Bij het CWI (Centrum voor Wiskunde en Informatica) is deze week voor het laatst een kleine expositie te zien van zeldzame computers en een aantal bijzondere objecten uit de verzameling van Erik Verhagen. Hij is tevens de auteur van het hieraan gekoppelde boek ‘Geheugentrommels’. Verhagen geeft vrijdagmiddag 25 november 2016 een toelichting bij deze expositie.
Op 2 november 2016 was het honderd jaar geleden dat de Nederlandse computerpioneer Aad van Wijngaarden (1916-1987) werd geboren. Het Centrum Wiskunde & Informatica (CWI) herdenkt dit met de publicatie van het boek ‘Geheugentrommels’ van Erik Verhagen en een expositie (op aanvraag) over de Nederlandse computergeschiedenis. CWI zelf bestaat ook nog eens zeventig jaar.
Van Wijngaarden stond als hoofd van de rekenafdeling van het Mathematisch Centrum (voorloper van het CWI) aan de wieg van de computer in Nederland en is daarmee van onschatbare waarde geweest voor het CWI en de introductie van de computer in Nederland. Hij legde ook mede de basis voor alle hedendaagse mainstream-programmeertalen en wordt gezien als één van de grondleggers van de informatica in Nederland.
Als hoofd van het Mathematisch Centrum gaf Van Wijngaarden leiding aan de bouw van een automatische rekenmachine. De machine kwam gereed in 1952 en kreeg de naam ARRA (Automatische Relais Rekenmachine Amsterdam) en was daarmee de eerste Nederlandse computer. Opvallend daarbij waren de ‘rekenmeisjes’ die deze machine destijds bedienden; die vrouwen waren toen de programmeurs van nu. Met de opvolgers van de ARRA werd gerekend aan het ontwerp van de Fokker Friendship F-27 en de inrichting van nieuwe telefooncentrales voor PTT.
Expositie
Erik Verhagen is al jarenlang gefascineerd door deze pionierstijd van de Nederlandse it-geschiedenis. Hij is in het bijzonder geïnteresseerd in het ontwerp en de werking van de oercomputers uit deze periode. Verhagen verzamelt ook spullen – onderdelen, beschrijvingen en andere documenten, beeldmateriaal – uit deze periode. Via contacten met oud-medewerkers van bedrijven en instellingen, die die computers maakten of er mee werkten, en met een verzamelaarsnetwerk heeft hij in de loop der jaren een interessante collectie kunnen aanleggen. Een deel ervan is nu tentoongesteld bij het CWI.
Het boek Geheugentrommels dat Verhagen aan de hand van zijn verzameling heeft geschreven, beschrijft de technische ontwikkeling van de eerste computersystemen in Nederland. Daarbij laat de auteur zien hoe, door vroeg aan te haken bij de internationale ontwikkelingen op dit gebied, de verschillende technieken van de eerste generatie computersystemen ook in Nederland werden toegepast. Verhagen belicht de prestaties van het Mathematisch Centrum, Electrologica, de Technische Hogeschool in Delft, P.T.T., Philips, Rijkswaterstaat en TNO.
Verhagen is sinds 2015 ict-manager bij de gemeente Haarlemmermeer. Daarvoor was hij tot 2009 ict-manager bij het Havenbedrijf Amsterdam en daarna operationeel directeur van havenautomatiseerder Portbase uit Rotterdam.
Turing en Enigma
Op de mini-tentoonstelling over de rekenautomaten is ook – uit de collectie van het CWI – een Enigma te zien, de Duitse codeermachine die in de Tweede Wereldoorlog door het team van wiskundige Alan Turing in het Britse Bletchley Park werd gekraakt. De machine stond een tijdlang bij de ingang van het CWI, maar nadat bleek dat het om een gewild verzamelaarsobject gaat, gaat het instituut er behoedzaam mee om. In 2012 organiseerde het CWI in het kader van het Alan Turing-jaar nog de expositie ‘Turings Erfenis’. Daar was onder andere de Enigma te zien, maar ook een Turingmachine van Lego, gebouwd door twee onderzoekers van het CWI. Dit model laat de werking van de computer zien aan de hand van Turings ideeën uit 1936. Op de huidige expositie wordt hier ook nog aandacht aan besteed.
Het Centrum Wiskunde & Informatica (CWI) is sinds 1946 het nationale onderzoeksinstituut voor wiskunde en informatica. Het is gevestigd op het Amsterdam Science Park en is deel van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Er werken circa honderdvijftig wetenschappers.
Bezoek expositie en boek
Het bezoeken van de expositie bij het Centrum Wiskunde & Informatica is mogelijk op afspraak. Neem hiervoor contact op met Danielle Kollerie via kollerie@cwi.nl of tel: 020-592 41 42.
Vrijdagmiddag 25 november 2016 geeft samensteller Erik Verhagen van 14.00 tot 16.00 een toelichting. Dat is tevens de laatste mogelijkheid om de tentoonstelling te zien. Aanmelding hiervoor kan door contact op te nemen met eerder genoemde Danielle Kollerie.
Het boek ‘Geheugentrommels’ van Erik Verhagen is verkrijgbaar voor 19,95 euro. Het boek kan besteld worden via de website: https://shop.cwi.nl/catalogue/geheugentrommels_32/
