Open Source ten onder aan eigen succes?

Open Source is geen licentievorm. Dat wordt weleens gedacht omdat het 'gratis' is. Open Source is een manier van denken, ontwikkelen, gebruiken en vooral samenwerken. De vraag is of de huidige ontwikkeling waarbij grote bedrijven als Sun, IBM, Oracle en Microsoft zich storten op het overnemen en integreren van opensourceproducten helpt bij het versterken van de Open Source beweging of juist bijdraagt aan het afbreken ervan.

Opensourceproductontwikkeling is gestoeld op samenwerken en delen. Iemand met een goed idee of product ontwikkelt dat en stelt dat 'belangeloos ter beschikking aan anderen. De enige voorwaarde is dat wanneer iemand het gebruikt en aanpast, dat ook weer gebruikt mag worden door de ander(en). Zo ontstaan geleidelijk aan communities. Uiteraard is dit een versimpelde weergave van opensourceontwikkeling, maar het is wel de kern. Op deze manier draagt ieder op zijn of haar wijze een steentje bij aan de ontwikkeling en draagt ook ieder een deel van de kosten en verantwoordelijkheid. Mede daardoor zie je dat succesvolle opensourceprojecten vrij snel een grote groep gebruikers krijgen omdat er vanaf het begin veel draagvlak is. Ook is bewezen dat opensourcesoftware minder fouten per aantal regels code heeft. Enerzijds omdat de druk van het in de markt zetten ontbreekt en anderzijds omdat de ontwikkelaars op een meer persoonlijke manier betrokken zijn bij de ontwikkeling.

Veel softwareontwikkelprojecten in organisaties en zeker bij de overheid mislukken omdat het product wordt 'bedacht' door het management, met heel veel geld gebouwd, met zo veel mogelijk functionaliteit ontworpen om iedereen tevreden te houden en met te weinig inbreng en betrokkenheid van de eindgebruiker in gebruik genomen. Ook hier is de opensourceaanpak een oplossing. Stel centraal een deel van de oplossing ter beschikking en laat de belanghebbenden (gebruikers, klanten, leveranciers etc.) meedenken over de verdere ontwikkeling. Maar belangrijker nog: laat ze meebeslissen en meebetalen. Creëer ook hier communities. Binnen je bedrijf of organisatie, of binnen je regio of branche. De wereld is te complex geworden om alles zelf en centraal op te willen pakken. Feitelijk was de overgang van de traditionele waterval aanpak naar RAD- en IAD-achtige aanpakken in de jaren negentig van de vorige eeuw op dezelfde leest gestoeld. Meer sturen op noodzaak, draagvlak en beheersbaarheid.

Nu opensourceproducten hun weg op steeds grotere schaal naar de markt vinden, is het 'ten ondergaan aan het eigen succes' een serieus risico. Producten als Linux, Open Office, PHP, Java en MySQL worden steeds meer gebruikt en dus zijn ze interessant geworden voor de grote partijen die de software- en databasewereld overheersen. Een partij als Sun heeft daarbij dan nog de schijn (?) mee dat het zich juist op deze producten wil richten en dat het 't beste voor heeft met Open Source. Bij organisaties als IBM, Oracle en zeker Microsoft durf ik dat te betwijfelen. Misschien dat de basisproducten nog wel 'gratis' blijven, maar wie bepaalt de strategie? Wie bepaalt hoe open de producten blijven? De aansluiting en zelfs integratie met de eigen commerciële producten ligt natuurlijk voor de hand. Wat betekent dat voor de betrokkenheid van communities, voor de kwaliteit van de producten en uiteindelijk voor de eindgebruiker toch ook weer voor de kosten? Het gaat daarbij misschien niet zo zeer om de licentiekosten maar wel om de total costs of ownership.

Het opslokken van succesvolle opensourceproducten en projecten door de grote commerciële ict productenleveranciers vormt mijns inziens eerder een bedreiging dan een verrijking voor het Open Source gedachtengoed. Anderzijds kan gesteld worden dat hetzelfde ook gebeurt met kleine innovatieve commerciële productontwikkelaars en dat dat het ontstaan van nieuwe initiatieven niet belemmert en misschien is het perspectief om (financieel aantrekkelijk) overgenomen te worden wel een extra drijfveer om te ondernemen.  Laten we hopen dat de Open Source beweging inmiddels groot, sterk, slim en vooral eigenwijs genoeg is om steeds weer met nieuwe producten en projecten te komen en dat daardoor, zij het indirect, de commerciële wereld niet anders kan dan er rekening mee houden.