Wat een ongelooflijke situatie! Als je tien of zelfs vijf jaar geleden had voorspeld dat Compaq de op één na grootste computerfabrikant zou worden, zou je voor gek verklaard zijn. Aannemend dat de overname van Digital volgens plan verloopt, wordt Compaq groter dan Hewlett-Packard of Hitachi en komt het bedrijf – zij het met grote afstand – na IBM op de tweede plaats.
Niemand durft te voorspellen dat Compaq IBM zal inhalen, zelfs niet in het licht van hun uitmuntende prestaties, omdat iedereen zich nog kan herinneren dat Digital in de jaren tachtig van plan was IBM in het begin van de volgende eeuw in te halen.
Compaq is een kind van de PC-industrie. Het bedrijf is begonnen met de fabricage van draagbare PC’s. Deze machines waren zo zwaar en lomp dat ze sarcastisch ‘sjouwbare PC’s’ werden genoemd; gebruikers kon men herkennen aan het feit dat zij naar één kant overhelden.
Compaq was niet de eerste leverancier van draagbare PC’s. Osborne maakte eerder een 8-bits CPM-machine, maar Compaq was leider in de markt voor PC-compatible portables. Niet lang na de introductie van de eerste PC bouwde ook IBM zijn eigen portable, waarvan iedereen dacht dat dit het einde van Compaq zou betekenen. Dat was niet zo; IBM’s portable was niet volledig compatible met de PC, de Compaq was dat wel! Compaq groeide uit tot pionier op het gebied van PC-klonen en overleefde als enige van de oorspronkelijke klonenbouwers (een term waar ze tegenwoordig een hekel aan hebben). Al snel liet Compaq zich ook van zijn innovatieve kant zien. Terwijl iedereen met de introductie van de 32-bits 386-processor wachtte totdat IBM met de MCA-bus kwam, nam Compaq het voortouw en ontwikkelde een hybride architectuur die gebruik maakte van een eigen 32-bits bus voor cpu en geheugen, maar ook van een oude PC/AT ISA-bus omwille van de compatibiliteit met de oudere 16-bits PC’s.
Dit was in feite een eerste associatie met Digital, al zal men dat nauwelijks beseft hebben. De oorspronkelijke PC en PC/AT waren gebaseerd op de DEC PDP-11 architectuur; de Compaq 386-machines leenden DEC’s Microvax-architectuur. Het is al eerder gezegd: de huidige PC-wereld is gebouwd op de architecturen van DEC en de gui- en netwerkconcepten van Xerox, en toch zijn DEC noch Xerox erin geslaagd hun ideeën optimaal te benutten. De overname van Digital door Compaq is van een poëtische rechtvaardigheid.
Een andere strategie die Compaq ontwikkelde, was de concentratie op de zakelijke markt door het produceren van superieure desktops tegen superieure prijzen. Als geen ander bedrijf heeft Compaq doorgehad hoe sterk de markt voor desktop-PC’s zou gaan groeien. De verbondenheid met de zakelijke markt in plaats van de thuismarkt zal zeer belangrijk blijken te zijn bij het benutten van de acquisitie van Tandem en Digital.
In tegenstelling hiermee bevindt Digital zich al jaren op een hellend vlak. Alles is misgegaan, en het bedrijf heeft veel pech gehad. Lou Gerstner kreeg IBM er weer bovenop, maar dat was relatief eenvoudig; er waren veel fouten gemaakt die gelukkig konden worden gecorrigeerd.
Digital werd getroffen door het noodlot. Ik betwijfel of Gerstner ze had kunnen helpen. Compaq kon dat wel. Digital is de bedenker van het concept waarbij een verzameling computers eruit ziet als één systeem (VAX, VMS en Decnet), de eerste omgeving die echt schaalbaar was. De rest van de wereld vond dit een goed idee, in elk geval goed genoeg om te kopiëren, maar gebruikte wèl Unix en TCP/IP. Hiermee waren ook systemen van andere leveranciers te koppelen. Mede onder druk van de academische wereld moest DEC – nu onder de naam Digital – ook Unix en TCP/IP ondersteunen; hierdoor werden ze het bedrijf met de meeste verschillende besturingssystemen, terwijl Sun en HP zich op Unix konden concentreren.
Daarmee was het slechte nieuws nog niet voorbij. Elk bedrijf moet afwegingen maken; soms win je, soms verlies je – tenzij je Digital heet, in welk geval je altijd verliest. Ze steunden OSI in plaats van TCP/IP, OSF in plaats van Unix V.4 en introduceerden een superieure 64-bits processor, de Alpha, op het moment dat Intel en Power PC met nieuwe producten kwamen. Door het gebrek aan 64-bits software bleef het gebruik van de Alpha beperkt tot Digitals eigen systemen, met name Open VMS, wat weer betekende dat ze de markt voor toelevering van processoren aan derden verloren en de ontwikkelkosten er niet uit konden halen. Ze keken naar Microsoft voor een desktop-besturingssysteem en schaarden zich veel te vroeg achter Windows NT. NT is nu pas op weg naar de desktop, dus het arme Digital zat opgescheept met nog een server-besturingssysteem – een goed systeem, dat wel, maar niet voor de desktop! De markt voor werkstations waren ze al kwijtgeraakt aan Sun en HP, deze keer doordat ze de bedreiging te laat in de gaten hadden. Alles bij elkaar heeft Digital geen slechte beslissingen genomen, ze hebben alleen pech gehad.
Ondanks de terugval beschikt Digital nog steeds over een zeer loyale klantenkring, vooral voor Open VMS, en die systemen leveren nog steeds veel geld op. Ze zijn veel klanten kwijtgeraakt aan Unix, ondanks het feit dat hun eigen versie zeer acceptabel was (een meevallertje voor Compaq). Digital hoopt al jaren op de doorbraak van NT. Het is juist de clustering-technologie van Digital die wordt gebruikt in combinatie met technologie van Tandem om een schaalbare versie van NT te maken. Deze combinatie geeft Compaq een sterke positie tegenover Microsoft. Ik denk dat Compaq er niet happig op is om de concurrentie gratis van een schaalbare versie van NT te laten meegenieten.
Er is nog een hoop werk te doen om van de oorspronkelijke onderdelen – Compaq, Tandem en Digital – een homogeen bedrijf te maken, maar de overlapping is klein en de mogelijkheden zijn enorm.
