‘Rijk moet data by default beschikbaar stellen’

Belangenorganisatie Open State Foundation grijpt Prinsjesdag aan met een pleidooi voor het gebruik van open data door overheden. Volgens de organisatie is open data van grote maatschappelijke en economische waarde. Dat staat in een open brief met vijf aanbevelingen voor parlement en regering. De organisatie stelt dat juist in een tijd dat de overheid steeds meer van burgers vraagt, ze zelf open moet staan om data die met publiek geld is verzameld en het algemeen belang kan dienen, te delen.

‘Alleen al voor Nederland worden de baten van alleen commercieel hergebruik van open data geschat op tweehonderd miljoen euro per jaar’, licht belangenorganisatie Open State Foundation toe. De belangenorganisatie wijst naar verschillende onderzoeken die aantonen dat open data, het machine-leesbaar beschikbaar stellen van (overheid)informatie, zowel maatschappelijk als economisch rendement opleveren. ‘Het verbetert efficiency en publieke dienstverlening, wat zorgt voor kosten- en tijdsbesparingen. Kennis wordt gedeeld en het kan nieuwe inzichten geven, wat leidt tot innovatie en nieuwe mogelijkheden door hergebruik. Dit vergt dat overheidsinstellingen informatie by default beschikbaar stellen in een toegankelijk machine-leesbaar formaat.’

Open State Foundation: ‘Nog steeds merken we dat open data, het ontsluiten van overheidsinformatie, nog geen onderdeel is van het primaire werkproces bij zowel de nationale overheid als verschillende bestuursorganen en decentrale overheden.’ Volgens de belangenorganisatie loopt Nederland op het gebied van actieve ontsluiting van overheidsinformatie achter op landen als de VS en het VK, Denemarken en Noorwegen. ‘Nederland raakt achter op de digitale agenda.’

Wetgeving

Volgens de organisatie remt het uitblijven van nieuwe wetgeving. waarbij overheidsinformatie ook in een machine-leesbaar formaat actief openbaar wordt gemaakt, de economische ontwikkeling. ‘In 2013 is een nieuwe Europese richtlijn met betrekking tot overheidsinformatie vastgesteld. De lidstaten moeten deze richtlijn uiterlijk in 2015 implementeren in hun eigen wetgeving. Een nieuwe wet Openbaarheid van Bestuur biedt hiervoor de juiste mogelijkheid.’

Als derde aanbeveling noemt de organisatie een data-inventarisatie naar alle aanwezige datasets van het ministerie en onderliggende bestuursorganen die onder de Wet Openbaarheid van Bestuur vallen. ‘Deze inventarisatie zal zowel reeds open als nog gesloten datasets bevatten. Het is van belang dat deze inventarisatie van datasets openbaar wordt gemaakt. Voor burgers, bedrijven en het maatschappelijk middenveld is weinig inzicht in welke gegevens overheden verzamelen en beheren. Door zo’n inventarisatie openbaar te maken, kunnen zij zien welke datasets overheden hebben en kunnen overheden het ontsluiten van datasets prioriteren aan de hand van de vraag.’

De organisatie noemt als vierde aanbeveling het opstellen van schema’s voor het ontsluiten van data die eenvoudig ontsloten kan worden. ‘Door tijdig kenbaar te maken welke datasets beschikbaar komen, kunnen netwerken van hergebruikers zich voorbereiden en toepassingen creëren, zodat waarde meteen kan ontstaan. Ook helpt dit, door feedback, bij het verbeteren van de kwaliteit van overheidsinformatie. In de VS en het Verenigd Koninkrijk is dit een beproefde manier waardoor het hergebruik van open data een vlucht heeft genomen.’

Open spending als norm

De Open State Foundation benadrukt dat door de financiële crisis en bijhorende bezuinigingen de behoefte aan financiële openheid groter is dan ooit. ‘Financiële transparantie van overheden behoort de nieuwe norm te worden. Het gaat daarbij niet alleen om begrotingsgegevens, en de daadwerkelijke uitgaven, maar ook om bijvoorbeeld subsidies en aanbestedingen. Het openbaar maken van dit type gegevens levert belangrijke inzichten op (bijvoorbeeld rond diverse decentralisaties), verscherpt toezicht, ondersteunt landelijke en lokale volksvertegenwoordigers bij hun controlerende taak en helpt om het dalende vertrouwen van burgers in overheden te keren.’​