

Een ander toepassingsgebied is risico-analyse. Veel tijd en capaciteit valt daarmee te besparen als dossiers elkaar opstapelen en verstandige keuzes moeten worden gemaakt. ‘Bij gebruik van dit instrument moeten we wel de grenzen bepalen. We moeten ai leren niet de verkeerde dingen te doen zoals selectie op basis van etniciteit.’ Er komt ook een actie-agenda ai en security. 

Verder kondigde de staatssecretaris een grondige sanering van overheidswebsites aan. Zo’n 50 à 60 procent van die sites kan verdwijnen. Dat scheelt niet alleen geld maar maakt het voor de burgers ook eenvoudiger. Nu wordt er voor ieder wissewasje een aparte site opgetuigd, aldus Van den Burg. Zijn ministerie telde een jaar geleden al 8.826 sites en mobiele apps op gebied van overheidsinformatie.

Het kabinet wil volgende maand aangeven welke lessen zijn te trekken uit de problemen met Citrix. Vanwege ernstige veiligheidsrisico’s moest de rijksoverheid onlangs Citrix-omgevingen loskoppelen van internet. Het Nationaal Cyber Security Center sloeg deze week alarm over acht nieuwe kwetsbaarheden.

Voornaamste uitkomst van het debat is dat de ministeries van BZK en EZK weer tal van brieven naar de Kamer gaan sturen. En nu maar hopen dat die schriftelijke toelichtingen meer duidelijkheid opleveren. Tijdens het kamerdebat werd Van den Burg ook gevraagd naar het conceptvoorstel telemetrie en werkplek voor het automatisch verzamelen van gegevens op afstand om het gebruik van werkplekken te verbeteren. De staatssecretaris bekeek het velletje papier over dit onderwerp en zei: ‘Ik snap daar niets van.’  En hij voegde eraan toe geen teksten voor te lezen die voor hem zelf onbegrijpelijk zijn.