In 2018 werd in een raadgevend referendum de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) 2017 door 51 procent van de stemgerechtigde bevolking afgewezen. Rutte-III paste daarop de wet met drie beleidsregels en drie extra waarborgen aan. In maart 2022 stelde het kabinet voor de evaluatie van Wiv 2017 niet af te wachten en de wet buiten werking te stellen met een tijdelijke wet. In september 2022 stapt Bert Hubert op bij toezichthouder Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB).
We schreven er op 8 april vorig jaar een artikel over in Computable: ook ons land glijdt af op het gebied van de oncontroleerbare bevoegdheden van veiligheidsdiensten naar die van de ‘statelijke actoren’ die de AIVD en MIVD zelf zo dringend vinden om te bestrijden. Zozeer zelfs dat grondrechten ervoor aan de kant moeten. Zo ging één van de extra waarborgen in 2018 nog over ‘onderzoeksgerichte interceptie op telecommunicatiekabels’. Anno 2022 vonden de veiligheidsdiensten zelfs dat hele begrip niet meer van deze tijd en voegden ze een extra verkenningsfase toe waarin ze met de nieuwe en ’tijdelijke’ wet onbeperkt en ongecontroleerd datakabels kunnen aftappen, alles bewaren en de data delen met buitenlandse diensten.
Ontslaan
In een reactie van de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) zelf, gedateerd 14 april 2022, dus zes dagen nadat bovengenoemd artikel in Computable verscheen, wordt uitgebreid ingegaan op de verdere uitholling van de Wiv 2017 door de ’tijdelijke’ wet. Op 31 mei schrijft Mark Rutte een brief naar de Tweede Kamer, waarin duidelijk wordt dat de voorzitter van de TIB, mevrouw Moussault, hem verzocht heeft haar per 1 januari 2023 te ontslaan. Zelf was het me al opgevallen dat er direct een doorzichtige publiciteitscampagne werd opgezet vanuit de veiligheidsdiensten, onder andere door een (nu achter een paywall verstopt) opiniestuk in NRC (25 april 2022). Op 31 mei dient Bits of Freedom een klacht in tegen de ongebreidelde verzamelwoede van de inlichtingendiensten. Maar dat er stront aan de knikker is, wordt pas echt algemeen bekend als internet- en ict-expert Bert Hubert in september met veel tamtam opstapt uit de TIB.
Big Brother
De expertprijs van de Big Brother Awards 2022 ging op 13 februari dit jaar dan ook naar minister Bruins Slot, ‘vanwege het faciliteren van de grenzeloze datahonger van de geheime diensten en het afbreken van het toezicht op diezelfde diensten’. De jury koos unaniem voor Bruins Slot als winnaar, omdat deze nominatie geen incident, maar fundamentele problemen blootlegt, schrijft Bits of Freedom in haar verslag over de feestelijke avond. De minister was die avond niet aanwezig en kreeg de prijs later alsnog aangeboden. Ze blijkt goed voorbereid en wil open en kritisch over dit soort zaken van gedachte wisselen, vertelt ze. Om vervolgens kritiekloos en met droge ogen te beweren dat de tijdelijke wet juist bedoeld is om de rechtsstaat te beschermen.
Waarom we daarvoor ook ongebreideld en ongericht al het dataverkeer binnen Nederland zouden moeten kunnen laten verkennen, oneindig verlengd opslaan en delen met buitenlandse inlichtingendiensten (die de mensenrechten niet schenden, maar daar valt de VS dan ondanks alle bewijzen van het tegendeel, weer niet onder,) weet niemand. Recent, op 23 maart, komt Follow The Money ook nog eens op terug op de uitholling van onze rechtsstaat door de veiligheidsdiensten met een artikel over het vertrek van expert Bert uit de TIB.
Lubach
Er zal weer een uitzending van Lubach nodig zijn om opnieuw brede verontwaardiging over dit voor de meeste mensen ver-van-mijn-bed-onderwerp op te roepen, vrees ik. Toezichthouders CITV en de TIB zelf willen juist een beter en meer gericht wettelijk kader, maar krijgen het tegenovergestelde en worden overbodig verklaard. Burgers kunnen ook achteraf geen meer klacht indienen, alleen ‘diensten’ mogen dat nog.
Raadgevende referenda zijn intussen afgeschaft, de site Sleepwet.nl geeft alleen een kritische fout in de webbrowser en onze overheidsdiensten weten de informatieoorlog vaardig te voeren. Wat kunnen we hieraan nog doen?
